مطالب درسی
جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس دوم فارسی یازدهم؛ قاضی بست صفحه ۲۱ تا ۲۳
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس دوم فارسی یازدهم قاضی بست، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۲۱ تا ۲۳. صفحه ۲۴ وارد شعرخوانی «زاغ و کبک» میشود، بنابراین این بازه دقیق است.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس دوم فارسی یازدهم را به صورت کامل بررسی میکنیم. پاسخ قلمرو زبانی صفحات ۲۱ و ۲۲، قلمرو ادبی صفحه ۲۲ و قلمرو فکری صفحه ۲۳ درس «قاضی بُست» را با توضیحات دقیق و مناسب امتحان در ادامه میخوانید.
📘 مشخصات:
درس: دوم فارسی یازدهم – قاضی بُست
صفحات: ۲۱، ۲۲ و ۲۳
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
درس: دوم فارسی یازدهم – قاضی بُست
صفحات: ۲۱، ۲۲ و ۲۳
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
جواب قلمرو زبانی صفحه ۲۱ و ۲۲ درس دوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: از متن درس، با توجه به رابطۀ معنایی «تناسب»، واژههای مناسب انتخاب کنید و در جاهای خالی قرار دهید.
✓ پاسخ:
خیلتاش، حَشَم، ندیم، خادم
این واژهها از نظر معنایی با یکدیگر تناسب دارند و به افراد حاضر در دربار، خدمتکاران یا همراهان مربوط هستند.رقعت، خط، دبیر، قلم
این واژهها نیز در حوزۀ نوشتن، نامه و نویسندگی با یکدیگر رابطۀ معنایی دارند.
خیلتاش، حَشَم، ندیم، خادم
این واژهها از نظر معنایی با یکدیگر تناسب دارند و به افراد حاضر در دربار، خدمتکاران یا همراهان مربوط هستند.رقعت، خط، دبیر، قلم
این واژهها نیز در حوزۀ نوشتن، نامه و نویسندگی با یکدیگر رابطۀ معنایی دارند.
سؤال ۲: معادل معنایی فعلهای زیر را از متن درس بیابید و بنویسید.
✓ پاسخ:
فرمان داد: مثال داد
سوار اسب شد: برنشست
اجازۀ حضور داده شود: بار داده آید
فرمان داد: مثال داد
سوار اسب شد: برنشست
اجازۀ حضور داده شود: بار داده آید
⭐ نکته: در زبان تاریخ بیهقی برخی فعلها و ترکیبها با معنایی متفاوت از کاربرد رایج امروزی به کار رفتهاند؛ برای مثال «مثال داد» در این درس به معنی «فرمان داد» است.
سؤال ۳: کاربرد معنایی واژۀ «محجوب» را در عبارتهای زیر بررسی کنید.
محجوب گشت از مردمان، مگر از اطبّا و … .
مردی محجوب بود و دیده و دلش از گناه به دور.
✓ پاسخ:
در عبارت اول، محجوب به معنی پنهان و دور از دید مردم است.
در عبارت دوم، محجوب به معنی باحیا و شرمگین است.
در عبارت اول، محجوب به معنی پنهان و دور از دید مردم است.
در عبارت دوم، محجوب به معنی باحیا و شرمگین است.
نکته زبانی: این نمونه نشان میدهد که معنای یک واژه با توجه به بافت و جملهای که در آن قرار گرفته است مشخص میشود.
سؤال ۴: فعل معلوم و مجهول چیست و چگونه جملۀ معلوم را مجهول میکنیم؟
جملۀ معلوم: جملهای است که انجامدهندۀ کار در آن مشخص است.
مثال: مریم کتاب میخواند.جملۀ مجهول: جملهای است که در آن انجامدهندۀ کار ذکر نمیشود و مفعول جملۀ معلوم در جایگاه نهاد قرار میگیرد.
مثال: کتاب خوانده میشود.
مثال: مریم کتاب میخواند.جملۀ مجهول: جملهای است که در آن انجامدهندۀ کار ذکر نمیشود و مفعول جملۀ معلوم در جایگاه نهاد قرار میگیرد.
مثال: کتاب خوانده میشود.
روش تبدیل فعل معلوم به مجهول
۱. نهاد جملۀ معلوم را حذف میکنیم.
۲. مفعول را به جایگاه نهاد میبریم.
۳. فعل اصلی را به صورت صفت مفعولی درمیآوریم.
۴. شکل مناسب فعل «شدن» را با توجه به زمان فعل و شمار نهاد جدید به آن اضافه میکنیم.
۲. مفعول را به جایگاه نهاد میبریم.
۳. فعل اصلی را به صورت صفت مفعولی درمیآوریم.
۴. شکل مناسب فعل «شدن» را با توجه به زمان فعل و شمار نهاد جدید به آن اضافه میکنیم.
مثال:
مریم کتاب میخواند. ← کتاب خوانده میشود.
مریم کتاب خواهد خواند. ← کتاب خوانده خواهد شد.
مریم کتاب میخواند. ← کتاب خوانده میشود.
مریم کتاب خواهد خواند. ← کتاب خوانده خواهد شد.
نمونه فعلهای مجهول در درس قاضی بُست و معادل امروزی آنها
✓ پاسخ:
«در این دو سه روز، بار داده آید.» ← بار داده شود.«پیغامی است سوی بونصر در بابی، تا داده آید.» ← داده شود.
«در این دو سه روز، بار داده آید.» ← بار داده شود.«پیغامی است سوی بونصر در بابی، تا داده آید.» ← داده شود.
«و نامه نبشته آمد.» ← نوشته شد.
