مطالب درسی
جواب قلمروهای کارگاه متن پژوهی درس سوم فارسی یازدهم؛ امواج سند
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس سوم فارسی یازدهم در امواج سند، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۳۱ و ۳۲.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس سوم فارسی یازدهم را به صورت کامل بررسی میکنیم. پاسخ قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحات ۳۱ و ۳۲ درس «در امواج سند» را با توضیحات مناسب امتحان در ادامه میخوانید.
📘 مشخصات:
درس: سوم فارسی یازدهم – در امواج سند
صفحات: ۳۱ و ۳۲
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
درس: سوم فارسی یازدهم – در امواج سند
صفحات: ۳۱ و ۳۲
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
جواب قلمرو زبانی صفحه ۳۱ درس سوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: در متن درس، واژههایی را بیابید که معانی زیر را داشته باشند.
✓ پاسخ:
اسب: باره
اسب تندرو: بادپا
نابودکننده: عافیتسوز
عمیق: ژرف، بیپایاب
اسب: باره
اسب تندرو: بادپا
نابودکننده: عافیتسوز
عمیق: ژرف، بیپایاب
⭐ نکته: باره به معنی «اسب» است؛ اما بادپا دقیقتر به معنی «اسب تندرو و تیزرو» است.
سؤال ۲: به نقشهای مختلف واژۀ «امروز» در جملههای زیر توجه کنید.
امروز را غنیمت دان. ← مفعول
امروز، روز شادی است. ← نهاد
گنجینۀ عمر، امروز است. ← مسند
برنامۀ امروز، تأیید شد. ← مضافالیه
امروز، به کتابخانۀ ملی میروم. ← قید
امروز، روز شادی است. ← نهاد
گنجینۀ عمر، امروز است. ← مسند
برنامۀ امروز، تأیید شد. ← مضافالیه
امروز، به کتابخانۀ ملی میروم. ← قید
نکته دستوری: در چهار جملۀ نخست، «امروز» یکی از نقشهای اسمی را پذیرفته است؛ اما در جملۀ آخر، زمان انجام فعل «میروم» را مشخص میکند و قید زمان است.
در بیتهای نهم و دهم درس، قیدها را مشخص کنید.
چه اندیشید آن دم، کس ندانست
که مژگانش به خون دیده تر شد
که مژگانش به خون دیده تر شد
چو آتش در سپاه دشمن افتاد
ز آتش هم کمی سوزندهتر شد
✓ پاسخ: آن دم: قید زمان
هم: قید
کمی: قید مقدار
هم: قید
کمی: قید مقدار
جواب قلمرو ادبی صفحه ۳۱ و ۳۲ درس سوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: «دریای خون» در بیتهای هشتم و دوازدهم استعاره از چیست؟
در آن دریای خون در قرص خورشید
غروب آفتاب خویشتن دید
غروب آفتاب خویشتن دید
در آن دریای خون در دشت تاریک
به دنبال سر چنگیز میگشت
✓ پاسخ:
دریای خون در بیت هشتم: استعاره از سرخی گستردۀ غروب خورشید است.
دریای خون در بیت دوازدهم: استعاره از میدان خونین نبرد است.
دریای خون در بیت هشتم: استعاره از سرخی گستردۀ غروب خورشید است.
دریای خون در بیت دوازدهم: استعاره از میدان خونین نبرد است.
سؤال ۲: ابیات زیر را از نظر کاربرد «تشبیه» و «کنایه» بررسی کنید.
ز رخسارش فرو میریخت اشکی
بنای زندگی بر آب میدید
بنای زندگی بر آب میدید
در آن سیمابگون امواج لرزان
خیال تازهای در خواب میدید
✓ پاسخ:
بنای زندگی: اضافه تشبیهی؛ زندگی به بنا تشبیه شده است.
بنای زندگی را بر آب دیدن: کنایه از ناپایدار و در معرض نابودی دیدن زندگی.
سیمابگون: تشبیه امواج درخشان و لرزان به سیماب یا جیوه.
خیال تازهای در خواب دیدن: کنایه از اندیشیدن و طرح نقشهای تازه.
بنای زندگی: اضافه تشبیهی؛ زندگی به بنا تشبیه شده است.
بنای زندگی را بر آب دیدن: کنایه از ناپایدار و در معرض نابودی دیدن زندگی.
سیمابگون: تشبیه امواج درخشان و لرزان به سیماب یا جیوه.
خیال تازهای در خواب دیدن: کنایه از اندیشیدن و طرح نقشهای تازه.
سؤال ۳: شعر «در امواج سند» از چه قالبی است و نحوۀ قرار گرفتن قافیههای آن چگونه است؟
✓ پاسخ: شعر «در امواج سند» در قالب چهارپاره یا دوبیتیهای پیوسته سروده شده است. هر بند آن چهار مصراع دارد و مصراعهای دوم و چهارم هر بند با یکدیگر همقافیهاند.
