جواب درس هفتم جامعه شناسی یازدهم انسانی | جامعه جهانی
پاسخ کامل درس ۷ جامعه شناسی یازدهم «جامعه جهانی» شامل جواب سوالات صفحات ۵۶ و ۵۷، مقایسه کنید صفحه ۵۷، گفت و گو کنید و با هم تکمیل کنید صفحه ۶۲ و مفاهیم اساسی و خلاصه صفحه ۶۳.
درس هفتم جامعه شناسی یازدهم، «جامعه جهانی»، دربارهٔ ارتباط جوامع، جایگاه فرهنگها و شکلگیری نظام نوین جهانی است. در ادامه، پاسخ پرسشهای متن، مقایسه کنید، گفت و گو کنید، جدول صفحهٔ ۶۲ و فعالیتهای پایانی درس را بهترتیب میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس هشتم جامعه شناسی یازدهم انسانی | تحولات نظام جهانی
جواب سوالات صفحه ۵۵ جامعه شناسی یازدهم
در هر دورهٔ تاریخی، جوامع مختلف و شبکهٔ روابط میان آنها، جامعهٔ جهانی را میسازد.
متن درس سه حالت را بررسی میکند: غلبهٔ فرهنگی با ویژگیهای مطلوب و افزایش انسجام؛ غلبهٔ فرهنگی نامطلوب و ایجاد چالشهای درونفرهنگی؛ و حضور فعال فرهنگهای متفاوت همراه با تعاملات و چالشهای بینفرهنگی و تمدنی.
امروزه جامعهٔ جهانی در چه وضعیتی قرار دارد؟ کدامیک از حالتهای گفتهشده بر جامعهٔ جهانی حاکم است؟
پاسخ: براساس چارچوب درس، جامعهٔ جهانی را نمیتوان فقط در یک حالت خلاصه کرد. از یک سو، روابط نابرابر قدرت و وابستگی میان جوامع، زمینهٔ چالشهای درونفرهنگی را فراهم میکند. از سوی دیگر، فرهنگهای گوناگون نیز حضور و تأثیرگذاری دارند و میان آنها گفتوگو، تعامل یا اختلاف شکل میگیرد؛ بنابراین چالشهای بینفرهنگی و تمدنی نیز وجود دارند.
پس در پاسخ این سؤال میتوان به حضور همزمان حالت دوم و سوم اشاره کرد. حالت نخست، یعنی انسجام بر پایهٔ غلبهٔ یک فرهنگ جهانی مطلوب، الگوی آرمانی مطرحشده در درس است.
پاسخ کوتاه: در چارچوب کتاب، جامعهٔ جهانی هم با چالشهای ناشی از روابط سلطه و وابستگی روبهروست و هم عرصهٔ حضور و تعامل فرهنگهای متفاوت است؛ بنابراین حالت دوم و سوم را میتوان همزمان مشاهده کرد.
جواب سوال صفحه ۵۶ جامعه شناسی یازدهم
جامعهٔ جهانی تاریخ و سرگذشتی دارد.
جامعهٔ جهانی در گذشته چگونه بوده و در دوران جدید چه ویژگیهایی پیدا کرده است؟
پاسخ: در گذشته، فرهنگها و تمدنهای مختلف در بخشهایی از جهان، حکومتها و قدرتهای سیاسی مربوط به خود را داشتند. میان آنها روابط تجاری، سیاسی، نظامی و فرهنگی برقرار بود، اما پیروزی نظامی لزوماً به پیروزی فرهنگی منجر نمیشد. جامعهای که فرهنگ نیرومندی داشت، میتوانست با وجود شکست نظامی، هویت خود را حفظ کند و حتی بر مهاجمان اثر بگذارد.
نمونههای کتاب: فرهنگ ایرانی در دورهٔ حکومت سلوکیان هویت خود را حفظ کرد و فرهنگ چین نیز بر مغولانِ پیروز اثر گذاشت. همچنین ارتباط تجاری، یکی از راههای آشنایی مردم آسیای جنوب شرقی با اسلام بود.
در دوران جدید، از سدهٔ هفدهم تا بیستم، سازماندهی سیاسی و اقتصادی تازهای گسترش یافت. در الگوی مطرحشده در کتاب، جوامع غربی در جایگاه مرکز و دیگر جوامع در جایگاه پیرامون قرار گرفتند. در این وضعیت، روابط سیاسی و اقتصادی جهانی بر موقعیت فرهنگهای غیرغربی نیز اثر گذاشت و آنها را آسیبپذیرتر کرد.
