جواب فعالیت های درس سیزدهم مطالعات هشتم | غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان

جواب فعالیت‌های درس ۱۳ مطالعات هشتم، «غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان»، شامل راهنمای نمودار خط زمان، پاسخ فعالیت‌های صفحات ۸۴ و ۸۵ و لینک پاسخ کامل کاربرگ شمارهٔ ۸ است. برای تحقیق دربارهٔ جنگ‌های صلیبی نیز چند متن پیشنهادی آماده شده تا بتوانید موضوع مورد علاقهٔ خود را انتخاب کنید.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس چهاردهم مطالعات هشتم | میراث فرهنگی ایران در عصر سلجوقی

جواب مطالعات هشتم صفحه ۸۰؛ نمودار خط زمان

از اواخر قرن چهارم تا اوایل قرن هفتم هجری، سه سلسلهٔ ترک‌تبار در ایران حکومت کردند. به نمودار خط زمان توجه کنید و روی نمودار این سلسله‌ها و محدودهٔ زمانی آن‌ها را نشان دهید.

پاسخ: نمودار در پایین دو صفحهٔ ۸۰ و ۸۱ قرار دارد. محدودهٔ تقریبی نوار هر سلسله روی نمودار چنین است:

🔸 غزنویان: از حدود سال ۳۵۰ تا حدود سال ۵۸۰ هجری قمری؛ از قرن چهارم تا قرن ششم.

🔸 سلجوقیان: از حدود سال ۴۳۰ تا حدود سال ۵۹۰ هجری قمری؛ از قرن پنجم تا قرن ششم.

🔸 خوارزمشاهیان: از حدود سال ۴۹۰ تا حدود سال ۶۳۰ هجری قمری؛ از اواخر قرن پنجم تا اوایل قرن هفتم.

جواب فعالیت صفحه ۸۴ مطالعات هشتم

۱ـ چرا در بین سه سلسلهٔ ترک‌تبار، سلجوقیان اهمیت بیشتری در تاریخ ایران داشتند؟

پاسخ: زیرا سلجوقیان حکومت بزرگ و قدرتمندی تشکیل دادند و بخش‌های گسترده‌ای از ایران و سرزمین‌های اطراف را زیر فرمان خود درآوردند. در زمان ملکشاه، قلمرو آن‌ها از ماوراءالنهر تا دریای مدیترانه گسترش یافت. همچنین، با کمک وزیران کاردان ایرانی مانند خواجه نظام‌الملک، امور کشور را اداره کردند و زمینهٔ پیشرفت علم، فرهنگ، زبان و ادبیات فارسی و معماری را فراهم ساختند. اصفهان نیز در این دوره به شهری بزرگ و آباد تبدیل شد.

۲ـ به طور گروهی و با همفکری یکدیگر کاربرگهٔ شمارهٔ (۸) غزنویان و سلجوقیان را در کلاس کامل کنید.

پاسخ: در این کاربرگ، حکومت‌های غزنویان و سلجوقیان را از نظر زمان حکومت، فرمانروایان، قلمرو و رویدادهای مهم مقایسه می‌کنیم. پاسخ کامل بخش‌های کاربرگ را از دکمهٔ زیر ببینید.

۳ـ چرا گردشگرانی که به ترکیه می‌روند، در این کشور آثار و بناهایی از دورهٔ سلجوقیان مشاهده می‌کنند؟

پاسخ: زیرا پس از پیروزی آلب‌ارسلان بر امپراتوری روم شرقی در نبرد مالزگرد، بخش‌های وسیعی از آسیای صغیر، یعنی بخش بزرگی از ترکیهٔ امروزی، به تصرف سلجوقیان درآمد. شاخه‌ای از آن‌ها به نام سلجوقیان روم در این سرزمین حکومت کردند و بناهای گوناگونی ساختند. به همین دلیل، هنوز آثار معماری آن دوره در ترکیه دیده می‌شود؛ مانند برج سرخ در شهر آلانیا که تصویر آن در کتاب قرار دارد.

جواب فعالیت صفحه ۸۵ مطالعات هشتم

۴ـ به دانشنامهٔ شبکه رشد (شبکهٔ اینترنتی ملی مدارس) مراجعه کرده و روی یکی از این سه عنوان جانمایی شده در وبگاه (سایت)، تلیک (کلیک) کنید، مطالبی را جمع‌آوری کنید و در کلاس بخوانید: «سیر تاریخی جنگ‌های صلیبی»؛ «جنگ‌های صلیبی»؛ «دستاورد جنگ‌های صلیبی».

پاسخ: برای این فعالیت، انتخاب یکی از سه موضوع کافی است. متن‌های زیر نمونه‌های پیشنهادی بر پایهٔ مطالب کتاب درسی هستند.

📌 نمونهٔ اول؛ سیر تاریخی جنگ‌های صلیبی

پس از پیشروی سلجوقیان در آسیای صغیر و نزدیک شدن مرزهای آن‌ها به قسطنطنیه، اروپاییان از گسترش قدرت آنان نگران شدند. در این شرایط، کلیسا از لشکرکشی به سرزمین‌های مسلمانان حمایت کرد و اشراف و فئودال‌های اروپایی نیز در آن شرکت کردند. مجموعهٔ این لشکرکشی‌ها به جنگ‌های صلیبی مشهور شد. این جنگ‌ها در چند مرحله و طی حدود دویست سال ادامه یافت و ویرانی‌ها و تلفات فراوانی بر جای گذاشت. سرانجام، مسلمانان توانستند بیشتر سرزمین‌های تصرف‌شده را بازپس بگیرند و حکومت‌های صلیبی در سرزمین شام از میان رفتند.