مصراع اول: ───────────
مصراع دوم: ─────── ◼ قافیه A
مصراع سوم: ───────────
مصراع چهارم: ─────── ◼ قافیه A
مصراع دوم: ─────── ◼ قافیه A
مصراع سوم: ───────────
مصراع چهارم: ─────── ◼ قافیه A
مصراع اول بند بعد: ───────────
مصراع دوم: ─────── ▲ قافیه B
مصراع سوم: ───────────
مصراع چهارم: ─────── ▲ قافیه B
⭐ نکته: قالب چهارپاره از قالبهای رایج شعر معاصر است و برای بیان موضوعهای اجتماعی و سیاسی نیز بسیار به کار رفته است.
جواب قلمرو فکری صفحه ۳۲ درس سوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: شاعر در بیت زیر قصد بیان چه نکتهای را دارد؟
در آن تاریک شب میگشت پنهان
فروغ خرگه خوارزمشاهی
فروغ خرگه خوارزمشاهی
✓ پاسخ: شاعر به نزدیک شدن فروپاشی و نابودی حکومت خوارزمشاهیان اشاره دارد. همانگونه که روشنایی روز در تاریکی شب ناپدید میشود، شکوه و قدرت حکومت خوارزمشاهی نیز رو به خاموشی و پایان است.
سؤال ۲: حمیدی شیرازی در ابیات زیر، چه کسی را و با چه ویژگیهایی وصف میکند؟
چه اندیشید آن دم، کس ندانست
که مژگانش به خون دیده تر شد
که مژگانش به خون دیده تر شد
چو آتش در سپاه دشمن افتاد
ز آتش هم کمی سوزندهتر شد
✓ پاسخ: شاعر سلطان جلالالدین خوارزمشاه را توصیف میکند. او از یک سو به سبب وضعیت میهن و شکست سپاه اندوهگین است و از سوی دیگر در برابر دشمن شجاع، دلاور، جنگجو و خشمگین ظاهر میشود.
سؤال ۳: ارتباط معنایی بیت زیر با متن درس چیست؟
در ره عشق وطن از سر و جان خاستهایم
تا در این ره چه کند همّت مردانۀ ما
رهی معیری
تا در این ره چه کند همّت مردانۀ ما
رهی معیری
✓ پاسخ: این بیت و شعر «در امواج سند» هر دو بر عشق به وطن، فداکاری و آمادگی برای جانفشانی در راه دفاع از میهن تأکید دارند. جلالالدین نیز برای مقابله با دشمن و حفظ سرزمین خود از جان و عزیزانش میگذرد.
⭐ مفهوم مشترک: میهندوستی، فداکاری و ایستادگی در راه دفاع از وطن.
سؤال ۴: شاعر در بیت زیر چه صحنهای از نبرد را وصف میکند؟
ولی چندان که برگ از شاخه میریخت
دو چندان میشکفت و برگ میکرد
دو چندان میشکفت و برگ میکرد
✓ پاسخ: شاعر فراوانی و برتری عددی سپاه مغول را توصیف میکند؛ هر اندازه که جلالالدین و سپاهیانش از سربازان دشمن میکشتند، گروههای دیگری جای آنان را میگرفتند و شمار دشمنان کم نمیشد.
آرایهها: برگ: استعاره از سربازان مغول؛ شاخه: استعاره از سپاه مغول؛ برگ، شاخه، شکفتن: مراعات نظیر.
⭐ مفهوم: سپاه مغول از نظر تعداد بسیار بیشتر بود و کشته شدن بخشی از آن، تأثیر چندانی در شمار فراوان نیروهایش نداشت.
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس سوم فارسی یازدهم
باره: اسب
بادپا: اسب تندرو
عافیتسوز: نابودکننده
ژرف: عمیق
آن دم: قید زمان
دریای خون در بیت هشتم: استعاره از سرخی غروب
دریای خون در بیت دوازدهم: استعاره از میدان نبرد
بنای زندگی: اضافه تشبیهی
سیمابگون: تشبیه
قالب شعر: چهارپاره یا دوبیتیهای پیوسته
فروغ خرگه خوارزمشاهی: اشاره به شکوه و قدرت حکومت خوارزمشاهیان
پیام اصلی: میهندوستی، دلاوری و فداکاری در راه دفاع از وطن
بادپا: اسب تندرو
عافیتسوز: نابودکننده
ژرف: عمیق
آن دم: قید زمان
دریای خون در بیت هشتم: استعاره از سرخی غروب
دریای خون در بیت دوازدهم: استعاره از میدان نبرد
بنای زندگی: اضافه تشبیهی
سیمابگون: تشبیه
قالب شعر: چهارپاره یا دوبیتیهای پیوسته
فروغ خرگه خوارزمشاهی: اشاره به شکوه و قدرت حکومت خوارزمشاهیان
پیام اصلی: میهندوستی، دلاوری و فداکاری در راه دفاع از وطن
بیشتر بخوانید:
