جواب فعالیت های درس شانزدهم مطالعات نهم | ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی
پاسخ کامل فعالیت های درس ۱۶ مطالعات اجتماعی نهم «ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی» همراه با جواب صفحات ۱۰۶، ۱۰۹، ۱۱۱، ۱۱۲، ۱۱۳ و ۱۱۶ کتاب.
درس شانزدهم مطالعات اجتماعی نهم، «ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، دربارهٔ تشکیل جمهوری اسلامی، رویدادهای پس از انقلاب و اهمیت استقلال و مشارکت مردم است. پاسخ فعالیتهای صفحات ۱۰۶، ۱۰۹، ۱۱۱، ۱۱۲ و ۱۱۳ و بخش به کار ببندیم صفحهٔ ۱۱۶ را در ادامه بخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس هفدهم مطالعات نهم | فرهنگ
جواب فعالیت صفحه ۱۰۶ مطالعات نهم
۱ـ با مطالعهٔ متن:
الف) نمودار روند تأسیس حکومت جمهوری اسلامی را تکمیل کنید.
پاسخ: مراحل نمودار، از آغاز تا پایان، به این ترتیب است:
۱ـ همهپرسی تعیین نظام سیاسی.
۲ـ تدوین و تصویب قانون اساسی جدید.
۳ـ انتخاب رئیسجمهور.
۴ـ انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی.
۵ـ تعیین هیئت دولت.
ب) با توجه به نمودار، نقش مردم را در تأسیس نظام جمهوری اسلامی توضیح دهید.
پاسخ: مردم در مراحل اصلی تشکیل نظام جدید مشارکت داشتند. آنان در همهپرسی، نوع نظام سیاسی را انتخاب کردند؛ نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی را برگزیدند و سپس به قانون اساسی رأی دادند. همچنین با انتخاب رئیسجمهور و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، در شکلگیری نهادهای ادارهکنندهٔ کشور نقش داشتند.
پاسخ فعالیت صفحه ۱۰۹ مطالعات نهم
۲ـ با راهنمایی دبیر خود، همفکری کنید و بگویید که انقلاب اسلامی با وجود ترور گستردهٔ شخصیتهای نظام جمهوری اسلامی، چرا و چگونه به حرکت خود ادامه داده است؟
پاسخ: بر اساس مطالب درس، ادامهٔ انقلاب به حضور چند شخصیت محدود وابسته نبود. حمایت و مشارکت مردم، رهبری امام خمینی، فعالیت نهادهای قانونی و جایگزین شدن مسئولان، باعث شد ادارهٔ کشور ادامه پیدا کند. مردم و مسئولان با حفظ همکاری و ادامهٔ فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و خدماتی، مانع متوقف شدن کار کشور شدند.
۳ـ با مطالعهٔ متن و مراجعه به دانستههای قبلی خود، دربارهٔ حمایت گستردهٔ مردم از انقلاب اسلامی در سالهای پس از پیروزی چند دلیل بیاورید.
پاسخ: از دلایل حمایت مردم، با توجه به متن درس، میتوان به این موارد اشاره کرد:
استقلال کشور: خواست مردم برای پایان یافتن دخالت بیگانگان در تصمیمگیریهای ایران.
باورهای دینی: علاقهٔ بخش بزرگی از مردم به اجرای ارزشها و آرمانهای اسلامی.
مشارکت سیاسی: نقش داشتن در تعیین نظام سیاسی، تصویب قانون اساسی و انتخاب مسئولان.
خدمترسانی به مناطق محروم: فعالیت نهادهایی مانند جهاد سازندگی، نهضت سوادآموزی و کمیتهٔ امداد.
دفاع از میهن: احساس مسئولیت برای حفظ سرزمین و امنیت کشور در برابر حملهٔ عراق و دیگر تهدیدها.
جواب فعالیت صفحه ۱۱۱ مطالعات نهم
۴ـ با توجه به درسهایی که از آغاز دورهٔ صفویه تا انقلاب اسلامی خواندهاید، چند نمونه از تلاش قدرتهای خارجی برای دخالت در ایران را نام ببرید. سپس بگویید مردم ایران در برابر آنها چه واکنشی نشان دادند.
