جواب فعالیت های فصل ۶ علوم هشتم؛ تنظیم هورمونی – صفحه ۴۸ تا ۵۴

پاسخ: رشد بدن به عوامل گوناگونی بستگی دارد. یکی از مهم‌ترین آنها هورمون رشد است که از غده هیپوفیز ترشح می‌شود. کم یا زیاد بودن ترشح این هورمون در دوران رشد می‌تواند باعث کوتاه‌قدی یا بلندی غیرعادی قد شود.

عوامل دیگری مانند وراثت، تغذیه مناسب، سلامت عمومی بدن و بعضی بیماری‌ها نیز می‌توانند بر رشد فرد اثر بگذارند.

طبق متن کتاب: هورمون رشد از غده هیپوفیز ترشح می‌شود و با تأثیر بر استخوان‌ها در افزایش قد و جذب کلسیم در استخوان نقش دارد. ترشح کم یا زیاد آن در دوران رشد می‌تواند سبب ناهنجاری رشد شود.

نمونه پاسخ: برای بررسی نمک خانه، باید نوشته‌های روی بسته را نگاه کنیم. اگر روی بسته عبارت «نمک یددار تصفیه‌شده» درج شده باشد، نمک دارای ید افزوده است.

برای کاهش اتلاف ید بهتر است:

۱- نمک یددار را در ظرف دربسته نگهداری کنیم.
۲- آن را دور از نور، گرما و رطوبت قرار دهیم.
۳- از نگهداری طولانی‌مدت نمک خودداری کنیم.
۴- هنگام پخت غذا، نمک را تا حد امکان در مراحل پایانی پخت اضافه کنیم.
۵- از نمک یددار تصفیه‌شده و بسته‌بندی‌شده استفاده کنیم.

نکته: ید برای ساخته شدن هورمون‌های تیروئیدی لازم است. مواد غذایی یددار مانند بعضی غذاهای دریایی و استفاده مناسب از نمک یددار می‌توانند در تأمین ید مورد نیاز بدن نقش داشته باشند.

نمونه پاسخ: ممکن است در موقعیت‌هایی مانند ترسیدن، امتحان دادن، مسابقه ورزشی، شنیدن خبر ناراحت‌کننده، تصادف، درگیری یا انجام فعالیت جسمی شدید فشار روحی یا جسمی را تجربه کرده باشیم.

پاسخ: در شرایط فشار روحی یا جسمی ممکن است رنگ چهره تغییر کند، ضربان قلب و سرعت تنفس افزایش یابد و میزان عرق کردن بیشتر شود.

در چنین شرایطی دستگاه عصبی و دستگاه هورمونی با هم فعالیت می‌کنند و هورمون‌هایی که از غدد فوق کلیه ترشح می‌شوند، به آماده شدن بدن برای مقابله با وضعیت ویژه کمک می‌کنند.

پاسخ: در شرایط فشار روحی، بعضی هورمون‌ها باعث افزایش قند خون، فشار خون، ضربان قلب و سرعت تنفس می‌شوند تا بدن برای مقابله با شرایط ویژه آماده شود.

این تغییرها برای مدت کوتاه می‌توانند مفید باشند؛ اما اگر فشار روحی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و بدن مدت زیادی در همین وضعیت بماند، افزایش مداوم فعالیت قلب و دستگاه‌های دیگر می‌تواند به بدن فشار وارد کند و برای سلامت زیان‌آور باشد.

نوع تنظیم	سرعت	ماهیت	ماندگاری
عصبی	زیاد	الکتریکی	کم
هورمونی	کم و تدریجی	شیمیایی	زیاد

مقایسه تنظیم عصبی و هورمونی: تنظیم عصبی معمولاً سریع‌تر و کوتاه‌مدت‌تر است، در حالی که تنظیم هورمونی معمولاً با سرعت کمتر آغاز می‌شود ولی اثر آن ماندگارتر است. در بسیاری از فعالیت‌های بدن این دو دستگاه با همکاری یکدیگر عمل می‌کنند.

نکته مهم فصل: هورمون‌ها مواد شیمیایی هستند که در مقدار بسیار کم ترشح می‌شوند، اما می‌توانند اثرهای مهمی بر بافت‌های هدف داشته باشند. مقدار ترشح هورمون‌ها نیز باید به‌دقت تنظیم شود؛ زیرا کم یا زیاد شدن آنها می‌تواند باعث اختلال در فعالیت بدن شود.

جمع‌بندی فصل ششم علوم هشتم: دستگاه هورمونی از غدد و یاخته‌های هورمون‌ساز تشکیل شده است. هورمون‌ها وارد خون می‌شوند و با رسیدن به بافت هدف، فعالیت آن را تنظیم می‌کنند. هیپوفیز در تنظیم رشد و فعالیت برخی غدد نقش دارد؛ تیروئید در رشد و تنظیم سوخت‌وساز مؤثر است؛ لوزالمعده با انسولین و گلوکاگون قند خون را تنظیم می‌کند؛ هورمون‌های فوق کلیه در مقابله با فشارهای روحی و جسمی نقش دارند؛ هورمون پاراتیروئید در تنظیم کلسیم خون مؤثر است و هورمون‌های جنسی نیز در بروز صفات دوران بلوغ نقش دارند. تنظیم فعالیت‌های بدن حاصل همکاری دستگاه عصبی و هورمونی است.