جواب درس ۶ علوم پنجم؛ پاسخ چه خبر (۱) – صفحه ۴۶ تا ۵۲

پاسخ: در چشم می‌توانیم سفیدی چشم، بخش رنگی چشم یعنی عنبیه و مردمک تیره‌رنگ را ببینیم. رنگ عنبیه در افراد مختلف متفاوت است و می‌تواند قهوه‌ای، عسلی، سبز، آبی و… باشد.

پاسخ: در آینه می‌توانیم بخش کوچکی از کره‌ی چشم، عنبیه و مردمک را مشاهده کنیم.

پاسخ:عدسی، شبکیه و عصب بینایی را نمی‌توانیم در آینه ببینیم؛ زیرا درون یا پشت کره‌ی چشم قرار دارند. قرنیه نیز پرده‌ای شفاف است و به همین دلیل مانند قسمت‌های رنگی چشم به‌طور واضح دیده نمی‌شود.

پاسخ: عصب بینایی در قسمت پشت کره‌ی چشم قرار دارد و پیام‌های بینایی را از شبکیه به مغز می‌رساند.

نکته: بیشتر قسمت‌های چشم درون استخوان سر قرار دارند و به همین دلیل به‌خوبی محافظت می‌شوند. عنبیه بخش رنگی چشم است و مردمک در وسط آن قرار دارد.

نمونه پاسخ: عنبیه‌ی چشم من قهوه‌ای است. در کلاس نیز رنگ عنبیه‌ی دانش‌آموزان متفاوت است؛ برای مثال قهوه‌ای تیره، قهوه‌ای روشن، عسلی یا رنگ‌های دیگر دیده می‌شود.

راهنمای نقاشی: عنبیه را به شکل یک دایره رسم کنید و در وسط آن، مردمک را به شکل دایره‌ای تیره بکشید.

مشاهده:در نور بیشتر، مردمک کوچک‌تر دیده می‌شود.

پاسخ: با زیاد شدن نور، مردمک تنگ‌تر و کوچک‌تر می‌شود.

پیش‌بینی: در تاریکی، مردمک بزرگ‌تر و گشادتر می‌شود تا نور بیشتری وارد چشم شود.

مشاهده: پیش‌بینی تأیید می‌شود و در نور کم، مردمک گشادتر دیده می‌شود.

پاسخ: با زیاد و کم شدن نور، اندازه‌ی مردمک تغییر می‌کند. در نور زیاد مردمک تنگ و در نور کم مردمک گشاد می‌شود؛ به این ترتیب میزان نوری که وارد چشم می‌شود تنظیم می‌شود.

پاسخ: نور ابتدا از قرنیه وارد چشم می‌شود، سپس از مردمک و عدسی عبور می‌کند و در پایان تصویر جسم روی شبکیه تشکیل می‌شود.

مسیر ساده‌ی دیدن:

پاسخ:عدسی عینک مسیر نور را به گونه‌ای تغییر می‌دهد که تصویر اجسام به‌طور واضح روی شبکیه تشکیل شود؛ به همین دلیل زهرا می‌تواند نوشته‌های دور روی تخته را بهتر و واضح‌تر ببیند.

وسایل و مواد لازم: یک صفحه‌ی روزنامه، مداد و کاغذ و متر

توجه کتاب: دانش‌آموزانی که از عینک استفاده می‌کنند، ابتدا متن را بدون عینک بخوانند.

فاصله‌ی مناسب برای خواندن	کمتر از ۳۰ سانتی‌متر	حدود ۳۰ سانتی‌متر	بیش از ۳۰ سانتی‌متر
نام دانش‌آموزان	علی، رضا	محمد، مهدی، سارا، زهرا، امیر	حسین، نرگس، مجید

توجه: جدول بالا نمونه پاسخ است. در کلاس شما نام دانش‌آموزان و نتیجه‌ی اندازه‌گیری‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

نمونه پاسخ: نتایج گروه‌ها کاملاً یکسان نیست؛ زیرا قدرت بینایی افراد با یکدیگر تفاوت دارد.

نمونه پاسخ: با توجه به جدول نمونه، بیشتر دانش‌آموزان نوشته را در فاصله‌ی حدود ۳۰ سانتی‌متر به راحتی می‌خوانند.

نمونه پاسخ:در جدول نمونه، ۲ نفر در گروه کمتر از ۳۰ سانتی‌متر قرار گرفته‌اند.

نمونه پاسخ: در جدول نمونه، ۳ نفر در گروه بیش از ۳۰ سانتی‌متر قرار گرفته‌اند.

نمونه پاسخ: دانش‌آموزی که به عینک نیاز دارد، با استفاده از عینک می‌تواند نوشته‌ها را واضح‌تر و در فاصله‌ی مناسب‌تری بخواند؛ زیرا عدسی عینک به تشکیل تصویر واضح روی شبکیه کمک می‌کند.

راهنمای شماره‌گذاری: برای اینکه پاسخ تصاویر کاملاً مشخص باشد، آنها را از بالا سمت چپ تا پایین سمت راست از ۱ تا ۶ شماره‌گذاری می‌کنیم.

پاسخ:

تصویر ۱ – بالا سمت چپ: کار درست ✅
دانش‌آموز هنگام انجام آزمایش از عینک محافظ استفاده کرده است. عینک ایمنی از چشم در برابر پاشیدن مواد و ذرات خطرناک محافظت می‌کند.

تصویر ۲ – بالا وسط: کار درست ✅
دانش‌آموز صاف نشسته و کتاب را در فاصله‌ی مناسبی از چشم قرار داده است. هنگام مطالعه نباید صورت را بیش از اندازه به کتاب نزدیک کنیم.