پاسخ:
| دوره یا رویداد تاریخی | نمونهٔ دخالت یا فشار خارجی | واکنش ایرانیان |
|---|---|---|
| دورهٔ صفویه | اشغال جزیرهٔ هرمز و تسلط پرتغالیها بر بخشهایی از تجارت خلیج فارس. | مبارزهٔ نیروهای ایرانی به فرماندهی امامقلیخان و بیرون راندن پرتغالیها از هرمز. |
| دورهٔ قاجاریه | واگذاری امتیاز انحصاری توتون و تنباکو به یک شرکت انگلیسی. | اعتراض مردم و بازرگانان و تحریم تنباکو با فتوای میرزای شیرازی؛ سرانجام امتیاز لغو شد. |
| دورهٔ پهلوی | تسلط انگلستان بر صنعت نفت ایران و بهرهبرداری از درآمد آن. | شکلگیری نهضت ملی شدن نفت و حمایت مردم از قرار گرفتن صنعت نفت در اختیار ملت ایران. |
| دورهٔ انقلاب اسلامی | حمایت برخی قدرتهای خارجی از حکومت بعث عراق در جنگ علیه ایران. | دفاع نیروهای مسلح و داوطلبان، پشتیبانی مردم از جبههها و مقاومت برای حفظ تمامیت ارضی کشور. |
پاسخ فعالیت صفحه ۱۱۲ مطالعات نهم
۵ـ نام کشورها را روی نقشهٔ غرب آسیا و شمال آفریقا بنویسید.
پاسخ: برای نوشتن نام کشورهای اصلی محدودهٔ نقشه، از راهنمای زیر استفاده کنید:
ایران: جنوب دریای خزر و شمال خلیج فارس و دریای عمان.
عراق: غرب ایران؛ ترکیه: شمال عراق و سوریه؛ سوریه: غرب عراق و جنوب ترکیه.
لبنان: نوار کوچک ساحلی غرب سوریه؛ فلسطین و سرزمینهای اشغالی: جنوب لبنان، غرب اردن و شمالشرق مصر؛ اردن: جنوب سوریه و شرق فلسطین.
عربستان سعودی: بخش بزرگی از شبهجزیرهٔ عربستان؛ یمن: جنوبغربی این شبهجزیره؛ عمان: جنوبشرقی آن.
کویت: جنوب عراق و شمالشرق عربستان؛ بحرین: جزیرهای کوچک در خلیج فارس، نزدیک ساحل شرقی عربستان؛ قطر: شبهجزیرهٔ کوچک در ساحل جنوبی خلیج فارس؛ امارات متحدهٔ عربی: شرق قطر و شمالغرب عمان.
مصر: شمالشرق آفریقا؛ لیبی: غرب مصر؛ تونس: شمالغرب لیبی؛ الجزایر: غرب تونس و لیبی؛ سودان: جنوب مصر.
کشورهای پیرامونی نقشه: افغانستان در شرق ایران، پاکستان در جنوبشرق ایران، ترکمنستان در شمالشرق ایران و جمهوری آذربایجان و ارمنستان در شمالغرب ایران قرار دارند. گرجستان در شمال ارمنستان و قبرس جزیرهای در شرق دریای مدیترانه است.
سپس با راهنمایی معلم، کشورها یا سرزمینهایی را که در سالهای اخیر با جنگ، اشغال، بحران داخلی یا دخالت قدرتهای خارجی روبهرو بودهاند، مشخص کنید و در پایان به پرسشهای زیر پاسخ دهید.
پاسخ: برای یک نمونهٔ کلاسی، این موارد را میتوان مشخص کرد:
فلسطین: اشغال و جنگ؛ عراق: اشغال نظامی و جنگ با داعش؛ افغانستان: جنگ و حضور طولانی نیروهای خارجی.
سوریه: جنگ داخلی و دخالت نیروهای خارجی؛ لبنان: جنگ و حملات نظامی؛ یمن: جنگ داخلی و مداخلهٔ نظامی خارجی.
