جواب درس نهم جامعه شناسی یازدهم انسانی | جهان دو قطبی
پاسخ کامل درس ۹ جامعه شناسی یازدهم «جهان دو قطبی» شامل جواب چالش فقر و غنا صفحه ۷۵، مطالعه کنید صفحه ۷۸، گفت و گو کنید و با هم تکمیل کنید صفحه ۸۱ و مفاهیم اساسی و خلاصه صفحه ۸۲.
درس نهم جامعه شناسی یازدهم، «جهان دو قطبی»، از چالش فقر و غنا آغاز میشود و به شکلگیری بلوک شرق و غرب میرسد. در ادامه، پاسخ پرسشهای متن، مطالعه کنید دربارهٔ آزادی، گفت و گو کنید، جدول صفحهٔ ۸۱ و فعالیتهای پایانی درس را میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس دهم جامعه شناسی یازدهم انسانی | جنگ ها و تقابل های جهانی
جواب سوال صفحه ۷۵ جامعه شناسی یازدهم
کتاب، چالشها را از جنبههای مختلف دستهبندی میکند: اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی؛ منطقهای و فرامنطقهای؛ مقطعی و مستمر؛ درونفرهنگی و بینفرهنگی؛ ذاتی و عارضی؛ معرفتی و علمی؛ معنوی و دینی.
یک چالش میتواند همزمان چند ویژگی داشته باشد. چالش ذاتی از عقاید و ارزشهای درونی جهان اجتماعی ریشه میگیرد و چالش عارضی بر اثر عوامل خارجی پدید میآید.
به نظر شما چالش فقر و غنا، نمونهٔ کدامیک از صورتهای نامبرده است؟
پاسخ: چالش فقر و غنا را میتوان از چند جهت بررسی کرد:
اقتصادی و اجتماعی: به نابرابری در درآمد، ثروت، فرصتها و شرایط زندگی مربوط است و بر روابط اجتماعی اثر میگذارد.
فرامنطقهای: به یک سرزمین محدود نیست و در جوامع مختلف و روابط میان آنها دیده میشود.
مستمر: با پایان یک رویداد یا دورهٔ کوتاه از بین نمیرود و ممکن است با شکلها و شدتهای متفاوت ادامه پیدا کند.
درونفرهنگی: در بحث این درس، چالش میان گروههای فقیر و ثروتمند درون جامعه و فرهنگ جدید غرب بررسی میشود.
ذاتی در تحلیل کتاب از لیبرالیسم اولیه: کتاب، این چالش را با تأکید بر آزادی اقتصادی صاحبان سرمایه و بیتوجهی به حمایت از فقرا مرتبط میداند؛ بنابراین در این تحلیل، ریشهٔ آن فقط یک عامل خارجی نیست.
پاسخ کوتاه: چالش فقر و غنا، اقتصادی و اجتماعی، فرامنطقهای و مستمر است و در چارچوب بحث کتاب دربارهٔ لیبرالیسم اولیه، چالشی درونفرهنگی و ذاتی نیز محسوب میشود.
جواب سوال صفحه ۷۶ جامعه شناسی یازدهم
آیا میدانید اولین چالشی که در جوامع صنعتی پدید آمد، چه بود و چگونه پدید آمد؟
پاسخ: در توضیح کتاب، نخستین چالش، «فقر و غنا» بود. با دگرگونی روابط ارباب ـ رعیتی، بسیاری از کشاورزان امکان جابهجایی پیدا کردند و به کارگران صنایع تبدیل شدند؛ اما آزادی جابهجایی، بهتنهایی زندگی مناسب و قدرت چانهزنی برای آنان فراهم نمیکرد.
در الگوی لیبرالیسم اولیهٔ مطرحشده در درس، آزادی فعالیت صاحبان سرمایه بر حمایت از کارگران و فقرا اولویت داشت و دخالت دولت در اقتصاد و کمک به مستمندان پذیرفته نمیشد. در نتیجه، شرایط دشوار کار و تمرکز ثروت در دست گروهی محدود، فاصلهٔ فقیر و غنی را افزایش داد.
پاسخ کوتاه: چالش فقر و غنا؛ زیرا آزادی اقتصادی صاحبان سرمایه، بدون حمایت کافی از کارگران و فقرا، به بهرهکشی و افزایش نابرابری انجامید.
📌 منظور از لیبرالیسم اولیه در این درس، لیبرالیسم قرنهای هجدهم و نوزدهم است؛ ویژگیهای توصیفشده را نباید بدون بررسی به همهٔ شکلهای بعدی لیبرالیسم تعمیم داد.
جواب مطالعه کنید صفحه ۷۸ جامعه شناسی یازدهم
اندیشمندان علوم اجتماعی و سیاسی در نقد لیبرالیسم اولیه، از دو مفهوم آزادی مثبت و منفی سخن گفتهاند. نظرات آیزایا برلین در مورد این دو مفهوم را مطالعه کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.
پاسخ: آیزایا برلین در «دو مفهوم آزادی» میان دو معنای آزادی تفاوت میگذارد:
آزادی منفی: یعنی دیگران در انتخاب و عمل فرد مانع ایجاد نکنند. پرسش اصلی این است: «در چه محدودهای میتوانم بدون دخالت دیگران عمل کنم؟»
آزادی مثبت: یعنی خودفرمانی؛ فرد بتواند هدایت زندگی و تصمیمهایش را بر عهده داشته باشد. پرسش اصلی این است: «چه کسی زندگی مرا هدایت میکند؛ خودم یا دیگری؟»
مثال آموزشی: مجبور نشدن به انتخاب یک رشته، جنبهٔ منفی آزادی را نشان میدهد؛ انتخاب آگاهانهٔ مسیر زندگی براساس داوری خود، به خودفرمانی مربوط است.
برلین هشدار میدهد که ادعای شناخت «مصلحت واقعی» مردم نباید به توجیه اجبار آنان تبدیل شود. همچنین «مثبت» و «منفی» در این تقسیمبندی به معنای خوب و بد نیستند.
پاسخ کوتاه: آزادی منفی، نبودِ دخالت و مانع تحمیلی دیگران است؛ آزادی مثبت، خودفرمانی و هدایت زندگی به دست خود فرد است.
نکته برای ارائه: این دو مفهوم را فقط به «آزادی بد» و «آزادی خوب» یا صرفاً به داشتن و نداشتن امکانات مالی تبدیل نکنید؛ موضوع اصلی، تفاوت میان نبودِ مداخله و خودفرمانی است.
جواب سوال صفحه ۷۹ جامعه شناسی یازدهم
در مقدمهٔ درس، از صورتهای متفاوت تضادها و چالشهای جدید سخن گفتیم.
آیا میدانید تقسیم سیاسی جهان به بلوک شرق و غرب در زمرهٔ کدامیک از این صورتهاست و چگونه به وجود آمد؟
پاسخ: در دستهبندی کتاب، این چالش سیاسی و اقتصادی، فرامنطقهای، درونفرهنگی و مقطعی است.
برای حل مسئلهٔ فقر و غنا، برخی اندیشمندان به نقد سرمایهداری پرداختند. مارکس راهحل را در دگرگونی انقلابی نظام سرمایهداری میدید. پس از انقلاب ۱۹۱۷ روسیه و استقرار حکومت کمونیستی، زمینهٔ شکلگیری یک قطب مخالف سرمایهداری فراهم شد. در قرن بیستم و بهویژه پس از جنگ جهانی دوم، رقابت دو قطب با محوریت شوروی و آمریکا گسترش یافت.
بلوک شرق: با محوریت شوروی و حکومتهای سوسیالیستی و کمونیستی شناخته میشد.
بلوک غرب: با محوریت آمریکا و کشورهای سرمایهداری اروپای غربی شناخته میشد.
کتاب این تقابل را درونفرهنگی میداند؛ زیرا با وجود اختلاف سیاسی و اقتصادی، مبانی هر دو جریان را در چارچوب فرهنگ سکولار غرب بررسی میکند.
پاسخ کوتاه: رقابت طرفداران و مخالفان سرمایهداری، پس از قدرتگیری حکومت کمونیستی در روسیه، به شکلگیری دو بلوک انجامید. این چالش در چارچوب درس، جهانی، درونفرهنگی و مربوط به دورهای مشخص است.
جواب گفت و گو کنید صفحه ۸۱ جامعه شناسی یازدهم
در دوران تقسیم جهان به دو قطب بلوک شرق و غرب، هر یک از کشورهای منطقهٔ خاورمیانه به کدامیک از دو قطب تعلق داشت؟
پاسخ: باید دورهٔ زمانی را مشخص کنیم؛ زیرا جهتگیری بعضی کشورها تغییر میکرد. همچنین نزدیکی به یک قطب، الزاماً به معنای عضویت رسمی در پیمانهای نظامی آن نبود.
کشورهای نزدیکتر به بلوک غرب: ترکیه، ایرانِ پیش از انقلاب اسلامی، عربستان سعودی و اردن. اسرائیل نیز بهویژه در دهههای پایانی جنگ سرد، پیوند نزدیکی با آمریکا داشت.
کشورهای نزدیکتر به بلوک شرق: سوریه و عراق در دورههایی از حکومت بعث، و یمن جنوبی. مصرِ دورهٔ جمال عبدالناصر نیز با وجود حضور در جنبش عدم تعهد، همکاری نظامی و سیاسی مهمی با شوروی داشت.
مصر: جایگاه آن ثابت نبود؛ در دورهٔ ناصر به شوروی نزدیکتر بود، اما در دورهٔ انور سادات بهتدریج به آمریکا نزدیک شد. بنابراین نوشتن نام مصر در هر دو گروه، بدون توضیح زمان، پاسخ را مبهم میکند.
ایران: ایرانِ دورهٔ پهلوی به بلوک غرب نزدیک بود؛ پس از انقلاب اسلامی، سیاست اعلامشدهٔ «نه شرقی، نه غربی» را در پیش گرفت و نباید کل دورهٔ جنگ سرد را یکسان در نظر گرفت.
عراق: روابط آن نیز در طول زمان تغییر کرد؛ عراقِ سلطنتی در پیمان بغداد به غرب نزدیک بود، اما در دههٔ ۱۹۷۰ روابط مهمی با شوروی برقرار کرد.
افغانستان، در تعریف گستردهتر منطقه: پس از قدرتگیری حکومت کمونیستی در ۱۹۷۸، به شوروی وابسته شد. این وضعیت را نباید به تمام تاریخ جنگ سرد تعمیم داد.
پاسخ کوتاه برای کلاس: ترکیه، ایرانِ پیش از انقلاب و عربستان به غرب نزدیک بودند؛ سوریه، یمن جنوبی و عراق در بخشی از دوران بعث به شرق نزدیکتر بودند. مصر نیز از همکاری نزدیک با شوروی در دورهٔ ناصر، به نزدیکی با آمریکا در دورهٔ سادات حرکت کرد.
📌 همهٔ کشورهای منطقه عضو قطعی یکی از دو بلوک نبودند. برخی سیاست عدم تعهد یا روابط متوازنتری داشتند؛ بنابراین برای هر کشور باید زمان، حکومت و نوع رابطه را در نظر گرفت.
جواب با هم تکمیل کنید صفحه ۸۱ جامعه شناسی یازدهم
جدول «چالش جهان دوقطبی؛ بلوک شرق و غرب» را کامل کنید.
پاسخ: هر سه ردیف، دربارهٔ همان چالش بلوک شرق و غرب هستند:
| چالش جهان دوقطبی؛ بلوک شرق و غرب | |
|---|---|
| نوع چالش | توضیحات |
| منطقهای یا فرامنطقهای؟ | فرامنطقهای: رقابت دو بلوک به یک منطقه محدود نبود و بر روابط جهانی اثر داشت. |
| درونفرهنگی یا بینفرهنگی؟ | درونفرهنگی: کتاب، هر دو بلوک را با وجود اختلافهایشان، درون فرهنگ سکولار غرب قرار میدهد. |
| مقطعی یا مستمر؟ | مقطعی: به دورهٔ تاریخی معینی مربوط بود و با فروپاشی بلوک شرق و شوروی در ۱۹۹۱، صورت تاریخی آن پایان یافت. |
📌 «مقطعی» لزوماً به معنای کوتاهمدت نیست؛ یک چالش میتواند چند دهه ادامه داشته باشد، اما به دورهای مشخص تعلق داشته باشد. همچنین پایان جهان دوقطبی به معنای پایان همهٔ رقابتهای سیاسی یا اختلافهای اقتصادی نیست.
جواب مفاهیم اساسی صفحه ۸۲ جامعه شناسی یازدهم
مفاهیم اساسی درس را بنویسید.
پاسخ: جهان دوقطبی، چالش فقر و غنا، لیبرالیسم اولیه، سرمایهداری، آزادی مثبت، آزادی منفی، مارکسیسم، سوسیالیسم، کمونیسم، جریان چپ و راست، بلوک شرق، بلوک غرب، چالش درونفرهنگی و چالش فرامنطقهای.
جواب خلاصه کنید صفحه ۸۲ جامعه شناسی یازدهم
جملهٔ آغازین کتاب:
چالش بلوک شرق و غرب از چالشهای درون تمدن جهان غرب است.
خلاصهٔ درس را کامل کنید.
پاسخ: چالشهای اجتماعی را میتوان از نظر موضوع، گستره، مدت و ریشهٔ فرهنگی دستهبندی کرد. در توضیح کتاب، لیبرالیسم اولیه با تأکید بر آزادی اقتصادی صاحبان سرمایه و بیتوجهی به حمایت از فقرا، زمینهٔ تشدید چالش فقر و غنا را فراهم کرد. برخی اندیشمندان، از جمله مارکس، برای حل این مسئله به نقد سرمایهداری پرداختند. پس از انقلاب روسیه و گسترش حکومتهای سوسیالیستی، جهان به دو قطب با محوریت شوروی و آمریکا تقسیم شد. این دو قطب نظامهای سیاسی و اقتصادی متفاوتی داشتند، اما کتاب آنها را درون فرهنگ سکولار غرب بررسی میکند. تقابل آنها فرامنطقهای و درونفرهنگی بود و صورت تاریخی آن با فروپاشی بلوک شرق پایان یافت.
جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۸۲ جامعه شناسی یازدهم
آنچه از این درس آموختهاید، بنویسید.
پاسخ: آموختم که یک چالش میتواند همزمان اقتصادی، اجتماعی و فرامنطقهای باشد. همچنین فهمیدم که آزادی از محدودیتهای گذشته، بهتنهایی عدالت و زندگی مناسب را تضمین نمیکند. با تفاوت آزادی مثبت و منفی و علت شکلگیری بلوک شرق و غرب آشنا شدم و یاد گرفتم که اختلاف سیاسی و اقتصادی میان دو گروه، الزاماً به معنای تعلق آنها به دو فرهنگ کاملاً متفاوت نیست.
نمونهٔ کوتاهتر:
پاسخ: از این درس یاد گرفتم که برای شناخت یک چالش باید ریشه، گستره و مدت آن را بررسی کنیم. تقابل شرق و غرب، در چارچوب کتاب، نمونهای از چالش فرامنطقهای، درونفرهنگی و مقطعی است.
