جواب فعالیت های درس هجدهم مطالعات نهم | هویت
پاسخ کامل فعالیت های درس ۱۸ مطالعات اجتماعی نهم «هویت» همراه با جواب سوالات صفحات ۱۲۴، ۱۲۶، ۱۲۹ و ۱۳۰ کتاب.
درس هجدهم مطالعات اجتماعی نهم، «هویت»، به شناخت خود، ویژگیهای فردی و اجتماعی و عناصر هویت ایرانی میپردازد. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحات ۱۲۴، ۱۲۶ و ۱۲۹ و بخش به کار ببندیم صفحهٔ ۱۳۰ را همراه با نمونهٔ معرفی خود، نامه به دوست خارجی و خاطرهٔ سفر میخوانید.
جواب فعالیت صفحه ۱۲۴ مطالعات نهم
۱ـ داوطلبانه جلوی کلاس بایستید و خودتان را با صفات و ویژگیهایی که دارید معرفی کنید. شما میتوانید مشخصات شناسنامهای و خانوادگی، ویژگیهای ظاهری، خصوصیات اخلاقی، سلیقهها و علایق و مانند آنها را بیان کنید.
پاسخ: نمونههای زیر برای آشنایی با شیوهٔ معرفی هستند؛ مشخصات و علاقههای واقعی خودتان را جایگزین کنید.
نمونهٔ اول؛ معرفی کوتاه
من علی هستم، ۱۵ سال دارم و دانشآموز پایهٔ نهم هستم. در شیراز زندگی میکنم و یک خواهر کوچکتر دارم. موهایم مشکی و چشمهایم قهوهای است. فردی کنجکاو و علاقهمند به یادگیری هستم. فوتبال و کتابهای علمی را دوست دارم و سعی میکنم کارهایم را منظم انجام دهم. ایرانی هستم و دوست دارم در آینده با یاد گرفتن یک مهارت مفید به جامعه کمک کنم.
نمونهٔ دوم؛ معرفی با توجه به تواناییها و هدفها
نام من زهراست و ۱۴ سال دارم. همراه خانوادهام در تبریز زندگی میکنم و دانشآموز پایهٔ نهم هستم. به نقاشی و داستانخوانی علاقه دارم و در کارهای گروهی مدرسه شرکت میکنم. معمولاً صبور هستم، اما میخواهم هنگام صحبت در جمع اعتمادبهنفس بیشتری داشته باشم. برای رسیدن به این هدف، در بحثهای کلاسی مشارکت میکنم و ارائههای کوتاه را تمرین میکنم.
الگوی قابل تکمیل: نام من [نام شما] است و [سن] سال دارم. در [شهر یا روستا] زندگی میکنم. از ویژگیهای اخلاقی من [دو ویژگی واقعی] است. به [علاقهها] علاقه دارم و میخواهم در [مهارت یا هدف] پیشرفت کنم.
پاسخ فعالیت صفحه ۱۲۶ مطالعات نهم
۲ـ در درسهای قبل، با موضوع مهاجرت آشنا شدید. به نظر شما مهاجرت از جامعهای به جامعهٔ دیگر، در تغییر هویت اجتماعی افراد چه تأثیری میتواند داشته باشد؟
پاسخ: فرد مهاجر با زبان، آداب، قوانین و گروههای اجتماعی تازهای آشنا میشود. ممکن است نقش شغلی یا تحصیلی او تغییر کند، دوستان تازهای پیدا کند و بعضی عادتها و شیوههای رفتارش دگرگون شود. این تجربهها میتوانند بر هویت اجتماعی او اثر بگذارند؛ اما مهاجرت لزوماً به معنای از بین رفتن هویت قبلی نیست.
مثال: دانشآموزی که همراه خانواده به کشور دیگری میرود، ممکن است زبان آن کشور را یاد بگیرد و عضو مدرسه و گروه ورزشی تازهای شود؛ در عین حال، زبان مادری، جشن نوروز و ارتباط با خانواده و فرهنگ ایرانی خود را حفظ کند.
۳ـ چرا شناخت هویت خود و ویژگیهای آن اهمیت دارد؟
پاسخ: شناخت هویت به ما کمک میکند تواناییها، علاقهها، ارزشها و زمینههای نیازمند پیشرفت خود را بهتر بشناسیم. در نتیجه، برای انتخاب دوست، رشتهٔ تحصیلی و هدفهای آینده آگاهانهتر تصمیم میگیریم. همچنین با شناخت نقش خود در خانواده، مدرسه و جامعه، مسئولیتهایمان را بهتر انجام میدهیم و کمتر تحت تأثیر تقلید بیفکر از دیگران قرار میگیریم.