لیبی: مداخلهٔ نظامی خارجی و درگیریهای داخلی؛ سودان: جنگ داخلی؛ ایران: حملات نظامی که در بخشهای پایانی همین درس نیز به آنها پرداخته شده است.
۱ـ در چند مورد از کشورهای نقشه، نشانهای از جنگ، اشغال، بحران یا دخالت خارجی دیده میشود؟
پاسخ: در نمونهٔ بالا، ۹ کشور یا سرزمین مشخص شده است. این عدد پاسخ ثابت و همیشگی نیست؛ تعداد نهایی به بازهٔ زمانی مورد بررسی و مواردی بستگی دارد که با راهنمایی معلم روی نقشه علامت میزنیم.
۲ـ چرا ایران، با موقعیت ممتاز جغرافیایی در منطقهٔ غرب آسیا، باید برای حفظ استقلال و امنیت خود آماده و توانمند باشد؟
پاسخ: ایران در کنار خلیج فارس و تنگهٔ هرمز قرار دارد، دارای منابع مهم انرژی است و با چند منطقهٔ درگیر بحران همسایه است. بنابراین، برای حفظ مرزها، امنیت مردم و استقلال تصمیمگیری خود، به توان دفاعی، علمی و اقتصادی، همکاری مردم و دستگاههای مسئول و روابط دیپلماتیک مؤثر نیاز دارد. این توانمندیها به کاهش آسیبپذیری کشور و جلوگیری از گسترش ناامنی کمک میکنند.
جواب فعالیت صفحه ۱۱۳ مطالعات نهم
۶ـ با پویش این رمزینه میتوانید پروندهای با عنوان «دارو در زمان تحریم» را مشاهده کنید.
پس از مطالعهٔ پرونده به چند گروه تقسیم شوید و هر گروه یک نقش بر عهده بگیرد؛ ایران، آمریکا، دادگاه بینالمللی لاهه، خانوادهٔ بیمار و پزشک/داروساز. هر گروه اثر تحریم را از نگاه نقش خود بیان کرده و دربارهٔ پیامدهای انسانی تحریم و ضرورت کاهش وابستگی گفتوگو کنید.
پاسخ: متنهای زیر نمونهٔ پیشنهادی برای نقشآفرینی در کلاس هستند و نقلقول واقعی از اشخاص یا نهادها نیستند.
گروه اول؛ نقش ایران
«حتی وقتی خرید برخی داروها از نظر مقررات مجاز است، محدودیتهای بانکی و دشواری انتقال پول میتواند تهیهٔ آنها را سخت کند. برای حمایت از بیماران، باید مسیرهای مطمئن خرید دارو حفظ شود، تولید داخلی و پژوهش تقویت شود و دارو بهموقع و با قیمت مناسب در دسترس مردم قرار بگیرد.»
گروه دوم؛ نقش آمریکا
«موضع اعلامی دولت تحریمکننده این است که تحریمها برای فشار سیاسی وضع میشوند و برای کالاهای انساندوستانه استثناهایی وجود دارد. با این حال، لازم است بررسی شود که آیا بانکها و شرکتها در عمل میتوانند از این استثناها استفاده کنند یا نگرانی از مجازات، راه خرید دارو را میبندد.»
گروه سوم؛ نقش دادگاه بینالمللی لاهه
«وظیفهٔ ما بررسی اختلاف حقوقی دولتها در چارچوب صلاحیت دادگاه است. در رسیدگی به چنین پروندهای، باید خطر آسیب به بیماران و موانع دسترسی به دارو بررسی شود. اختلاف سیاسی نباید باعث شود اقدامهای ضروری برای حفاظت از جان و سلامت مردم نادیده گرفته شود.»
گروه چهارم؛ نقش خانوادهٔ بیمار
«برای ما مهم است که داروی موردنیاز عزیزمان بهموقع پیدا شود. کمبود دارو، افزایش هزینهها و جستوجوی طولانی برای تهیهٔ آن، به خانواده فشار وارد میکند. انتظار داریم درمان بیماران از اختلافهای سیاسی دور بماند و هیچ بیماری به دلیل دشواری خرید دارو از درمان محروم نشود.»
