جواب فعالیت های درس هفدهم مطالعات نهم | فرهنگ

در درس هفدهم مطالعات اجتماعی نهم، «فرهنگ»، با شیوهٔ زندگی مردم، اجتماعی شدن و لایه‌های فرهنگ آشنا می‌شویم. در ادامه، پاسخ فعالیت‌های صفحات ۱۱۸، ۱۱۹، ۱۲۱، ۱۲۲ و ۱۲۳، معنی نمادهای تصویری و جدول عوامل تغییر فرهنگ را می‌خوانید.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس هجدهم مطالعات نهم | هویت

جواب فعالیت صفحه ۱۱۸ مطالعات نهم

۱ـ فرهنگ چیست؟ شما چه برداشتی از واژهٔ فرهنگ دارید؟

برداشت خود را از واژهٔ فرهنگ بنویسید و به نوبت در کلاس بخوانید. معلم نکات مشترک را روی تخته بنویسد. پس از پایان درس، یک بار دیگر نوشتهٔ خودتان و نکات روی تخته را مرور کنید و بگویید برای تکمیل توضیح فرهنگ، چه نکات دیگری را اضافه می‌کنید.

پاسخ:

برداشت اولیه: به نظر من، فرهنگ یعنی شیوهٔ زندگی مردم؛ مانند زبان، پوشش، غذاها، جشن‌ها، باورها و آداب معاشرت آنان.

تکمیل پاسخ پس از مطالعهٔ درس: فرهنگ آموختنی است و از راه آموزش و ارتباط با دیگران، از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود؛ نه از راه ژن. فرهنگ فقط ظاهر زندگی مردم نیست، بلکه نمادها، هنجارها، ارزش‌ها و عقاید آنان را هم دربرمی‌گیرد. ما فرهنگ را در خانواده، مدرسه، گروه دوستان و دیگر محیط‌های اجتماعی می‌آموزیم.

پاسخ فعالیت صفحه ۱۱۹ مطالعات نهم

۲ـ اگر اعضای خانواده‌تان برای زیارت یا سیاحت به کشورهای همسایه یا سایر کشورها سفر کرده‌اند، بگویید در هنگام گفت‌وگو از خاطرات سفر به چه نکاتی دربارهٔ شیوهٔ زندگی مردم آن کشورها اشاره می‌کنند؟

پاسخ: معمولاً دربارهٔ زبان مردم، نوع پوشش، غذاها، آداب پذیرایی، مراسم مذهبی، خرید و فروش و شیوهٔ رفت‌وآمد صحبت می‌کنند. نمونه‌های زیر به نوشتن پاسخ کمک می‌کنند؛ نمونهٔ متناسب با سفر واقعی خانواده‌تان را انتخاب کنید.

۳ـ اگر دربارهٔ شیوهٔ زندگی یک جامعه در سایر مناطق جهان کتابی خوانده‌اید یا فیلمی دیده‌اید، نکته‌هایی از آن را برای هم‌کلاسی‌هایتان توضیح دهید.

پاسخ: دو موضوع مناسب برای مطالعه یا تماشای گزارش آموزشی و سپس ارائه در کلاس:

نمونهٔ اول؛ زندگی مدرسه‌ای در ژاپن: در بسیاری از مدرسه‌های ژاپن، دانش‌آموزان در نظافت محیط مدرسه و تقسیم غذای ناهار همکاری می‌کنند. این کارها فرصتی برای یادگیری مسئولیت‌پذیری و همکاری است. از این نمونه می‌فهمیم که مدرسه، علاوه بر آموزش درس‌ها، در اجتماعی شدن دانش‌آموزان هم نقش دارد.

نمونهٔ دوم؛ آداب پذیرایی با قهوهٔ عربی: در برخی جوامع عربی، مانند عمان و امارات، آماده کردن و تعارف قهوه بخشی از مهمان‌نوازی است. این رسم فقط نوشیدن یک نوشیدنی نیست؛ بلکه احترام به مهمان و ایجاد ارتباط را هم نشان می‌دهد. بنابراین، یک رفتار ساده می‌تواند با ارزش‌های فرهنگی پیوند داشته باشد.

در ارائهٔ خود، نام کتاب، فیلم یا گزارش واقعی را هم بگویید و توضیح دهید که چه نکته‌ای دربارهٔ فرهنگ آن جامعه آموخته‌اید.