۴ـ به نظر شما ما چه مسئولیتی نسبت به ویژگیهای هویتیِ قابل تغییر و انتخابشدنی خود داریم؟ چگونه میتوانیم به بهترین شکل از عهدهٔ این مسئولیت برآییم؟
پاسخ: مسئولیم ویژگیهایی را که در شکلگیری آنها نقش داریم، آگاهانه پرورش دهیم؛ مانند اخلاق، مهارتها، عادتهای مطالعه و شیوهٔ رفتار با دیگران. برای این کار باید خود را واقعبینانه بشناسیم، هدف مشخص داشته باشیم، تمرین کنیم و از راهنمایی افراد آگاه کمک بگیریم.
چند نمونه: برای منظمتر شدن، برنامهٔ روزانه بنویسیم؛ برای بهتر شدن در درسها، پیوسته تمرین و اشکالهای خود را برطرف کنیم؛ برای مسئولیتپذیری، کارهای پذیرفتهشده را بهموقع انجام دهیم؛ و برای تقویت مهارت گفتوگو، با دقت گوش بدهیم و محترمانه نظر خود را بیان کنیم.
جواب فعالیت صفحه ۱۲۹ مطالعات نهم
۵ـ با نوشتن نامه به یک دوست فرضی خارجی یا طراحی یک پوستر، ویژگیهای هویت ایرانی را به مردم کشورهای دیگر معرفی کنید.
پاسخ: نمونهٔ نامه:
سلام دوست عزیزم!
من یک دانشآموز ایرانی هستم و خوشحالم که میتوانم کشورم را به تو معرفی کنم. ایران در غرب آسیا قرار دارد و سرزمینی با کوهها، جنگلها، دشتها، کویرها و سواحل گوناگون است. دریای خزر در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب آن قرار دارند. این سرزمین، خانهٔ مشترک ما ایرانیان است و حفاظت از طبیعت و میراث آن را مسئولیت خود میدانیم.
بخشی از هویت ما به تاریخ و فرهنگ مشترکمان مربوط است. آثار تاریخی مانند تخت جمشید، بناهای اصفهان و باغهای ایرانی، گوشههایی از این میراث را نشان میدهند. دانشمندانی مانند ابنسینا، رازی و خوارزمی و شاعرانی مانند فردوسی، سعدی و حافظ نیز در تاریخ علمی و ادبی ما جایگاه مهمی دارند.
زبان مشترک ما فارسی است. در کنار آن، مردم مناطق مختلف به زبانها و گویشهای دیگری هم صحبت میکنند. آداب، موسیقی، پوشش و غذاهای محلی متنوعاند؛ با این حال، احساس تعلق به ایران ما را به یکدیگر پیوند میدهد.
دین اسلام در فرهنگ و زندگی بسیاری از ایرانیان نقش مهمی دارد. هموطنان زرتشتی، مسیحی و یهودی نیز بخشی از جامعهٔ ایراناند. احترام به دیگران، کمک به نیازمندان و مهماننوازی از ارزشهایی هستند که در خانوادههای زیادی به آنها اهمیت داده میشود.
نوروز یکی از جشنهای مشترک ماست. با آغاز بهار، خانهها را آماده میکنیم، سفرهٔ هفتسین میچینیم و به دیدار یکدیگر میرویم. انقلاب اسلامی نیز بخشی از تاریخ معاصر ایران است و آرمانهایی مانند استقلال و آزادی در شناخت هویت معاصر کشور ما اهمیت دارند.
دوست دارم روزی به ایران سفر کنی و این تنوع را از نزدیک ببینی. من هم مشتاقم دربارهٔ زبان، جشنها و شیوهٔ زندگی مردم کشور تو بیشتر بدانم. آشنایی با یکدیگر، فرصت خوبی برای دوستی و احترام به فرهنگهای گوناگون است.
با مهر
دوست ایرانی تو
پیشنهاد برای انتخاب پوستر: عنوان «ایران؛ سرزمین فرهنگ، تاریخ و همدلی» را بالای پوستر بنویسید. در مرکز، نقشهٔ ایران و در اطراف آن تصویرهایی از یک اثر تاریخی، کتاب فارسی، سفرهٔ هفتسین و پوششهای محلی قرار دهید. زیر تصویرها عبارتهای کوتاه «سرزمین مشترک»، «تاریخ و میراث فرهنگی»، «زبان فارسی»، «باورهای دینی» و «تنوع در کنار همبستگی» را بنویسید. برای انجام تکلیف، انتخاب نامه یا پوستر کافی است.