📌 نمونهٔ دوم؛ جنگ‌های صلیبی

جنگ‌های صلیبی مجموعه‌ای از جنگ‌ها میان سپاهیان مسیحی اروپایی و مسلمانان در قرون وسطا بود. این جنگ‌ها با حمایت کلیسا و با شعارهای مذهبی آغاز شد؛ اما انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی نیز در آن نقش داشت. اروپاییان از پیشروی سلجوقیان بیم داشتند و برخی اشراف و فئودال‌ها به دنبال تصرف سرزمین و دستیابی به ثروت بودند. فقر و گرسنگی نیز باعث می‌شد گروهی از مردم با امید زندگی بهتر به این لشکرکشی‌ها بپیوندند. جنگ‌ها حدود دویست سال طول کشید و با وجود خسارت‌های بسیار، باعث افزایش تماس اروپاییان با تمدن اسلامی شد.

📌 نمونهٔ سوم؛ دستاورد جنگ‌های صلیبی

جنگ‌های صلیبی برای مردم سرزمین‌های درگیر، کشتار، غارت و ویرانی فراوانی به همراه داشت. از نظر سیاسی و نظامی، مسلمانان در پایان توانستند حکومت‌های صلیبی را از سرزمین شام بیرون برانند. از نظر علمی و فرهنگی، اروپاییان با پیشرفت‌های مسلمانان آشنایی بیشتری پیدا کردند. انتقال کتاب‌ها و ترجمهٔ آثار علمی مسلمانان به زبان لاتین، به گسترش دانش در اروپا کمک کرد. البته جنگ تنها راه انتقال دانش نبود و دادوستد و ارتباط‌های فرهنگی نیز در این آشنایی نقش داشتند.

۵ـ به طور گروهی متن را بخوانید و علل اقتصادی و سیاسی جنگ‌های صلیبی را فهرست و در کلاس به طور مختصر بیان کنید.

پاسخ: با توجه به متن کتاب، علت‌ها را می‌توان در دو گروه نوشت:

📌 علت‌های اقتصادی

🔸 فقر، گرسنگی و قحطی در اروپا و امید به دستیابی به زندگی بهتر.

🔸 تمایل فئودال‌ها به تصرف سرزمین‌های دیگر و غارت ثروت آن‌ها.

🔸 تلاش فئودال‌ها برای کاهش مشکلات اقتصادی قلمرو خود، با فرستادن گروه‌های فقیر و بیکار به جنگ.

📌 علت‌های سیاسی

🔸 نگرانی اروپاییان از گسترش قدرت سلجوقیان پس از پیروزی در نبرد مالزگرد.

🔸 نزدیک شدن مرزهای سلجوقیان به قسطنطنیه و تهدید امپراتوری روم شرقی.

🔸 تلاش برای جلوگیری از پیشروی بیشتر سلجوقیان.

خلاصه درس ۱۳ مطالعات هشتم

غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان سه سلسلهٔ ترک‌تبار بودند که در بخش‌هایی از ایران حکومت کردند. سلطان محمود غزنوی قلمرو خود را گسترش داد و بارها با هدف دستیابی به ثروت به هند لشکر کشید. پس از او، سلطان مسعود از سلجوقیان شکست خورد. طغرل حکومت سلجوقی را پایه‌گذاری کرد و آلب‌ارسلان با پیروزی در نبرد مالزگرد، راه گسترش این حکومت در آسیای صغیر را باز کرد. سلجوقیان در زمان ملکشاه به اوج قدرت رسیدند و اصفهان به شهری بزرگ و آباد تبدیل شد. پس از مرگ ملکشاه، اختلاف‌های داخلی حکومت را ضعیف کرد و زمینهٔ قدرت گرفتن خوارزمشاهیان فراهم شد. خوارزمشاهیان نیز به علت نداشتن تسلط کافی بر فرمانروایان محلی و اختلاف با خلیفهٔ عباسی، نتوانستند در برابر حملهٔ مغولان ایستادگی کنند.

هم‌زمان با بخشی از این تحولات، اروپا در دورهٔ قرون وسطا قرار داشت و فئودال‌ها و کلیسا قدرت زیادی داشتند. نگرانی از پیشروی سلجوقیان و انگیزه‌های اقتصادی، در کنار شعارهای مذهبی، به آغاز جنگ‌های صلیبی کمک کرد. این جنگ‌ها حدود دویست سال ادامه یافت و علاوه بر خسارت‌های فراوان، موجب آشنایی بیشتر اروپاییان با دانش و تمدن مسلمانان شد.

مطالب پیشنهادی:

جواب فعالیت های درس دوازدهم مطالعات هشتم | عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی

جواب فعالیت های درس یازدهم مطالعات هشتم | ورود اسلام به ایران