تصویر ۳ – بالا سمت راست: کار درست ✅
دانش‌آموز در نور شدید خورشید از عینک آفتابی مناسب استفاده کرده است تا از چشم‌های خود در برابر نور زیاد محافظت کند.

تصویر ۴ – پایین سمت چپ: کار نادرست ❌
دانش‌آموز در حال انجام فعالیت آزمایشگاهی است، اما عینک محافظ به چشم ندارد؛ بنابراین احتمال آسیب رسیدن به چشم بیشتر است.

تصویر ۵ – پایین وسط: کار نادرست ❌
دانش‌آموز سر خود را روی میز گذاشته و چشم‌هایش بیش از اندازه به کتاب نزدیک است. این حالت برای مطالعه مناسب نیست.

تصویر ۶ – پایین سمت راست: کار نادرست ❌
دانش‌آموز در برابر نور شدید خورشید بدون محافظ مناسب چشم قرار گرفته است. در نور شدید باید از چشم‌ها مراقبت کنیم.

نکته: پلک‌ها از ورود گردوغبار به چشم جلوگیری می‌کنند و با پلک زدن، اشک روی سطح چشم پخش می‌شود و از خشک شدن آن جلوگیری می‌کند.

پاسخ پیشنهادی: برای مراقبت از چشم‌ها باید هنگام مطالعه فاصله‌ی مناسب کتاب از چشم را رعایت کنیم و در نور کافی درس بخوانیم. به خورشید و نورهای بسیار شدید مستقیم نگاه نکنیم، هنگام انجام آزمایش‌های خطرناک از عینک محافظ استفاده کنیم، با دست آلوده چشم‌ها را نمالیم و هنگام استفاده از تلفن همراه، رایانه و تلویزیون فاصله‌ی مناسب را رعایت کنیم. همچنین اگر در دید خود مشکلی احساس کردیم، بهتر است برای معاینه به پزشک مراجعه کنیم.

پاسخ:با چشم می‌توانیم لاله‌ی گوش و سوراخ گوش را ببینیم. سوراخ گوش در ابتدای مجرای شنوایی قرار دارد.

وسایل و مواد لازم: لیوان کاغذی بزرگ و قیچی

پاسخ: وقتی لیوان را روی گوش قرار می‌دهیم، صدا بلندتر و واضح‌تر شنیده می‌شود؛ زیرا لیوان مقدار بیشتری از صدا را جمع می‌کند و به سمت گوش می‌فرستد.

پاسخ: نتیجه می‌گیریم که هرچه صدا بهتر جمع‌آوری و به سمت مجرای شنوایی هدایت شود، آن را بهتر می‌شنویم.

پاسخ:لاله‌ی گوش صداها را جمع می‌کند و آنها را به سمت مجرای شنوایی هدایت می‌کند.

پاسخ:قرار دادن دست پشت لاله‌ی گوش باعث می‌شود صدای بیشتری جمع و به سمت مجرای شنوایی هدایت شود؛ در نتیجه فرد صدا را واضح‌تر می‌شنود.

پاسخ: پشت پرده‌ی گوش استخوان‌های کوچک گوش، بخش حلزونی‌شکل گوش و عصب شنوایی قرار دارند.

صدا را چگونه می‌شنویم؟ صدا به پرده‌ی گوش برخورد می‌کند و آن را می‌لرزاند. با لرزش پرده، استخوان‌های کوچک پشت پرده نیز می‌لرزند. این لرزش به بخش حلزونی گوش منتقل می‌شود و سپس از راه عصب شنوایی پیام به مغز می‌رسد؛ به این ترتیب صدا را می‌شنویم.

پاسخ: سمعک صداهای محیط را دریافت می‌کند و آنها را تقویت می‌کند تا فرد کم‌شنوا بتواند صداها را بهتر و واضح‌تر بشنود. میزان تقویت صدا با توجه به مقدار کم‌شنوایی فرد تنظیم می‌شود.

پاسخ پیشنهادی:برای مراقبت از گوش نباید اجسام نوک‌تیز مانند مداد، سنجاق یا چوب کبریت را وارد گوش کنیم. نباید در گوش دیگران داد بزنیم یا با دست و وسایل مختلف به گوش ضربه بزنیم. صدای تلویزیون، هدفون و وسایل صوتی را نیز نباید بیش از اندازه زیاد کنیم.

اگر گوش درد، عفونت، کاهش شنوایی یا تجمع زیاد ماده‌ی چرب در گوش ایجاد شد، باید به پزشک مراجعه کنیم و خودمان برای خارج کردن مواد داخل گوش از وسایل نوک‌تیز استفاده نکنیم.

نکته‌ی مهم درس: چشم و گوش اندام‌های حساسی هستند. برای سالم ماندن آنها باید از نور و صدای بسیار شدید، ضربه، آلودگی و رفتارهای نادرست دوری کنیم و در صورت ایجاد مشکل از پزشک کمک بگیریم.

جمع‌بندی کوتاه درس: نور پس از عبور از قرنیه، مردمک و عدسی روی شبکیه تصویر تشکیل می‌دهد و شبکیه از راه عصب بینایی پیام را به مغز می‌فرستد. اندازه‌ی مردمک با مقدار نور تغییر می‌کند و عدسی کمکی می‌تواند به تشکیل تصویر واضح روی شبکیه کمک کند. در گوش نیز لاله‌ی گوش صدا را جمع می‌کند؛ صدا پس از عبور از مجرای شنوایی پرده‌ی گوش را می‌لرزاند و لرزش از استخوان‌های کوچک به بخش حلزونی و سپس از راه عصب شنوایی به مغز منتقل می‌شود.