۶ـ فکر میکنید که یک فرد باید دارای چه ویژگیهایی باشد تا هویتی انقلابی داشته باشد؟ میتوانید به بیانات امام خمینی یا رهبر شهید انقلاب حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای مراجعه کنید و چند ویژگی را که ایشان برای «فرد انقلابی» بیان کردهاند، بیابید.
پاسخ: در چارچوب این فعالیت و با توجه به شاخصهای مطرحشده در بیانات ۱۴ خرداد ۱۳۹۵، میتوان این ویژگیها را به زبان ساده بیان کرد:
۱ـ وفاداری به اصول انقلاب: اهمیت دادن به ارزشهای دینی، عدالت و حقوق مردم.
۲ـ تلاش برای تحقق آرمانها: داشتن هدف و کوشش پیگیر برای پیشرفت جامعه و برطرف کردن مشکلات.
۳ـ دفاع از استقلال کشور: اهمیت دادن به استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و تقویت توان داخلی.
۴ـ هوشیاری در برابر فشار و دخالت خارجی: شناخت اقدامهایی که استقلال و منافع کشور را تهدید میکنند و تصمیمگیری آگاهانه در برابر آنها.
۵ـ رعایت اخلاق و تقوا: صداقت، مسئولیتپذیری و پرهیز از رفتار نادرست در زندگی شخصی و فعالیت اجتماعی و سیاسی.
نمونه در زندگی دانشآموزی: درستکاری در انجام تکالیف، کمک به همکلاسیها، تلاش برای یادگیری و مراقبت از اموال عمومی، نمونههایی از مسئولیتپذیری و خدمت به جامعهاند.
جواب به کار ببندیم صفحه ۱۳۰ مطالعات نهم
۱ـ چند مورد از هنجارها و باورهایی را که در محل زندگی شما وجود دارد و فکر میکنید با عقاید و آموزههای اسلامی سازگاری ندارد، شناسایی و بیان کنید و برای تغییر آنها پیشنهادی بدهید.
پاسخ: نمونههای زیر را میتوان بررسی کرد. در پاسخ شخصی، مواردی را انتخاب کنید که واقعاً در محیط زندگی خود مشاهده کردهاید.
| هنجار یا باور نامناسب | دلیل ناسازگاری | پیشنهاد برای تغییر |
|---|---|---|
| اسراف غذا در مهمانیها | هدر دادن نعمتها و منابع. | تهیهٔ غذا متناسب با تعداد مهمانان و نگهداری بهداشتی غذای اضافه. |
| چشموهمچشمی و خرید برای خودنمایی | ارزشگذاری افراد بر اساس دارایی و ایجاد هزینههای غیرضروری. | خرید بر اساس نیاز و توان مالی و اهمیت دادن به اخلاق و رفتار افراد. |
| غیبت و پخش شایعه | آسیب زدن به آبرو و حقوق دیگران. | خودداری از بازنشر خبر تأییدنشده و تغییر محترمانهٔ موضوع گفتوگوهای آسیبزا. |
| تمسخر لهجه، ظاهر یا شغل دیگران | ناسازگاری با احترام به کرامت انسانها. | پرهیز از شوخی تحقیرآمیز و یادآوری محترمانهٔ حق احترام برای همه. |
| باور قطعی به پیشگویی فالگیر | جایگزین کردن ادعای بیدلیل با تفکر، تلاش و توکل. | تصمیمگیری بر پایهٔ اطلاعات معتبر و مشورت با فرد آگاه. |
| رعایت نکردن صف یا ایجاد مزاحمت برای همسایهها | نادیده گرفتن حقالناس و آسایش دیگران. | رعایت نوبت، توجه به ساعت استراحت همسایهها و تذکر آرام و محترمانه. |
۲ـ شاید تاکنون به منطقهای از ایران سفر کرده و متوجه شده باشید که نوع گویش، پوشش، تغذیه، آداب و رسوم، تعارفات، ساختمانها، وسایل و… مردم آن منطقه با محل زندگی شما تفاوت دارد. خاطرات خود را از یکی از این سفرها با تأکید بر نمادها و هنجارهایی که در آن منطقه مشاهده کردهاید، بنویسید و در کلاس بخوانید.