گروه پنجم؛ نقش پزشک و داروساز
«درمان مناسب به دسترسی منظم به داروی باکیفیت نیاز دارد. کمبود بعضی داروها میتواند درمان را به تأخیر بیندازد. حمایت از پژوهش، تولید دارو و مواد اولیه در داخل، نظارت بر کیفیت و حفظ راههای قانونی واردات ضروری است. کاهش وابستگی باید در کنار تأمین فوری نیاز بیماران دنبال شود.»
نتیجهٔ گفتوگوی کلاسی: محدودیتهای مالی و تجاری میتوانند دسترسی به دارو را دشوار کنند و به بیماران و خانوادههای آنان آسیب بزنند. تقویت تولید داخلی، جلوگیری از اختلال در پرداختهای مربوط به دارو، همکاری بینالمللی و توزیع عادلانه، همگی برای حفاظت از سلامت مردم لازماند.
جواب به کار ببندیم صفحه ۱۱۶ مطالعات نهم
به دو گروه الف و ب تقسیم شوید و مجلهای به ترتیب زیر طراحی و تولید کنید.
۱ـ اعضای گروه الف با پدر، مادر، پدربزرگ، مادربزرگ و یا یکی از بستگان خود که در تظاهرات دوران انقلاب یا یکی از نهادهای مردمی و انقلابی مانند نهضت سوادآموزی و جهاد سازندگی و… حضور داشتهاند، گفتوگو کنند و خاطرات آنان را از روزهای انقلاب و فعالیت مردمی نهادها پس از پیروزی بنویسند.
پاسخ: برای انجام مصاحبه، این سؤالها مناسباند: در چه سال و شهری فعالیت داشتید؟ چه کاری انجام میدادید؟ چرا در آن فعالیت شرکت کردید؟ مهمترین دشواری چه بود؟ کدام خاطره را بهتر به یاد دارید؟
نمونهٔ فرضی اول؛ خاطرهای از روزهای انقلاب
فرد مصاحبهشونده توضیح داد که در ماههای پایانی سال ۱۳۵۷ در راهپیماییهای شهر خود شرکت میکرد. به گفتهٔ او، مردم با وجود تفاوت شغل و سن، در کنار یکدیگر حرکت میکردند و شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» میدادند. او از نگرانی خانوادهها هنگام درگیریها و کمک همسایهها به یکدیگر یاد کرد. خاطرهای که بیشتر در ذهنش مانده بود، شنیدن خبر پیروزی انقلاب و جمع شدن مردم در محله برای گفتوگو دربارهٔ آیندهٔ کشور بود.
نمونهٔ فرضی دوم؛ فعالیت در نهضت سوادآموزی
فرد مصاحبهشونده مدتی در کلاسهای سوادآموزی بزرگسالان همکاری داشت. او توضیح داد که بعضی از شرکتکنندگان، روزها کار میکردند و عصرها به کلاس میآمدند. آموزش از خواندن و نوشتن واژههای ساده آغاز میشد. یکی از خاطرات خوش او، زمانی بود که یکی از شاگردان توانست نام خود را بنویسد و نامهای کوتاه بخواند. به نظر او، صبر آموزگار و پشتکار یادگیرندگان، مهمترین عامل پیشرفت کلاس بود.
نمونهٔ فرضی سوم؛ همکاری با جهاد سازندگی
فرد مصاحبهشونده از همکاری داوطلبانه در آبادانی یک روستا گفت. گروه آنان با کمک مردم روستا برای بهبود راه و آمادهسازی فضای آموزشی فعالیت میکرد. کمبود ابزار و دشواری رفتوآمد، کار را کند میکرد؛ اما همکاری اهالی باعث پیشرفت کار میشد. او تأکید کرد که پیش از شروع هر کار باید نیاز واقعی مردم را شناخت. مهمترین خاطرهاش، روزی بود که کودکان برای نخستین بار وارد فضای آموزشی آمادهشده شدند.