پاسخ کوتاه: در گذشته، فرهنگهای مختلف میتوانستند با حفظ هویت خود با یکدیگر ارتباط داشته باشند و شکست نظامی الزاماً به شکست فرهنگی منجر نمیشد. در دوران جدید، نظام مرکز و پیرامون شکل گرفت و موقعیت فرهنگی جوامع غیرغربی بیشتر تحت تأثیر روابط سیاسی و اقتصادی جهانی قرار گرفت.
جواب مقایسه کنید صفحه ۵۷ جامعه شناسی یازدهم
با توجه به آنچه در فصل اوّل دربارهٔ سه مرحلهٔ استعمار، استعمار نو و استعمار فرانو گفته شد، موقعیت فرهنگی جوامع غیرغربی را در این سه مرحله مقایسه کنید.
پاسخ: تفاوت اصلی به شیوهٔ اثرگذاری استعمار بر فرهنگ و هویت جامعه مربوط است:
۱ـ استعمار قدیم: استعمارگر حضور مستقیم و آشکار داشت و با اشغال نظامی بر جامعه مسلط میشد. فرهنگ جامعهٔ مغلوب تحت فشار قرار میگرفت، اما حضور آشکار بیگانه میتوانست انگیزهٔ مقاومت و حفظ هویت را تقویت کند. سلطهٔ نظامی نیز الزاماً به پذیرش فرهنگ مهاجم منجر نمیشد.
۲ـ استعمار نو: نفوذ بیشتر از طریق دولتها و مجریان بومیِ وابسته ادامه مییافت. جامعه ممکن بود از نظر رسمی مستقل باشد، اما سیاستها و نهادهای آن تحت نفوذ قرار گیرند. در این وضعیت، زمینهٔ ترویج الگوهای فرهنگی قدرت مسلط و تضعیف استقلال فرهنگی از درون فراهم میشد.
۳ـ استعمار فرانو: تأثیرگذاری بر هویت، باورها و ارزشها برجستهتر میشود. رسانهها و فناوری اطلاعات میتوانند برای تغییر نگاه مردم به خود و پذیرفتهشدن برتری فرهنگ مسلط به کار گرفته شوند. در این حالت، تشخیص سازوکار نفوذ دشوارتر است، زیرا طبق کتاب، استعمارگران و مجریان هر دو پنهاناند.
پاسخ کوتاه: در استعمار قدیم، فرهنگ جامعه زیر فشار اشغال آشکار قرار میگرفت؛ در استعمار نو، نفوذ از راه مجریان بومی و نهادهای وابسته ادامه مییافت؛ در استعمار فرانو، هویت و باورهای مردم با ابزارهای فرهنگی و رسانهای هدف قرار میگیرند.
📌 سؤال دربارهٔ «موقعیت فرهنگی» است؛ بنابراین فقط نوشتن آسیب اقتصادی یا وابستگی سیاسی کافی نیست. باید تأثیر هر مرحله بر هویت، باورها و مقاومت فرهنگی را توضیح دهید.
جواب سوال متن صفحه ۵۷ جامعه شناسی یازدهم
در سدههای هفدهم تا بیستم، اقتصاد گستردهای شکل گرفت که تقسیم کارش از مرزهای سیاسی و فرهنگی موجود فراتر رفت و نظامی در سطح جهان با عنوان «نظام نوین جهانی» پدید آورد که جوامع غربی را بهصورت مرکز و سایر جوامع را بهصورت پیرامون درآورد.
جوامع غربی چگونه بر روابط بینالملل تأثیر گذاشتند و نظام نوین جهانی چگونه پدید آمد؟
پاسخ: براساس توضیح کتاب، پیوند قدرت سیاسی با تجارت، سرمایه و صنعت، توان نفوذ کشورهای غربی را افزایش داد. استعمار نیز جوامع دیگر را وارد شبکهای از روابط سیاسی و اقتصادی کرد که در آن، مرکز از منابع، نیروی کار و بازارهای پیرامون بهره میبرد.
کتاب، شکلگیری این نظام را در چهار مرحله توضیح میدهد:
۱ـ پیدایش قدرتهای سیاسی سکولار: با کاهش قدرت کلیسا و تحولات سیاسی بعدی، دولتهایی شکل گرفتند که هویت خود را با ویژگیهای سرزمینی، تاریخی، قومی و ملی تعریف میکردند. در این روند، دولت ـ ملتهای جدید پدید آمدند.
۲ـ پیوند قدرت با تجارت، سرمایه و صنعت: دولتها برای افزایش قدرت به سرمایه نیاز داشتند و بازرگانان برای تجارت به حمایت سیاسی و نظامی وابسته بودند. رشد صنعت نیز این پیوند و انباشت ثروت را تقویت کرد.
