جواب فعالیت های درس چهاردهم مطالعات هشتم | میراث فرهنگی ایران در عصر سلجوقی
پاسخ کامل فعالیت های درس چهاردهم مطالعات اجتماعی هشتم «میراث فرهنگی ایران در عصر سلجوقی» شامل جواب صفحات ۸۸ و ۹۲، کاربرگه شماره ۹ و به کار ببندیم درس.
جواب فعالیتهای درس ۱۴ مطالعات هشتم، «میراث فرهنگی ایران در عصر سلجوقی»، شامل پاسخ فعالیت صفحهٔ ۸۸، لینک کاربرگ شمارهٔ ۹ و نمونههای آماده برای روزنامهٔ دیواری صفحهٔ ۹۲ است. در ادامه، با تشکیلات اداری سلجوقیان و آثار علمی، ادبی و هنری این دوره آشنا میشوید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس پانزدهم مطالعات هشتم | حمله چنگیز و تیمور به ایران
جواب فعالیت صفحه ۸۸ مطالعات هشتم
۱ـ کاربرگهٔ شمارهٔ (۹)، (شخصیتهای تاریخی) را در کلاس انجام دهید.
پاسخ: این کاربرگ دربارهٔ وزیران ایرانی دورهٔ سلجوقی، نقش آنها در ادارهٔ کشور و کتاب سیاستنامه است. برای دیدن پاسخ کامل سؤالهای کاربرگ، روی دکمهٔ زیر بزنید.
۲ـ دیوانهای دورهٔ سلجوقی را به موارد مشابه امروز مربوط کنید.
پاسخ: ارتباط درست دیوانها با گزینههای سؤال به شکل زیر است:
| دیوان دورهٔ سلجوقی | مورد مشابه در گزینههای کتاب | دلیل ارتباط |
|---|---|---|
| عَرْض | وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح | دیوان عرض به امور نظامیان و تأمین تجهیزات و تدارکات نظامی رسیدگی میکرد. |
| اِشراف | سازمان بازرسی کل کشور | دیوان اشراف بر عملکرد مسئولان و کارکنان حکومت نظارت میکرد. |
| اِستیفا | سازمان امور اقتصادی و مالیاتی | دیوان استیفا مسئول امور مالی و محاسبه و دریافت مالیات بود. |
جواب به کار ببندیم صفحه ۹۲ مطالعات هشتم
۱ـ به طور گروهی یکی از دو موضوع زیر را انتخاب و دربارهٔ آن اطلاعاتی جمعآوری کنید و یک روزنامهٔ دیواری درست کنید و در کلاس به نمایش بگذارید.
انتخاب یکی از دو موضوع کافی است. برای هر موضوع، دو نمونه در ادامه قرار دارد تا بتوانید متن و تصویر روزنامهٔ دیواری خود را آماده کنید.
الف) معرفی یکی از آثار هنری دورهٔ سلجوقیان در زمینهٔ معماری، خوشنویسی، فلزکاری و…
پاسخ: میتوانید یکی از آثار زیر را معرفی کنید:
📌 نمونهٔ اول؛ مسجد جامع اصفهان
عنوان پیشنهادی روزنامهٔ دیواری: مسجد جامع اصفهان؛ جلوهای از معماری ایرانی
مسجد جامع اصفهان که به مسجد عتیق نیز مشهور است، از آثار مهم معماری ایران به شمار میرود. این مسجد در دورههای گوناگون ساخته و تکمیل شده و بخشهای مهمی از آن به دورهٔ سلجوقی تعلق دارد. در این دوره، گنبدهای شاخصی به مسجد افزوده شد و طرح چهارایوانی آن شکل گرفت. در این طرح، چهار ایوان در چهار طرف حیاط قرار دارند. این شیوه بعدها الگویی برای ساخت مسجدهای دیگر شد.
آجرکاریهای منظم، گنبدها و تناسب بخشهای بنا، مهارت معماران ایرانی را نشان میدهد. یکی از بخشهای مشهور مسجد، گنبد نظامالملک است که به دورهٔ ملکشاه سلجوقی تعلق دارد. بررسی این مسجد به ما کمک میکند با پیشرفت معماری و شیوهٔ ساخت بناهای بزرگ در آن دوره آشنا شویم.
تصویر پیشنهادی: نمای حیاط و ایوانها یا یکی از گنبدهای سلجوقی مسجد. زیر تصویر بنویسید: «مسجد جامع اصفهان؛ بنایی تاریخی با بخشهای مهمی از دورهٔ سلجوقی».
📌 نمونهٔ دوم؛ ظرف برنجی دورهٔ سلجوقی
عنوان پیشنهادی روزنامهٔ دیواری: هنر فلزکاری در دورهٔ سلجوقیان
در دورهٔ سلجوقیان، هنرمندان ایرانی در ساخت و تزیین ظرفهای فلزی مهارت زیادی داشتند. نمونههایی از ظرفهای برنجی این دوره در موزهٔ رضا عباسی تهران نگهداری میشود و تصویر آنها در صفحهٔ ۹۰ کتاب دیده میشود. هنرمندان روی بدنهٔ این ظرفها، نقشها و نوشتههای ظریف ایجاد میکردند و گاهی با زرکوبی یا نقرهکوبی، زیبایی آنها را بیشتر میکردند.
