جواب فعالیت های درس ششم جغرافیا دهم؛ منابع آب ایران صفحه ۴۷ تا ۶۱

الف) آب مورد نیاز محل زندگی شما از کجا تأمین می‌شود؟

نمونه برای تهران: بخشی از آب تهران از سدهای امیرکبیر، لتیان، لار، ماملو و طالقان و بخشی نیز از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود.

• باز گذاشتن شیر آب هنگام مسواک زدن یا شستن دست‌ها
• طولانی کردن زمان استحمام
• بی‌توجهی به نشتی شیرها و فلاش‌تانک
• شستن حیاط یا خودرو با شلنگ آب
• روشن کردن ماشین لباسشویی یا ظرفشویی با ظرفیت کم
• آبیاری باغچه در ساعات گرم روز
• استفاده از آب آشامیدنی برای کارهایی که می‌توان با آب غیرشرب انجام داد

ابتدا آب فقط چند ساعت در روز قطع می‌شد؛ اما بعد کشاورزان نتوانستند زمین‌های خود را آبیاری کنند، باغ‌ها خشک شدند و قیمت مواد غذایی افزایش یافت. بعضی از خانواده‌ها نیز برای پیدا کردن کار و آب کافی، شهر را ترک کردند.

آن زمان مردم فهمیدند که اگر از سال‌ها قبل مصرف آب را مدیریت کرده بودند، از روش‌های آبیاری کم‌مصرف استفاده می‌کردند و اجازه نمی‌دادند منابع زیرزمینی بیش از اندازه برداشت شود، شهرشان با چنین بحرانی روبه‌رو نمی‌شد.

• کمبود آب آشامیدنی
• دشوار شدن پخت‌وپز
• اختلال در استحمام و نظافت شخصی
• مشکل در شست‌وشوی ظروف و لباس‌ها
• ایجاد مشکل در سرویس‌های بهداشتی
• خشک شدن گیاهان و فضای سبز خانه
• ایجاد مشکلات بهداشتی در صورت طولانی شدن قطعی

راهکارها:

• ذخیرۀ مقدار مناسب آب آشامیدنی در ظروف بهداشتی
• اولویت دادن به مصرف آب برای نوشیدن و پخت‌وپز
• جلوگیری کامل از مصارف غیرضروری
• استفاده دوباره از آب قابل استفاده، مثلاً برای نظافت یا آبیاری
• تأمین آب اضطراری توسط شرکت آب، مخازن سیار یا مراکز تعیین‌شده

۱ـ عرض جغرافیایی: نواحی شمالی کشور معمولاً دمای پایین‌تری نسبت به جنوب دارند.

۲ـ ارتفاع: در ارتفاعات، دما پایین‌تر است و بارش می‌تواند به شکل برف باشد.

۳ـ جهت رشته‌کوه‌ها: دامنه‌های رو به باد معمولاً بارش بیشتری دریافت می‌کنند.

۴ـ نزدیکی یا دوری از دریا: دریای خزر در افزایش بارش سواحل شمالی نقش زیادی دارد؛ در حالی که نواحی داخلی به دلیل دوری از منابع رطوبت خشک‌تر هستند.

۵ـ توده‌های هوا: ورود توده‌های مرطوب غربی، سیبری، سودانی یا موسمی می‌تواند بر مقدار و نوع بارش مناطق مختلف کشور اثر بگذارد.

نمونه: در استان گیلان نزدیکی به دریای خزر و وجود رشته‌کوه البرز باعث رطوبت و بارش فراوان شده است؛ اما در استان یزد، دوری از منابع رطوبتی و قرار گرفتن در نواحی داخلی کشور موجب بارش اندک می‌شود.

چند نمونه:

گیلان و مازندران: حوضۀ آبریز دریای خزر

خوزستان و بوشهر: حوضۀ آبریز خلیج فارس و دریای عمان

بخش زیادی از یزد و اصفهان: حوضۀ آبریز فلات مرکزی

آذربایجان غربی: بخش‌هایی در حوضۀ آبریز دریاچۀ ارومیه

سیستان: حوضۀ آبریز مرزی شرق

برخی استان‌ها در بیش از یک حوضۀ آبریز قرار گرفته‌اند؛ بنابراین بهتر است محل دقیق شهر خود را نیز روی نقشه بررسی کنید.

حوضۀ آبریز داخلی: آب‌های آن در داخل کشور جریان می‌یابد و به دریاچه‌ها، باتلاق‌ها یا نقاط پست داخلی می‌رسد.

نکتۀ مهم این است که آسیب به محیط دریای خزر، تنها یک گونه را تهدید نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند تعادل کل زیست‌بوم این دریا را تحت تأثیر قرار دهد.

۱ـ آیا خلیج فارس، نام دیگری داشته است؟ نتایج آن را در کلاس ارائه کنید.

خود کتاب نیز اشاره می‌کند که این پهنۀ آبی صدها سال است «خلیج فارس» یا «دریای پارس» نامیده می‌شود.