پاسخ: سه نمونهٔ فرضی برای الگو گرفتن:
نمونهٔ اول؛ خاطرهٔ سفر به گیلان
در یک سفر خانوادگی به گیلان، در بازار و روستا صدای گفتوگو به زبان گیلکی را شنیدم. بعضی خانههای قدیمی، ایوان و سقف شیبدار داشتند و ظاهرشان با ساختمانهای محل زندگی ما متفاوت بود. در یک نمایشگاه صنایع دستی نیز لباس محلی با رنگهای متنوع دیدم و با نام غذاهایی مانند باقلاقاتق و میرزاقاسمی آشنا شدم.
میزبان ما هنگام ورود خوشامد گفت، از خانوادهمان احوالپرسی کرد و چای تعارف کرد. زبان و پوشش محلی، نشانههایی از هویت فرهنگی منطقه بودند و خوشامدگویی و پذیرایی، نمونههایی از هنجارهای معاشرت. این سفر نشان داد که در کنار تفاوتهای فرهنگی، رفتارهایی مانند احترام به مهمان در مناطق مختلف ایران مشترک است.
نمونهٔ دوم؛ خاطرهٔ سفر به یزد
در سفر به یزد، کوچههای بافت تاریخی، دیوارهای خشتی و بادگیرها توجهم را جلب کرد. این ساختمانها با محیط گرم و خشک منطقه ارتباط داشتند و با خانههای محل زندگی ما متفاوت بودند. در بازار، ترمه و شیرینیهای محلی دیدم که بخشی از هنر و خوراک منطقه را معرفی میکردند.
در دیدار با یکی از آشنایان، ابتدا به بزرگترها سلام کردیم و پس از دعوت میزبان نشستیم. بادگیر و ترمه را میتوان از نشانههای شناختهشدهٔ فرهنگ یزد دانست؛ سلام کردن و منتظر دعوت میزبان ماندن نیز نمونههایی از هنجارهای معاشرت بودند. این آداب فقط مخصوص یزد نیستند و در بسیاری از خانوادههای ایرانی دیده میشوند.
نمونهٔ سوم؛ خاطرهٔ سفر به کردستان
در سفر به سنندج، در بعضی گفتوگوها زبان کردی شنیدم و در بازار، افرادی با پوشش کردی دیدم. در فروشگاههای صنایع دستی، نقشهای گلیم و وسایل دستساز توجهم را جلب کرد. این نشانهها کمک کردند با بخشی از فرهنگ منطقه آشنا شوم.
در مهمانی، میزبان ابتدا از بزرگترها احوالپرسی کرد و برای نشستن به مهمانان تعارف کرد. اعضای خانواده در پذیرایی همکاری داشتند. در این تجربه، زبان و پوشش، جنبهٔ نمادین داشتند و احترام به بزرگترها و همکاری در پذیرایی، نمونهٔ هنجار بودند. فهمیدم تفاوت زبان و پوشش، مانع داشتن ارزشها و هویت ملی مشترک نیست.
خلاصه درس ۱۸ مطالعات نهم
هویت، شناخت و آگاهی ما از خود و پاسخ به پرسش «من کیستم؟» است. هویت فردی شامل ویژگیهای جسمانی، اخلاقی و روانی میشود و هویت اجتماعی از ارتباط با جامعه و عضویت در گروههایی مانند خانواده و مدرسه شکل میگیرد. برخی ویژگیها، مانند تاریخ و محل تولد، ثابتاند؛ اما ویژگیهایی مانند مهارت، میزان دانش و عادتهای رفتاری میتوانند تغییر کنند. ما نسبت به انتخابها و ویژگیهایی که در پرورش آنها نقش داریم، مسئول هستیم.
هویت ملی، احساس تعلق به یک ملت است و با سرزمین، تاریخ و فرهنگ مشترک پیوند دارد. در این درس، سرزمین ایران، میراث تاریخی و فرهنگی، نقش دین اسلام، زبان فارسی و آرمانهای انقلاب اسلامی از عناصر هویت ایرانی معرفی میشوند. زبانها، گویشها و آداب محلی متنوع نیز در کنار این اشتراکات وجود دارند. شناخت هویت به ما کمک میکند خود و دیگران را بهتر بشناسیم و برای آینده آگاهانهتر تصمیم بگیریم.