۲ـ اعضای گروه ب با یکی از بستگان یا آشنایان خود که در جبهههای جنگ تحمیلی حضور داشتهاند، گفتوگو کنند و گزارش آن را به صورت کتبی ارائه دهند.
پاسخ: در مصاحبه میتوانید دربارهٔ زمان حضور، محل خدمت، مسئولیت، شرایط زندگی، همکاری نیروها و خاطرهای ماندگار سؤال کنید. نمونهٔ فرضی گزارش:
نمونهٔ فرضی گزارش؛ پشتیبانی از رزمندگان
فرد مصاحبهشونده در دوران جنگ در بخش تدارکات فعالیت میکرد. مسئولیت او و همکارانش، رساندن مواد غذایی، آب و وسایل ضروری به نیروها بود. او توضیح داد که گاهی خرابی راهها و خطر حمله، رساندن وسایل را دشوار میکرد و لازم بود اعضای گروه با هماهنگی و دقت کار کنند.
یکی از خاطرات او، کمک چند گروه به یکدیگر برای رساندن آب به نیروهایی بود که ذخیرهٔ کمی داشتند. او از بستههای ارسالی مردم و نامههایی یاد کرد که باعث دلگرمی رزمندگان میشد. به گفتهٔ او، دفاع از کشور فقط به خط مقدم محدود نبود و خانوادهها، امدادگران، رانندگان و دیگر داوطلبان نیز نقش داشتند.
این گفتوگو نشان میدهد که برای شناخت جنگ، علاوه بر رویدادهای نظامی، باید زندگی روزمره، دشواریها و همکاری مردم را نیز بررسی کرد.
مطالب گردآوریشده را در قالب مجلهٔ تاریخ شفاهی ارائه کنید و پس از همفکری، عنوانی برای آن انتخاب نمایید.
پاسخ: عنوان پیشنهادی مجله: «روایتهای ماندگار؛ از انقلاب تا دفاع مقدس».
روی جلد، عنوان مجله و نام اعضای گروه را بنویسید. در صفحهٔ اول، هدف کار و شیوهٔ انجام مصاحبهها را توضیح دهید. صفحات بعد را به خاطرات انقلاب، فعالیت نهادهای مردمی و گزارشهای دوران جنگ اختصاص دهید. کنار هر مصاحبه، نام راوی، زمان و مکان گفتوگو را ثبت کنید و در صورت رضایت او، عکس یا سند مرتبط قرار دهید.
برای پایان مجله، یک بند دربارهٔ آموختههای گروه بنویسید؛ برای نمونه: «با شنیدن خاطرات نسلهای گذشته فهمیدیم که تاریخ فقط مجموعهای از تاریخها و نامها نیست. تجربههای مردم، دشواریها و همکاریهای آنان نیز بخشی از تاریخ کشور ماست.»
خلاصه درس ۱۶ مطالعات نهم
پس از پیروزی انقلاب، با برگزاری همهپرسی، تدوین و تصویب قانون اساسی و انتخاب رئیسجمهور و نمایندگان مجلس، نهادهای نظام جمهوری اسلامی شکل گرفتند. نهادهایی مانند جهاد سازندگی، نهضت سوادآموزی و کمیتهٔ امداد نیز برای پاسخ به نیازهای جامعه فعالیت کردند. در سالهای نخست، کشور با شورشها، ترور مسئولان و مردم و سپس حملهٔ عراق روبهرو شد. دفاع از کشور و پشتیبانی مردم، از موضوعات مهم این دوره بود.
درس در ادامه به بازسازی پس از جنگ، فشارهای خارجی، تحریمها و اهمیت توان علمی، اقتصادی و دفاعی میپردازد. بخشهای پایانی نسخهٔ کتاب نیز رویدادهای سال ۱۴۰۴ را بررسی میکند و بر نقش مردم، قانون و نهادها در ادامهٔ ادارهٔ کشور تأکید دارد. فعالیتهای این درس از ما میخواهند میان رویدادهای تاریخی، استقلال کشور، مشارکت اجتماعی و زندگی روزمرهٔ مردم ارتباط برقرار کنیم.