جواب فعالیت صفحه ۱۲۱ مطالعات نهم

۴ـ فرض کنید کودکی از هر نوع ارتباط با آدم‌های دیگر محروم باشد و فقط نیازهای طبیعی‌اش برطرف شود تا زنده بماند. به نظر شما این کودک چه ویژگی‌هایی خواهد داشت؟

پاسخ: این کودک فرصت یادگیری زبان، آداب معاشرت و شیوه‌های زندگی در جامعه را نخواهد داشت. در برقراری ارتباط، بیان احساسات، همکاری و شناخت قواعد اجتماعی با دشواری جدی روبه‌رو می‌شود؛ زیرا این مهارت‌ها از راه ارتباط و آموزش آموخته می‌شوند. تأمین غذا و دیگر نیازهای جسمی به‌تنهایی برای رشد او کافی نیست و به محبت، مراقبت و ارتباط انسانی هم نیاز دارد.

۵ـ با توجه به تصاویر این دو صفحه، معنای هریک از نمادها و رفتارهای نمادین را بیان کنید.

پاسخ: منظور سؤال، تصاویر هر دو صفحهٔ ۱۲۰ و ۱۲۱ است.

به نظر شما، در هر یک از این موارد، برخورد جامعه با فرد چگونه است و چگونه او را متوجه رفتار خطای خود می‌کند؟

این پرسش متن درس، به نمونه‌های رعایت نکردن هنجارها در مجلس عزا، مهمانی، مدرسه، ماه رمضان و پارک کردن خودرو در پیاده‌رو مربوط است.

پاسخ: نوع واکنش به موقعیت بستگی دارد. در مجلس عزا یا مهمانی، ممکن است دیگران ناراحتی خود را نشان دهند و محترمانه تذکر بدهند. در مدرسه، مسئولان دربارهٔ رفت‌وآمد بی‌اجازه تذکر می‌دهند و طبق مقررات مدرسه عمل می‌کنند. دربارهٔ رعایت حرمت ماه رمضان نیز ممکن است تذکر داده شود. پارک در پیاده‌رو علاوه بر اعتراض عابران، می‌تواند با برخورد مأمور مسئول طبق مقررات روبه‌رو شود. هدف مناسب، آگاه کردن فرد و اصلاح رفتار است؛ نه توهین و تحقیر او.

۶ـ دربارهٔ نمادها و هنجارهای مربوط به سلام و احوالپرسی و تعارفات در چند منطقهٔ کشور متفاوت پرس‌وجو کنید و نتیجه را در کلاس بیان کنید.

پاسخ: سلام کردن، خوشامدگویی، احترام به بزرگ‌ترها و پذیرایی از مهمان در بسیاری از مناطق ایران مشترک است؛ اما زبان و جزئیات اجرای آنها تفاوت دارد. نمونهٔ پاسخ:

آذربایجان: احوالپرسی ممکن است به زبان ترکی آذربایجانی انجام شود. در بسیاری از خانواده‌ها، برخاستن به احترام مهمان و تعارف چای از آداب پذیرایی است.

کردستان: در خانواده‌های کردزبان، سلام و خوشامدگویی می‌تواند به کردی باشد. احوالپرسی از خانوادهٔ مهمان و دعوت او به نشستن و پذیرایی، از نمونه‌های رفتار محترمانه است.

خوزستان: در خانواده‌های عرب‌زبان، عبارت‌هایی مانند «السلام علیکم» و «أهلاً وسهلاً» برای سلام و خوشامدگویی به کار می‌رود. در بعضی دیدارهای سنتی نیز با قهوه پذیرایی می‌کنند.

گیلان: گفت‌وگو ممکن است به فارسی یا یکی از زبان‌های محلی باشد. خوشامدگویی، تعارف چای و دعوت مهمان به خوردن غذا از نمونه‌های رایج پذیرایی در خانواده‌هاست.

خراسان: در دیدارها، سلام کردن به بزرگ‌ترها، پرسیدن حال اعضای خانواده و تعارف جای نشستن، نمونه‌هایی از احترام و مهمان‌نوازی است.

نتیجهٔ گزارش: زبان و شیوهٔ تعارف ممکن است متفاوت باشد، اما ارزش‌هایی مانند احترام و مهمان‌نوازی در پس بسیاری از این رفتارها مشترک است. واژه‌های سلام و حرکت‌هایی مانند برخاستن، نقش نمادین دارند و رعایت نوبت بزرگ‌ترها یا دعوت مهمان به نشستن، نمونهٔ هنجار هستند.

پاسخ فعالیت صفحه ۱۲۲ مطالعات نهم

۷ـ گفت‌وگو کنید: هر یک از هنجارهای زیر مبتنی بر کدام ارزش‌ها و عقاید اسلامی است؟ توضیح دهید.

الف) برخی نانواها، شب‌های جمعه یک یا چند تنور نان خود را به صورت رایگان و صلواتی به مردم می‌دهند.

پاسخ: این رفتار بر ارزش‌هایی مانند انفاق، بخشندگی، کمک به دیگران و جلب خشنودی خداوند استوار است. نانوا بخشی از حاصل کار خود را برای نیکی کردن در اختیار مردم قرار می‌دهد.

ب) مردها در هنگام ورود به خانهٔ دیگران با صدای بلند «یا الله» می‌گویند.

پاسخ: این رفتار با احترام به حریم خصوصی، رعایت حیا و آگاه کردن اهل خانه از ورود فرد ارتباط دارد تا آنان برای حضور مهمان آمادگی داشته باشند. البته گفتن این عبارت جای اجازه گرفتن برای ورود را نمی‌گیرد.

پ) افراد در موقع دیدن کودک، «ماشاءالله» می‌گویند.

پاسخ: این عبارت بیانگر توجه به خواست و قدرت خداوند و دانستن زیبایی و سلامت کودک به‌عنوان نعمت الهی است. گوینده ضمن ابراز محبت و تحسین، از خداوند یاد می‌کند.

ت) رزمندگان مسلمان هنگام پیروزی در نبرد «الله اکبر» می‌گویند.

پاسخ: این رفتار بر اعتقاد به بزرگی و قدرت خداوند، توکل به او و شکرگزاری برای پیروزی استوار است.

جواب فعالیت صفحه ۱۲۳ مطالعات نهم

۸ـ همهٔ هنجارها، مفید و خوب نیستند. برای مثال، ممکن است در یک گروه دوستان، یک مدل نامناسب لباس به هنجار تبدیل شود یا در بین عده‌ای، فال‌گیری رواج پیدا کند یا یک گروه عادت کنند تیم ورزشی رقیب را با نام‌های زشت خطاب کنند یا در بعضی خانواده‌ها خودنمایی و خرید اسباب و اثاثیهٔ گران‌قیمت متداول شود. آیا پیروی کورکورانه از همهٔ هنجارها درست است؟ ملاک تشخیص درست و مفید بودن هنجارها چیست؟

پاسخ: خیر؛ رایج بودن یک رفتار، به‌تنهایی نشانهٔ درست بودن آن نیست. مطابق متن کتاب، برای مسلمانان، اعتقادات و اصول اسلامی ملاک سنجش هنجارهاست. همچنین باید با فکر و بررسی پیامدها، به صداقت، عدالت، احترام به حقوق دیگران و سود و زیان رفتار توجه کرد. برای مثال، توهین به هواداران تیم رقیب، حتی اگر در یک گروه رایج باشد، به دلیل بی‌احترامی به دیگران قابل‌قبول نیست.

۹ـ عوامل مختلفی می‌توانند نمادها، ارزش‌ها و هنجارهای یک جامعه را تغییر دهند و در فرهنگ آن جامعه تغییر و دگرگونی پدید آورند. دربارهٔ این عوامل و چگونگی تأثیر آنها بر فرهنگ گفت‌وگو کنید و مثال‌هایی بیاورید.

پاسخ:

نکتهٔ گفت‌وگو: تغییر فرهنگی همیشه منفی نیست. آموختن روش‌های مفید از دیگران می‌تواند به زندگی بهتر کمک کند. مهم این است که آگاهانه انتخاب کنیم و هر رسم تازه یا قدیمی را بدون بررسی نپذیریم.

۱۰ـ کاربرگهٔ شمارهٔ ۱۳ را انجام دهید.

پاسخ: این کاربرگ دربارهٔ لایه‌های فرهنگ و ارتباط نمادها، هنجارها، ارزش‌ها و عقاید است. برای مشاهدهٔ پاسخ کامل، وارد مطلب زیر شوید.

خلاصه درس ۱۷ مطالعات نهم

فرهنگ، شیوهٔ زندگی یک جامعه است و زبان، آداب و رسوم، باورها، پوشش، قوانین و رفتارهای مشترک مردم را دربرمی‌گیرد. فرهنگ آموختنی است و در جریان اجتماعی شدن از دیگران یاد گرفته می‌شود. خانواده نخستین و مهم‌ترین محیط این یادگیری است و پس از آن، مدرسه، دوستان، رسانه‌ها و دیگر محیط‌های اجتماعی نقش دارند. اجتماعی شدن از کودکی آغاز می‌شود و در طول زندگی ادامه دارد.

فرهنگ لایه‌های مختلفی دارد. نمادها، نشانه‌هایی برای انتقال معنا هستند و هنجارها، شیوه‌های پذیرفته‌شدهٔ رفتار در جامعه‌اند. ارزش‌ها نشان می‌دهند چه چیزهایی مطلوب و مهم دانسته می‌شوند و عقاید در شکل‌گیری آنها نقش دارند. درون فرهنگ عمومی نیز خرده‌فرهنگ‌هایی با ویژگی‌های خاص وجود دارد. فناوری، رسانه‌ها و ارتباط با جوامع دیگر می‌توانند فرهنگ را تغییر دهند؛ به همین دلیل، شناخت و ارزیابی آگاهانهٔ رفتارها و هنجارها اهمیت دارد.