جواب فعالیت های فصل ۴ علوم هشتم؛ تنظیم عصبی – صفحه ۳۰ و ۳۳

پاسخ: هماهنگی و تنظیم فعالیت‌های دستگاه‌های بدن به دو صورت عصبی و شیمیایی (هورمونی) انجام می‌شود.

در تنظیم عصبی، دستگاه عصبی اطلاعات را از بخش‌های مختلف بدن دریافت می‌کند، آنها را بررسی می‌کند و در صورت نیاز فرمان مناسب را به اندام‌ها می‌فرستد.

پاسخ: بله، در چنین حالتی دست را بسیار سریع از جسم داغ دور می‌کنیم. این واکنش معمولاً پیش از آنکه آگاهانه درباره آن تصمیم بگیریم انجام می‌شود؛ بنابراین با اراده و تصمیم قبلی نیست.

این نوع پاسخ سریع و غیرارادی را پاسخ بازتابی یا انعکاسی می‌گویند. پاسخ‌های انعکاسی معمولاً برای محافظت و حفظ سلامت بدن انجام می‌شوند.

نتیجه مورد انتظار: با وارد شدن ضربه ملایم به زیر زانو، ساق پا به طور ناگهانی به سمت جلو و بالا حرکت می‌کند.

این حرکت بدون تصمیم و اراده قبلی انجام می‌شود و نمونه‌ای از پاسخ انعکاسی است. نخاع مرکز این انعکاس است و باعث می‌شود پاسخ با سرعت زیادی انجام شود.

توجه: میزان حرکت ساق پا ممکن است در افراد مختلف کمی متفاوت باشد. ضربه نیز باید ملایم و با همان چکش پلاستیکی انجام شود.

نمونه پاسخ پژوهشی: پاسخ‌های انعکاسی بسیار سریع و معمولاً بدون اراده و تفکر انجام می‌شوند و بسیاری از آنها نقش محافظتی دارند.

فعالیت غیرارادی	نقش آن
پلک زدن	به محافظت از چشم کمک می‌کند و با پخش کردن اشک روی سطح چشم، آن را مرطوب نگه می‌دارد.
عطسه	واکنشی محافظتی است که به بیرون راندن بعضی مواد تحریک‌کننده و ذرات از مجاری بینی کمک می‌کند.
سرفه	به پاک کردن مجاری تنفسی از مواد تحریک‌کننده، ترشحات و بعضی ذرات خارجی کمک می‌کند.
ریزش اشک	به مرطوب ماندن و شست‌وشوی سطح چشم و دور شدن بعضی مواد تحریک‌کننده کمک می‌کند.
انعکاس عقب کشیدن دست	باعث می‌شود اندام خیلی سریع از یک عامل آسیب‌زا مانند جسم داغ دور شود.

پاسخ: پیام‌هایی از اندام‌هایی مانند چشم، گوش و پوست به مراکز عصبی، به‌ویژه مخچه فرستاده می‌شوند.

مخچه این اطلاعات را بررسی می‌کند و پیام‌های حرکتی مناسب را به ماهیچه‌ها می‌فرستد. با انقباض هماهنگ ماهیچه‌ها، وضعیت قسمت‌های مختلف بدن تنظیم می‌شود و تعادل بدن حفظ می‌شود.

نمونه پاسخ پژوهشی: در بافت عصبی علاوه بر یاخته‌های عصبی یا نورون‌ها، یاخته‌های دیگری به نام یاخته‌های پشتیبان یا گِلیا وجود دارند.

این یاخته‌ها مانند نورون‌ها وظیفه اصلی ایجاد و انتقال پیام عصبی را ندارند، بلکه به فعالیت درست نورون‌ها کمک می‌کنند. از مهم‌ترین وظایف آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- حمایت و محافظت از یاخته‌های عصبی
۲- کمک به تأمین مواد مورد نیاز نورون‌ها
۳- کمک به حفظ شرایط مناسب اطراف یاخته‌های عصبی
۴- تشکیل پوشش عایق در اطراف بعضی تارهای عصبی
۵- کمک به دفاع و پاک‌سازی بافت عصبی

نکته تکمیلی: یاخته‌های پشتیبان با نورون‌ها تفاوت دارند. بنابراین نورون حسی، حرکتی و رابط، انواع نورون‌اند و نباید آنها را انواع یاخته‌های پشتیبان دانست. یاخته‌های گِلیا از نورون‌ها پشتیبانی و محافظت می‌کنند و بعضی از آنها در ساخت پوشش میلین نقش دارند.

نکته مهم فصل: دستگاه عصبی از دو بخش مرکزی و محیطی تشکیل شده است. مغز و نخاع بخش مرکزی را می‌سازند و اعصاب، بخش محیطی را تشکیل می‌دهند. این دستگاه با دریافت پیام‌های حسی، پردازش اطلاعات و ارسال پیام‌های حرکتی، فعالیت‌های مختلف بدن را هماهنگ و تنظیم می‌کند.

جمع‌بندی فصل چهارم علوم هشتم: دستگاه عصبی شامل بخش مرکزی و محیطی است. بخش مرکزی از مغز و نخاع تشکیل شده و مرکز کنترل فعالیت‌های ارادی و غیرارادی بدن است. مغز شامل نیمکره‌های مخ، مخچه و ساقه مغز است. مخ در دریافت اطلاعات حسی، تفکر، حرف زدن، حل مسئله و کنترل بسیاری از فعالیت‌های ارادی نقش دارد؛ مخچه در حفظ تعادل و هماهنگی حرکات مؤثر است و بصل‌النخاع فعالیت‌های غیرارادی مهمی مانند تنفس، ضربان قلب و فشار خون را کنترل می‌کند. نخاع نیز رابط مغز و اعصاب و مرکز بعضی پاسخ‌های انعکاسی است. یاخته‌های عصبی پیام عصبی را ایجاد و هدایت می‌کنند و یاخته‌های پشتیبان به حفظ و پشتیبانی از نورون‌ها کمک می‌کنند.