جواب فعالیت های درس ششم مطالعات پنجم | منابع آب ایران
پاسخ کامل فعالیت های درس ۶ مطالعات پنجم «منابع آب ایران» شامل جواب صفحات ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲ و ۳۳، نقشهخوانی رودهای ایران، صرفهجویی و آلودگی آب.
آب رودها از کجا میآید و چرا باید در مصرف آن دقت کنیم؟ درس ششم مطالعات اجتماعی پنجم، «منابع آب ایران»، دربارهٔ تشکیل رودها، آبهای زیرزمینی، کاربرد آب و راههای محافظت از آن است. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحههای ۲۹ تا ۳۳، کاربرگ تشکیل یک رود و تمرینهای به کار ببندیم صفحهٔ ۵۷ را همراه با خلاصهٔ درس میخوانید.
جواب فعالیت صفحه ۲۹ درس ششم مطالعات پنجم
۱ــ فرض کنید یک روز از صبح تا شب در محلّ زندگیتان، آب نباشد. چه مشکلاتی برای شما و اعضای خانوادهتان پیش میآید؟ به طور گروهی همفکری کنید و فهرست مشکلات را در کلاس بخوانید.
پاسخ: اگر آب در دسترس نباشد، بسیاری از کارهای روزانهٔ ما دشوار یا متوقف میشود؛ برای مثال:
- برای نوشیدن آب و برطرف کردن تشنگی مشکل پیدا میکنیم.
- نمیتوانیم بهراحتی غذا بپزیم یا میوهها و سبزیها را بشوییم.
- شستن دستها، مسواک زدن، حمام کردن و استفادهٔ بهداشتی از توالت دشوار میشود.
- شستن ظرفها و لباسها و نظافت خانه به تأخیر میافتد.
- برای آبیاری گلدانها و باغچه و استفاده از کولر آبی مشکل خواهیم داشت.
۲ــ در کتاب مطالعات اجتماعی سال چهارم خواندید که در گذشتههای دور، مهمترین تمدّنها در کنار رودها به وجود آمدهاند. چرا؟
پاسخ: چون مردم برای آشامیدن، کشاورزی و نگهداری دامها به آب نیاز داشتند. رودها آب مورد نیاز آنها را فراهم میکردند و زمینهای اطرافشان معمولاً برای کشاورزی مناسب بود. به همین دلیل، مردم در کنار رودها ساکن شدند و با گسترش روستاها و شهرها، تمدّنها شکل گرفتند.
جواب فعالیت صفحه ۳۰ درس ۶ مطالعات اجتماعی پنجم
۳ــ به تصویر زیر توجّه کنید و مراحل تشکیل رود را توضیح دهید.
پاسخ: مراحل تصویر را به ترتیب توضیح میدهیم:
| مرحله | توضیح |
|---|---|
| ۱. منبع یا سرچشمهٔ رود | باران میبارد و برفهای کوهستان بهتدریج آب میشوند. بخشی از این آب روی زمین جاری میشود. |
| ۲. تشکیل جویبار | آب از قسمتهای بلند کوه به سمت پایین حرکت میکند و جویبارها را به وجود میآورد. |
| ۳. تشکیل رود | جویبارها به هم میپیوندند و رود بزرگتری تشکیل میدهند. |
| ۴. دهانهٔ رود | رود در مسیر خود از نواحی مختلف میگذرد و در این تصویر، سرانجام به دریا میریزد. محل ورود رود به دریا، دهانهٔ رود نام دارد. |
۴ــ چرا نواحی کوهستانی برای ما اهمّیت دارند؟
پاسخ: چون بسیاری از رودهای کشور از کوهستانها سرچشمه میگیرند. بارش باران و ذخیره شدن برف در ارتفاعات، به تأمین آب رودها و آبهای زیرزمینی کمک میکند. مردم از این آب برای آشامیدن، کشاورزی و دیگر فعالیتهای خود استفاده میکنند.
۵ــ کاربرگهی شمارهی ۴ را در کلاس انجام دهید. (برای مشاهده پاسخ کاربرگه 4 روی لینک آبی زیر کلیک کنید.)
جواب کاربرگ شماره ۴ مطالعات پنجم؛ صفحه ۵۹
الف ــ جای هریک از موارد زیر را بر روی تصویر با شماره مشخّص کنید.