⭐ نکته مهم امتحانی: امروزه فعل مجهول معمولاً با فعل کمکی «شدن» ساخته میشود؛ اما در زبان گذشته، فعلهایی مانند «آمدن» و «گشتن» نیز در ساخت مجهول به کار میرفتند. بنابراین «نبشته آمد» در زبان امروز همان «نوشته شد» است.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۲۲ درس دوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: دو نمونه از ویژگیهای نثر متن درس را بیابید.
✓ پاسخ:
۱. جابهجایی ارکان جمله:
«محجوب گشت از مردمان.»
«میفرستاد فرود سرای.»
۲. کوتاهی و ایجاز جملهها:
«به کران آب فرود آمدند و خیمهها و شراعها زده بودند.»
۳. توصیف جزئیات و صحنهها:
بیهقی هنگام توصیف بیماری امیر، فضای اتاق، پردههای خیس، یخها و وضعیت امیر را با جزئیات بیان میکند.
⭐ توجه: صورت سؤال دو نمونه میخواهد؛ بنابراین برای پاسخ امتحانی نوشتن دو مورد از موارد بالا کافی است.
سؤال ۲: در عبارتهای زیر «مجاز»ها را بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
الف) به کرانِ آب فرود آمدند و خیمهها و شراعها زده بودند.
✓ پاسخ: آب: مجاز از رودخانه.
ب) زری که سلطان محمود به غزو از بتخانهها به شمشیر بیاورده باشد و بتان شکسته و پاره کرده.
✓ پاسخ: شمشیر: مجاز از جنگ و جنگیدن.
جواب قلمرو فکری صفحه ۲۳ درس دوم فارسی یازدهم
سؤال ۱: معنی و مفهوم عبارت زیر را به نثر روان بنویسید.
«امیر از آن جهان آمده به خیمه فرود آمد و جامه بگردانید.»
✓ معنی: امیر مسعود که از مرگ نجات پیدا کرده بود، به خیمه رفت و لباسهای خود را عوض کرد.
✓ مفهوم: امیر از حادثهای بسیار خطرناک جان سالم به در برده و از مرگ نجات یافته است.
نکته: از آن جهان آمده: کنایه از نجات یافتن از مرگ.
سؤال ۲: با توجه به جملۀ زیر، به پرسشها پاسخ دهید.
«این مرد بزرگ و دبیر کافی، به نشاط، قلم درنهاد.»
الف) مقصود از «این مرد» چه کسی است؟
بونصر مشکان، دبیر سلطان مسعود غزنوی.ب) «دبیر کافی» به چه معناست؟
دبیر و نویسندۀ شایسته، کاردان و باکفایت.
بونصر مشکان، دبیر سلطان مسعود غزنوی.ب) «دبیر کافی» به چه معناست؟
دبیر و نویسندۀ شایسته، کاردان و باکفایت.
واژهها: کافی: باکفایت و کاردان؛ نشاط: شادی؛ قلم درنهادن: آغاز به نوشتن کردن.
سؤال ۳: گویندۀ عبارت زیر از کدام فضیلتهای اخلاقی برخوردار است؟
«آن چه دارم از حُطام دنیا حلال است و کفایت است و به هیچ زیادت حاجتمند نیست.»
✓ پاسخ: گوینده، یعنی قاضی بُست، دارای فضیلتهای اخلاقی زیر است:
قناعت و مناعت طبع، پاکدستی، توجه به حلال و حرام، بیاعتنایی به ثروت دنیوی و پرهیز از مال شبههناک.
قناعت و مناعت طبع، پاکدستی، توجه به حلال و حرام، بیاعتنایی به ثروت دنیوی و پرهیز از مال شبههناک.
⭐ مفهوم عبارت: قاضی میگوید همان دارایی اندک و حلالی که دارد برای زندگی او کافی است و نیازی به ثروت بیشتر ندارد.
سؤال ۴: دربارۀ مناسبت مفهومی بیت زیر و متن درس توضیح دهید.
حساب خود اینجا کن، آسوده دل شو
میفکن به روز جزا کار خود را
صائب تبریزی
میفکن به روز جزا کار خود را
صائب تبریزی
✓ پاسخ: هم بیت صائب و هم رفتار قاضی بُست بر توجه به حساب اعمال در همین دنیا و مسئولیت انسان در برابر کردار خود تأکید دارند. قاضی حاضر نیست مالی را که در حلال بودن آن اطمینان ندارد بپذیرد؛ زیرا نمیخواهد در روز قیامت پاسخگوی آن باشد. بیت صائب نیز میگوید انسان باید پیش از رسیدن روز جزا، به حساب رفتار و اعمال خود رسیدگی کند.
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس دوم فارسی یازدهم
مثال داد: فرمان داد
برنشست: سوار شد
بار داده آید: اجازه حضور داده شود
محجوب: پنهان / باحیا، با توجه به بافت جمله
نبشته آمد: نوشته شد
آب: مجاز از رودخانه
شمشیر: مجاز از جنگ
دبیر کافی: دبیر کاردان و باکفایت
ویژگی برجستۀ قاضی بُست: قناعت، پاکدستی و پرهیز از مال شبههناک
پیام مهم: انسان باید پیش از روز جزا نسبت به اعمال و دارایی خود مسئول و پاسخگو باشد.
برنشست: سوار شد
بار داده آید: اجازه حضور داده شود
محجوب: پنهان / باحیا، با توجه به بافت جمله
نبشته آمد: نوشته شد
آب: مجاز از رودخانه
شمشیر: مجاز از جنگ
دبیر کافی: دبیر کاردان و باکفایت
ویژگی برجستۀ قاضی بُست: قناعت، پاکدستی و پرهیز از مال شبههناک
پیام مهم: انسان باید پیش از روز جزا نسبت به اعمال و دارایی خود مسئول و پاسخگو باشد.
بیشتر بخوانید :