مهم‌ترین نقش‌ها:

• حفاظت از مسیر رفت‌وآمد کشتی‌های تجاری و نفتکش‌های ایران
• تأمین امنیت راه‌های دریایی و بنادر جنوبی کشور
• حفاظت از جزایر و تأسیسات مهم نفتی، به‌ویژه در محدودۀ خلیج فارس
• مقابله با حملات دشمن به خطوط مواصلاتی و کشتی‌رانی ایران
• نقش‌آفرینی نیروی دریایی در حفظ برتری دریایی ایران

یکی از نمونه‌های مهم، عملیات مروارید در آغاز جنگ بود که طی آن نیروی دریایی ایران توان دریایی عراق را به‌شدت تضعیف کرد و امنیت بیشتری برای مسیرهای دریایی ایران فراهم شد.

در سال‌های بعد نیز با گسترش حملات به نفتکش‌ها، اهمیت حفاظت از تنگۀ هرمز، جزایر و راه‌های صادرات نفت بیش از پیش آشکار شد.

ویژگی طبیعی: دریای خزر بزرگ‌ترین دریاچۀ جهان است؛ اما به دلیل وسعت بسیار زیاد، آن را «دریا» می‌نامند. سطح آب آن نیز پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد جهان است.

رودهای مهم: رودهایی مانند ولگا، اورال، سفیدرود، هراز، اترک، گرگان، کورا و ارس به حوضۀ این دریا مربوط‌اند.

اهمیت اقتصادی: دریای خزر در تجارت دریایی، صید ماهی، گردشگری و بهره‌برداری از منابع نفت و گاز اهمیت دارد.

اهمیت زیست‌محیطی: فک خزری فقط در این دریا و رودهای منتهی به آن زندگی می‌کند. همچنین برخی تالاب‌های ساحلی خزر محل توقف پرندگان مهاجر هستند و ماهیان خاویاری ارزشمندی در این دریا زندگی می‌کنند.

نتیجه: دریای خزر علاوه بر اهمیت اقتصادی، یک زیست‌بوم ارزشمند است و حفاظت از آن در برابر آلودگی، صید بی‌رویه و تخریب زیستگاه‌ها اهمیت زیادی دارد.

نوع آب: زریوار یک دریاچۀ آب شیرین است و بخش مهمی از آب آن از چشمه‌های کف دریاچه و بارندگی تأمین می‌شود.

اهمیت طبیعی: این دریاچه همراه با پوشش گیاهی پیرامون خود، زیستگاه مناسبی برای انواع پرندگان، آبزیان و گیاهان تالابی فراهم کرده است.

اهمیت اقتصادی: وجود دریاچه موجب رونق گردشگری، خدمات محلی و برخی فعالیت‌های وابسته به صید در منطقه شده است.

لزوم حفاظت: ورود آلودگی، افزایش مواد مغذی آب، تخریب پوشش گیاهی پیرامون دریاچه و استفادۀ نادرست از محیط می‌تواند کیفیت این زیست‌بوم را کاهش دهد؛ بنابراین حفاظت از آب و حریم دریاچه ضروری است.

سورۀ انبیاء، آیۀ ۳۰: آب به عنوان اساس حیات موجودات معرفی شده است.

سورۀ فرقان، آیات ۴۸ و ۴۹: به فرستادن آب پاک از آسمان و زنده شدن زمین و جانداران اشاره دارد.

سورۀ نحل، آیات ۱۰ و ۱۱: نزول باران و نقش آن در تأمین آب، رویش گیاهان و محصولات کشاورزی بیان شده است.

سورۀ مؤمنون، آیۀ ۱۸: به فرود آمدن آب به اندازه و ذخیره شدن آن در زمین اشاره شده است.

سورۀ واقعه، آیات ۶۸ تا ۷۰: انسان را به اندیشیدن دربارۀ آبی که می‌نوشد و نعمت شیرین بودن آن دعوت می‌کند.

سورۀ زمر، آیۀ ۲۱: به نزول آب از آسمان، نفوذ آن در زمین و رویش گیاهان اشاره شده است.

• در نمودار کتاب، بیشترین مصرف آب کشور مربوط به بخش کشاورزی است.

• قنات یکی از شیوه‌های قدیمی ایرانیان برای دستیابی پایدار به آب در سرزمین خشک ایران است.

• رودهایی که از کوهستان‌های بلند و برف‌گیر سرچشمه می‌گیرند، معمولاً دائمی‌تر هستند.

• دریای عمان، راه ارتباط ایران با آب‌های آزاد و اقیانوس هند است.

• خلیج فارس از نظر تجارت دریایی، نفت و گاز، شیلات و موقعیت تنگۀ هرمز اهمیت فراوان دارد.

جواب فعالیت های درس پنجم جغرافیا دهم؛ آب و هوای ایران صفحه ۳۶ تا ۴۶

جواب فعالیت های درس چهارم جغرافیا دهم؛ ناهمواری های ایران

جواب فعالیت های درس سوم جغرافیا دهم؛ موقعیت جغرافیایی ایران صفحه ۱۴ تا ۲۱

جواب فعالیت های درس دوم جغرافیا دهم؛ روش مطالعه و پژوهش در جغرافیا