پاسخ: محل نوشتن شمارهها روی تصویر کاربرگ به این صورت است:
| شماره | نام | محل شماره روی تصویر |
|---|---|---|
| ۱ | سرچشمهی رود | کنار کوههای برفی در بالای سمت چپ تصویر؛ این شماره در کتاب مشخص است. |
| ۲ | جویبار | کنار جریان باریک آب در دامنهٔ کوه؛ این شماره نیز در کتاب مشخص است. |
| ۳ | رود | روی جریان پهن و پرپیچوخم آب در میانهٔ تصویر. |
| ۴ | دهانهی رود | پایین تصویر، در محل اتصال رود به دریا. |
| ۵ | دریا | روی پهنهٔ بزرگ آبی در پایین تصویر. |
| ۶ | زمینهای زراعی | روی قطعهزمینهای سبز و زردِ چهارگوش در اطراف رود. |
| ۷ | دریاچه | روی پهنهٔ کوچک و بستهٔ آب در میانهٔ تصویر، سمت چپ رود اصلی. |
| ۸ | روستا | کنار مجموعهٔ خانهها در سمت چپ تصویر و نزدیک رود. |
ب ــ به نظر شما مردم روستا برای استفادهی بهتر از آب چه کارهایی میتوانند انجام دهند؟ به آنها پیشنهاد بدهید.
پاسخ:
۱ــ برای آبیاری زمینها و باغها، از روشهای مناسب مانند آبیاری قطرهای استفاده کنند تا آب کمتری هدر برود.
۲ــ لولهها و مسیرهای انتقال آب را تعمیر کنند و جلوی نشت و هدررفت آب را بگیرند.
۳ــ زباله و فاضلاب را وارد رود نکنند و از مصرف بیرویهٔ کودها و سموم کشاورزی بپرهیزند.
پاسخ فعالیت صفحه ۳۱ درس ششم مطالعات پنجم
نقشهخوانی
با توجّه به نقشهی پراکندگی رودهای ایران به پرسشها پاسخ دهید.
۱ــ کدام رود به خلیجفارس میریزد؟
پاسخ: اروندرود.
۲ــ کدام رودها به دریاچهی ارومیه میریزند؟
پاسخ: طبق نقشهٔ کتاب، زرینهرود، سیمینهرود و تلخهرود.
۳ــ آبی که مردم شهر تهران مصرف میکنند، از کدام رودها تأمین میشود؟
پاسخ: طبق نقشهٔ این درس، رودهای کرج و جاجرود.
۴ــ سه رود را که به دریای خزر میریزند، نام ببرید.
پاسخ: سفیدرود، هراز و اترک.
۵ــ رودهای کارون و زایندهرود از کدام شهرها عبور میکنند؟
پاسخ: در نقشهٔ کتاب، رود کارون از شهر اهواز و زایندهرود از شهر اصفهان عبور میکند.
۶ــ سفیدرود از به هم پیوستن کدام رودها بهوجود آمده است؟
پاسخ: از به هم پیوستن رودهای قزلاوزن و شاهرود.
پاسخ فعالیت صفحه ۳۲ درس ۶ مطالعات پنجم
۷ــ روستانشینان از آب رودها برای چه کارهایی استفاده میکنند؟
پاسخ: برای آبیاری زمینهای کشاورزی و باغها، تأمین آب دامها و بعضی کارهای روزانه استفاده میکنند. آب مورد نیاز برای آشامیدن و پختوپز باید سالم و بهطور مناسب تصفیه و گندزدایی شده باشد.
۸ــ شهرنشینان از آب رودها برای چه کارهایی استفاده میکنند؟
پاسخ: بخشی از آب رودها پس از تصفیه، برای آشامیدن، پختوپز، شستوشو و نظافت به خانهها میرسد. از آب رودها برای فعالیت کارخانهها و آبیاری فضای سبز نیز استفاده میشود. همچنین در بعضی سدها، با کمک جریان آب و توربین، برق تولید میکنند.
۹ــ پرسوجو کنید که آیا در نزدیکی شهر یا روستای محلّ زندگی شما رودی وجود دارد؛ نام آن چیست و از آن چه استفادههایی میشود؟
پاسخ: نمونه برای دانشآموزی در اهواز: بله، رود کارون از شهر ما عبور میکند. از آب آن برای آبیاری زمینهای کشاورزی، فعالیتهای صنعتی و تأمین بخشی از آب آشامیدنی پس از تصفیه استفاده میشود. این رود همچنین محل زندگی ماهیها و دیگر آبزیان است.
پاسخ سؤال صفحه ۳۲ درس ۶ مطالعات اجتماعی پنجم
میزان متوسّط بارندگی سالانه در ایران کمتر از ۲۵۰ میلیمتر است. به همین دلیل، کشور ما از کشورهای کمآب دنیا به حساب میآید. آیا میتوانید با توجّه به آنچه در سال گذشته خواندهاید، بگویید وسعت کدام ناحیهی آبوهوایی ایران بیشتر است؟ از این موضوع چه نتیجهای میگیرید؟
پاسخ: ناحیهٔ گرم و خشک داخلی، وسعت بیشتری دارد. نتیجه میگیریم که بخش بزرگی از ایران بارندگی کمی دارد و منابع آب شیرین در کشور ما محدود است؛ بنابراین باید در مصرف آب صرفهجویی کنیم و از آلوده شدن آن جلوگیری کنیم.
پاسخ سؤال صفحه ۳۳ درس ششم مطالعات پنجم
تصاویر را شرح دهید. سپس بگویید برای مصرف درست در هر یک از موارد بالا چه پیشنهادهایی دارید؟
پاسخ:
| تصویر و مصرف نادرست آب | پیشنهاد برای مصرف درست |
|---|---|
| بالا سمت راست: فردی حیاط را با شیلنگ آب تمیز میکند. | ابتدا با جارو، برگها و زبالهها را جمع کنیم و فقط در صورت نیاز، با مقدار کمی آب شستوشو دهیم. |
| بالا سمت چپ: هنگام مسواک زدن، شیر آب باز مانده است. | شیر آب را ببندیم و برای آبکشی دهان از یک لیوان آب استفاده کنیم. |
| پایین سمت راست: خودرو با شیلنگ و جریان پیوستهٔ آب شسته میشود. | از سطل آب و اسفنج استفاده کنیم و آب را پیوسته باز نگذاریم. |
| پایین سمت چپ: هنگام صابون زدن بدن، دوش همچنان باز است. | هنگام صابون زدن و لیف کشیدن، دوش را ببندیم و زمان حمام را کوتاهتر کنیم. |
چه عواملی موجب آلودگی آب میشود؟ توضیح دهید.
پاسخ: در تصویر، فاضلاب کارخانهها و خانهها وارد رود میشود و زبالهها نیز در آن تخلیه میشوند. همچنین کودها و سموم کشاورزی ممکن است همراه آب باران یا آبیاری به رود برسند. این مواد کیفیت آب را کاهش میدهند و به انسانها، ماهیها و دیگر موجودات زنده آسیب میرسانند.
جواب فعالیت صفحه ۳۳ درس ششم مطالعات پنجم
۱۰ــ فعّالیتهای شمارهی ۱ و ۲ «به کار ببندیم» صفحهی ۵۷ را انجام دهید.
جواب فعالیت ۱ به کار ببندیم صفحه ۵۷ مطالعات پنجم
۱ــ به جدول موارد مصرف آب خانگی در یک روز توجّه کنید. میزان متوسّط مصرف آب یک روز حدّاکثر ۱۵۰ لیتر برای هر نفر است. البتّه میزان مصرف در کشور ما بیشتر از این مقدار است.
| نوع مصرف | لیتر | نوع مصرف | لیتر |
|---|---|---|---|
| ۱ـ آشامیدن | ۵ | ۶ـ نظافت خانه | ۱۰ |
| ۲ـ پختوپز | ۱۰ | ۷ـ کولر | ۵ |
| ۳ـ حمّام | ۵۰ | ۸ـ ظرفشویی | ۱۵ |
| ۴ـ لباسشویی | ۲۰ | ۹ـ سایر موارد | ۵ |
| ۵ـ دستشویی و توالت | ۳۰ | جمع کل | ۱۵۰ |
الف ــ بیشترین و کمترین میزان مصرف در چه مواردی است؟
پاسخ: بیشترین مصرف مربوط به حمّام با ۵۰ لیتر آب است. کمترین مصرف به آشامیدن، کولر و سایر موارد مربوط میشود که هر کدام ۵ لیتر هستند.
ب ــ سه مورد را از جدول انتخاب کنید و برای هر مورد پیشنهادی بدهید که در نتیجهی آن در مصرف آب صرفهجویی شود.
پاسخ:
۱. حمّام: هنگام صابون زدن و شستن مو با شامپو، دوش را ببندیم و فقط برای آبکشی باز کنیم.
۲. لباسشویی: ماشین لباسشویی را با مقدار لباس مناسب و مطابق ظرفیت دستگاه روشن کنیم تا برای چند لباس، یک شستوشوی کامل انجام نشود.
۳. ظرفشویی: هنگام کف زدن ظرفها، شیر آب را ببندیم. اگر از ماشین ظرفشویی استفاده میکنیم، آن را با ظرفیت مناسب روشن کنیم.
جواب فعالیت ۲ به کار ببندیم صفحه ۵۷ مطالعات پنجم
۲ــ یکی از دو فعّالیت زیر را انجام دهید.