۳ـ به خدمت گرفتن مبلغان مذهبی و سازمانهای فراماسونری: در روایت کتاب، قدرتهای استعماری از این مجراها برای اثرگذاری بر فرهنگ عمومی و نخبگان سیاسی جوامع دیگر استفاده میکردند تا مقاومت در برابر نفوذ آنها کاهش یابد.
۴ـ استعمار و ادغام جوامع در نظام نوین جهانی: برخی جوامع با اشغال مستقیم و برخی از راه نفوذ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در این نظام ادغام شدند. کتاب، هندوستان، اندونزی و الجزایر را در گروه نخست و ایران، چین و عثمانی را در گروه جوامع دارای شرایط نیمهاستعماری مثال میزند.
پاسخ کوتاه: پیدایش دولتهای سکولار، پیوند قدرت با تجارت و صنعت، گسترش نفوذ فرهنگی و سرانجام استعمار، نظام نوین جهانی را شکل دادند. در الگوی کتاب، این نظام جوامع غربی را به مرکز و دیگر جوامع را به پیرامون تبدیل کرد.
📌 خود کتاب نیز تأکید میکند که تحولات تاریخی را نباید تنها به یک سازمان یا گروه پنهانی نسبت داد؛ عوامل سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در کنار یکدیگر نقش دارند.
جواب گفت و گو کنید صفحه ۶۲ جامعه شناسی یازدهم
زمینهٔ فعالیت: متن صفحات قبل، نفوذ قدرتهای استعماری، تجزیهٔ سرزمینها و پیدایش کشورهایی با مرزهای جدید را توضیح میدهد. در ادامهٔ بحث ایران نیز کتاب به جدایی بخشهایی از قلمرو، نفوذ روسیه و انگلیس و وابستگی اقتصادی اشاره میکند.
«به این ترتیب، جهان قدیم فرو ریخت و جهانی جدید سر برآورد.»
با توجه به متن بالا دربارهٔ هویت کشورهای تازهتأسیس و تاریخی که برای هویت آنها تدوین میشود، گفتوگو کنید.
پاسخ: تأسیس یک کشور یا تغییر مرزهای سیاسی، به معنای آغاز تاریخ و فرهنگ مردم آن نیست. مردم کشورهای تازهتأسیس ممکن است پیشینهای طولانی و میراثی مشترک با همسایگان خود داشته باشند. بااینحال، دولت جدید برای تقویت هویت ملی، بر بخشهایی از تاریخ، زبان، نمادها و خاطرات مشترک تأکید میکند.
اگر این تاریخنویسی براساس شواهد باشد و تنوع فرهنگی و پیوندهای تاریخی را بپذیرد، به شناخت هویت و همبستگی کمک میکند. اما اگر گذشته بهصورت گزینشی یا تحریفشده روایت شود، ممکن است اشتراکات مردم منطقه نادیده گرفته شود و اختلاف و دشمنی ایجاد کند.
نکتهٔ اول؛ تفاوت کشور جدید و فرهنگ قدیمی: یک کشور میتواند از نظر سیاسی تازهتأسیس باشد، اما مردم آن زبان، آداب، آثار تاریخی و حافظهٔ فرهنگی دیرینهای داشته باشند.
نکتهٔ دوم؛ نقش تاریخ در هویتسازی: انتخاب رویدادها و شخصیتهای تاریخی در آموزش، نامگذاریها و نمادهای ملی، بر تصور مردم از گذشته و جایگاه خود اثر میگذارد.
نکتهٔ سوم؛ حفظ پیوندهای مشترک: مرز سیاسی جدید نباید باعث انکار میراث مشترک یا نادیدهگرفتن ارتباط تاریخی مردم دو سوی مرز شود.
نکتهٔ چهارم؛ توجه به تنوع داخلی: هویت ملی باید امکان تعلق گروههای زبانی، قومی و فرهنگی مختلف کشور را فراهم کند و فقط به یک گروه محدود نشود.
پاسخ کوتاه: کشورهای تازهتأسیس برای تقویت هویت ملی، روایتی از گذشتهٔ خود تدوین میکنند. این روایت باید مستند باشد و پیشینهٔ مردم، تنوع داخلی و میراث مشترک با همسایگان را حفظ کند؛ نه اینکه با تحریف تاریخ، هویتی بر پایهٔ دشمنی بسازد.
نمونهٔ پیشنهادی برای بیان در کلاس:
پاسخ: به نظر من، جدیدبودن مرزهای یک کشور به معنای بیهویتبودن مردم آن نیست. مهم این است که تاریخ آن کشور واقعبینانه نوشته شود و هم ویژگیهای مخصوص آن و هم اشتراکاتش با دیگر ملتها را نشان دهد.
جواب با هم تکمیل کنید صفحه ۶۲ جامعه شناسی یازدهم
جدول حالتهای مختلف جامعهٔ جهانی، پیامدها و نوع چالشها و نمونههای آنها را کامل کنید.
پاسخ: جدول را با توجه به توضیحات صفحهٔ ۵۵ و بهترتیب زیر کامل کنید:
| حالتهای مختلف جامعهٔ جهانی براساس ویژگیهای فرهنگی و قدرت تأثیرگذاری جوامع مختلف |
پیامدها و نوع چالشها | نمونه |
|---|---|---|
| یک فرهنگ در سطح جهانی غالب باشد و ویژگیهای مطلوب فرهنگ جهانی را داشته باشد. | افزایش انسجام جامعهٔ جهانی، متناسب با میزان تحقق ویژگیهای مطلوب | الگوی آرمانیِ جامعهٔ جهانی مبتنی بر عدالت و ارزشهای مشترک انسانی |
| فرهنگ غالب و اثرگذار، ویژگیهای مطلوب فرهنگ جهانی را نداشته باشد. | چالشهای درونفرهنگی؛ وابستگی و ستیز میان مرکز و پیرامون | فرهنگ سلطه و روابط نابرابر مرکز و پیرامون |
| جامعهٔ جهانی عرصهٔ حضور فعال فرهنگهای متفاوت باشد. | بینفرهنگی ـ تمدنی؛ همراه با تعامل، گفتوگو یا برخورد | مواجههٔ فرهنگ غرب با فرهنگ اسلامی، مطابق مثال کتاب |
📌 در جدول کتاب، عبارت «بینفرهنگی ـ تمدنی» در ردیف سوم نوشته شده است؛ بنابراین حالتِ حضور فعال فرهنگهای متفاوت را در همان ردیف قرار دهید.
جواب مفاهیم اساسی صفحه ۶۳ جامعه شناسی یازدهم
مفاهیم اساسی درس را بنویسید.
پاسخ: نظام نوین جهانی، جامعهٔ جهانی، فرهنگ غالب، انسجام، چالشهای درونفرهنگی، چالشهای بینفرهنگی و تمدنی، روابط مرکز و پیرامون، دولت ـ ملت، قدرت سیاسی سکولار، پیوند قدرت و ثروت، استعمار، شرایط نیمهاستعماری و ادغام جوامع.
جواب خلاصه کنید صفحه ۶۳ جامعه شناسی یازدهم
جملهٔ آغازین کتاب:
استعمار مهمترین عامل ادغام جوامع غیرغربی در نظام نوین جهانی بود.
خلاصهٔ درس را کامل کنید.
پاسخ: جامعهٔ جهانی از جوامع مختلف و شبکهٔ روابط میان آنها تشکیل میشود. ویژگیهای فرهنگ غالب و قدرت تأثیرگذاری جوامع، بر انسجام و نوع چالشهای آن اثر دارند. در گذشته، قدرت فرهنگی لزوماً تابع پیروزی نظامی نبود و جامعهٔ مغلوب میتوانست هویت خود را حفظ کند. در دوران جدید، نظامی شکل گرفت که در الگوی کتاب، جوامع غربی را در مرکز و دیگر جوامع را در پیرامون قرار داد. پیدایش قدرتهای سیاسی سکولار، پیوند قدرت با تجارت و صنعت، گسترش نفوذ فرهنگی و استعمار، مراحل این تحول بودند. برخی جوامع با اشغال مستقیم و برخی با نفوذ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در این نظام ادغام شدند و موقعیت فرهنگی آنها نیز تحت تأثیر این روابط قرار گرفت.
جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۶۳ جامعه شناسی یازدهم
آنچه از این درس آموختهاید، بنویسید.
پاسخ: آموختم که جامعهٔ جهانی فقط مجموعهای از کشورها نیست، بلکه روابط میان آنها نیز اهمیت دارد. این روابط میتوانند بر پایهٔ همکاری و گفتوگو یا همراه با سلطه و وابستگی باشند. همچنین فهمیدم که قدرت نظامی و قدرت فرهنگی یکسان نیستند و شکست نظامی همیشه به ازبینرفتن هویت منجر نمیشود. شکلگیری نظام نوین جهانی را نیز با توجه به پیوند قدرت، تجارت، صنعت و استعمار شناختم.
نمونهٔ کوتاهتر:
پاسخ: از این درس یاد گرفتم که فرهنگ، اقتصاد و سیاست در روابط جهانی به هم پیوند دارند. برای شناخت جایگاه یک جامعه، باید هم میزان استقلال و قدرت آن و هم تواناییاش در حفظ هویت و تعامل با دیگران را بررسی کنیم.