الف) به طور گروهی، پوستری با موضوع هشدار دربارهی مصرف نادرست آب طرّاحی و نقّاشی کنید. چند نمونه از بهترین پوسترها را در محوطهی آبخوری مدرسه نصب کنید.
پاسخ: نمونهٔ طرح و متن پوستر:
💧 آب را هدر ندهیم
هر قطره آب، برای زندگی ارزش دارد.
✅ پس از استفاده، شیر آب را کامل ببندیم.
✅ چکه کردن شیر آب را به مسئول مدرسه خبر بدهیم.
با مصرف درست امروز، آب را برای فردا حفظ کنیم.
برای نقاشی پوستر، یک آبخوری مدرسه بکشید. در یک بخش، شیر آب باز و آب در حال هدر رفتن باشد؛ در بخش دیگر، دانشآموزی پس از پر کردن لیوان، شیر آب را ببندد. کنار رفتار درست تیک سبز و کنار هدر دادن آب علامت ضربدر بگذارید.
ب) یک گروه نمایش تشکیل دهید و با کمک و راهنمایی معلّم، نمایش چرخهی آب را در کلاس اجرا کنید. اعضای گروه نقش دریا، ابر، رود و…، را به عهده بگیرند و هر کدام کار خود را توضیح دهند.
پاسخ: نمونهٔ نمایش کوتاه «سفر قطرههای آب»:
| نقش | گفتوگو |
|---|---|
| دریا | من دریایم و قطرههای فراوانی در من زندگی میکنند. سفر بعضی از آنها با تابیدن خورشید شروع میشود. |
| خورشید | با گرمای من، بخشی از آب دریا بخار میشود و به هوا میرود. |
| بخار آب | وقتی سرد میشوم، به قطرههای بسیار ریز آب تبدیل میشوم. این قطرهها در تشکیل ابر نقش دارند. |
| ابر | باد مرا جابهجا میکند. وقتی قطرههای آب درون من بزرگ و سنگین شوند، به صورت باران به زمین میافتند. |
| باران | من روی کوهها، دشتها و دریا میبارم. بخشی از آبم روی زمین جاری میشود و بخشی به درون خاک میرود. |
| زمین | آبی که به درون من نفوذ میکند، میتواند به آبهای زیرزمینی بپیوندد. |
| رود | جویبارها به من میپیوندند. من آب را در مسیرم حرکت میدهم و بخشی از آن را به دریا برمیگردانم تا این سفر دوباره ادامه پیدا کند. |
در پایان، همهٔ اعضای گروه با هم میگویند: «آب در طبیعت میچرخد؛ ما هم از پاکیزگی آن مراقبت میکنیم و آن را هدر نمیدهیم.»
۱۱ــ چرا آب بعضی از رودهای کشور ما برای کشاورزی مناسب نیست؟
پاسخ: چون بعضی رودها از نمکزارها عبور میکنند و آب آنها شور میشود. آب شور برای آبیاری بسیاری از محصولات کشاورزی مناسب نیست و میتواند به خاک و گیاهان آسیب برساند.
۱۲ــ دربارهی سرگذشت یک رود انشا بنویسید و در آن از زبان رود، مسئلهی آلودگی آب و راههای جلوگیری از آن را شرح دهید.
پاسخ: نمونهٔ انشا با عنوان «من رودم؛ صدایم را بشنوید»:
سفر من از دامنهٔ کوه شروع شد. چند جویبار کوچک به هم رسیدند و مرا ساختند. از میان سنگها گذشتم و به دشت رسیدم. کنار من، درختها سبز شدند و کشاورزان با آبم مزرعههایشان را آبیاری کردند.
من فقط یک راه آبی نبودم؛ خانهٔ ماهیها و محل رفتوآمد پرندگان هم بودم. صدای جریانم در روستا میپیچید و مردم از دیدن آب زلالم خوشحال میشدند.
اما روزی دیدم کیسهها و بطریهای پلاستیکی روی آبم شناورند. کمی جلوتر، لولهای فاضلاب را وارد من میکرد. گاهی هم آبِ آغشته به کود و سم از زمینهای کشاورزی به من میرسید. کمکم آبم آلوده شد و زندگی ماهیها به خطر افتاد.
دلم میخواست به مردم بگویم: «زبالههایتان را در من نریزید. فاضلاب را پیش از ورود به طبیعت تصفیه کنید و کود و سم را بیش از اندازه مصرف نکنید. پاکیزگی من برای زندگی شما هم مهم است.»
یک روز، گروهی از دانشآموزان با بزرگترها به کنارم آمدند و زبالههای ساحلم را جمع کردند. آنها تابلویی نصب کردند که روی آن نوشته بود: «رودخانه سطل زباله نیست.» دیدن تلاششان به من امید داد.
من دوست دارم باز هم در مسیرم زندگی ببخشم. اگر مراقبم باشید و آبم را بیهوده مصرف نکنید، صدای جریان من و زندگی موجودات کنارم ادامه پیدا میکند.
همچنین بخوانید : 5 انشا درباره سرگذشت یک رود از زبان خودش
جواب فعالیت ۳ و ۴ به کار ببندیم صفحه ۵۷ مطالعات پنجم
صفحهٔ «به کار ببندیم» تمرینهای پایانی فصل سرزمین ما را در بر میگیرد. دو فعالیت دیگر این صفحه دربارهٔ بازدید آموزشی و توصیههای سفر هستند.
۳ــ به همراه معلّم، از یک رود یا تأسیسات یک سد یا مرکز تصفیهی آب در محلّ زندگیتان بازدید کنید و گزارش بازدید خود را بنویسید.
پاسخ: نمونهٔ فرضی گزارش بازدید از رود کارون در اهواز:
یک روز صبح، همراه معلّم و همکلاسیهایم به کنار رود کارون رفتیم. هدف ما آشنایی با کاربرد آب رود و راههای محافظت از آن بود.
در محل بازدید، جریان آب، پل روی رود و گیاهان کنار ساحل را مشاهده کردیم. معلّم توضیح داد که مردم از آب رود برای کشاورزی، صنعت و پس از تصفیه برای تأمین آب آشامیدنی استفاده میکنند. او گفت رودخانه، زیستگاه موجودات زنده نیز هست.
در بخشی از ساحل، چند بطری و کیسهٔ پلاستیکی دیدیم. دربارهٔ زیان ورود زباله و فاضلاب به آب گفتوگو کردیم و تصمیم گرفتیم هنگام گردش، زبالههای خود را جمع کنیم و در سطل مناسب بیندازیم.
در این بازدید فهمیدیم که رود فقط منظرهای زیبا نیست؛ بخشی از زندگی مردم و جانوران به آن وابسته است. پیشنهاد ما نصب تابلوهای آموزشی، جمعآوری منظم زباله و جلوگیری از ورود فاضلاب تصفیهنشده به رود است.
۴ــ اگر شما همیار پلیس راه باشید، به خانوادهای که میخواهند به مسافرت بروند، چه توصیههایی میکنید؟
پاسخ:
- پیش از سفر، سلامت لاستیکها، ترمزها و چراغهای خودرو را بررسی کنید.
- همهٔ سرنشینان کمربند ایمنی ببندند.
- سرعت مجاز، فاصلهٔ مناسب با خودروی جلویی و تابلوهای راهنمایی را رعایت کنید.
- راننده هنگام خستگی و خوابآلودگی رانندگی نکند و برای استراحت در محل مناسب توقف کند.
- هنگام رانندگی از تلفن همراه استفاده نکنید و حواس راننده را پرت نکنید.
- زباله را از پنجرهٔ خودرو بیرون نریزید.
خلاصه درس ششم مطالعات اجتماعی پنجم؛ منابع آب ایران
آب شیرین مورد نیاز انسان از بارش برف و باران تأمین میشود. بخشی از این آب روی زمین جاری میشود و جویبارها و رودها را تشکیل میدهد. بخش دیگری در زمین نفوذ میکند و به آبهای زیرزمینی میپیوندد.
مردم با حفر چاه و قنات از آبهای زیرزمینی استفاده میکنند. قنات، تونلی زیرزمینی است که آب در آن با شیب طبیعی جریان پیدا میکند. عبور آب از زیر زمین، تبخیر آن را کاهش میدهد. اگر آب زیرزمینی خودبهخود به سطح زمین برسد، چشمه تشکیل میشود.
بسیاری از رودهای ایران از البرز، زاگرس و کوههای داخلی سرچشمه میگیرند. آب رودها برای کشاورزی، زندگی روزانه، صنعت و تولید برق کاربرد دارد. رودها همچنین زیستگاه ماهیها و دیگر آبزیان هستند.
ایران کشوری کمآب است و بسیاری از رودهای آن فصلیاند. مصرف درست آب، تعمیر نشتیها، استفاده از آبیاری مناسب و جلوگیری از ورود زباله، فاضلاب و مواد شیمیایی به رودها، به حفظ منابع آب کمک میکند.
برای مرور درسهای دیگر، پاسخ فعالیتها و کاربرگهای مطالعات اجتماعی پنجم را در تاپ ناپ دنبال کنید.
مطالب پیشنهادی :