این آثار نشان میدهند که صنعتگران آن دوره، علاوه بر کاربرد وسایل، به زیبایی آنها نیز اهمیت میدادند. نوشتهها و تزیینات روی ظرفها، نمونهای از پیوند خوشنویسی و فلزکاری است. امروزه با نگهداری این آثار در موزهها، بخشی از مهارت و ذوق هنرمندان گذشته حفظ میشود.
تصویر پیشنهادی: ظرف برنجی معرفیشده در صفحهٔ ۹۰ کتاب. زیر تصویر بنویسید: «ظرف برنجی دورهٔ سلجوقی؛ موزهٔ رضا عباسی، تهران».
ب) معرفی یکی از شخصیتهای علمی، ادبی، مذهبی و هنری قرنهای پنجم تا هفتم هجری و آثار بهجامانده از وی.
پاسخ: یکی از شخصیتهای زیر را انتخاب کنید:
📌 نمونهٔ اول؛ خواجه نظامالملک توسی
عنوان پیشنهادی روزنامهٔ دیواری: خواجه نظامالملک؛ وزیر دانشدوست ایرانی
خواجه نظامالملک توسی از وزیران برجستهٔ ایرانی در قرن پنجم هجری بود. او در زمان آلبارسلان و ملکشاه سلجوقی وزارت کرد و در ادارهٔ قلمرو گستردهٔ سلجوقیان نقش مهمی داشت. تدبیر و مدیریت او به سامان یافتن امور کشور کمک کرد.
یکی از اقدامات مهم نظامالملک، تأسیس مدرسههایی بود که «نظامیه» نام داشتند. نظامیههای بغداد، نیشابور و اصفهان از مهمترین آنها بودند. او اموال و املاکی را وقف این مدارس کرد تا هزینهٔ ادارهٔ آنها و حقوق مدرسان و کارکنان تأمین شود. این اقدام به گسترش آموزش کمک کرد.
اثر مشهور او سیاستنامه است. این کتاب دربارهٔ شیوهٔ کشورداری و ادارهٔ حکومت نوشته شده و از آثار نثر فارسی به شمار میرود. نظامالملک نمونهای از نقش وزیران ایرانی در ادارهٔ حکومت و پشتیبانی از دانش و آموزش است.
تصویر پیشنهادی: آرامگاه خواجه نظامالملک در اصفهان یا تصویر یک نسخهٔ سیاستنامه. زیر تصویر، نام شخصیت یا کتاب را بنویسید.
📌 نمونهٔ دوم؛ عطار نیشابوری
عنوان پیشنهادی روزنامهٔ دیواری: عطار نیشابوری؛ شاعر منطقالطیر
فریدالدین عطار نیشابوری از شاعران و نویسندگان برجستهٔ ایرانی بود که در قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری زندگی میکرد. او با استفاده از داستان و حکایت، دربارهٔ شناخت خود، دوری از خودخواهی و جستوجوی حقیقت سخن میگفت. آثار او جایگاه مهمی در ادبیات عرفانی فارسی دارند.
یکی از آثار مشهور عطار، منطقالطیر است. در این اثر منظوم، گروهی از پرندگان با راهنمایی هدهد برای یافتن سیمرغ سفر میکنند. عطار از این داستان برای بیان مفاهیم عرفانی استفاده کرده است. اثر دیگر او، تذکرةالاولیا، به نثر نوشته شده و دربارهٔ زندگی و سخنان عارفان است. نام هر دو اثر در صفحهٔ ۹۱ کتاب مطالعات هشتم دیده میشود.
تصویر پیشنهادی: آرامگاه عطار در نیشابور یا تصویر جلد یکی از آثار او. برای تزیین روزنامه نیز میتوانید چند پرنده بکشید تا به داستان منطقالطیر اشاره داشته باشد.
🎨 پیشنهاد چیدمان روزنامهٔ دیواری
عنوان را در بالای مقوا و تصویر اصلی را در وسط قرار دهید. اطراف تصویر، سه بخش کوتاه برای «معرفی»، «ویژگیها یا آثار» و «اهمیت تاریخی و فرهنگی» بنویسید. پایین مقوا را به نام اعضای گروه و منابع اختصاص دهید. متنها را کوتاه و با فاصله بنویسید تا از دور هم خوانا باشند.
۲ـ در صورتی که به اینترنت دسترسی دارید، علاوه بر کتابها، مجلات و سایر منابع، از پایگاههای معتبر و دانشنامهٔ رشد (شبکهٔ ملی مدارس) استفاده کنید.
پاسخ: برای تکمیل روزنامهٔ دیواری، از کتاب مطالعات اجتماعی هشتم و منابع معتبر مربوط به موضوع انتخابی استفاده کنید. برای مثال، معرفی مسجد جامع اصفهان در وبگاه یونسکو و مقالههای دانشنامهای دربارهٔ عطار، به بررسی اطلاعات کمک میکنند. نام منابعی را که واقعاً خواندهاید در پایین روزنامه بنویسید و توضیحات را با بیان خودتان تنظیم کنید.
خلاصه درس ۱۴ مطالعات هشتم
در دورهٔ سلجوقیان، سلطان در رأس حکومت قرار داشت و وزیران ایرانی در ادارهٔ کشور نقش مهمی داشتند. عمیدالملک کندری و خواجه نظامالملک از وزیران برجستهٔ این دوره بودند. کارهای اداری و مالی در دیوانها انجام میشد؛ دیوان استیفا مسئول امور مالی و مالیات، دیوان رسایل مسئول نامههای حکومتی، دیوان اشراف مسئول بازرسی و دیوان عرض مسئول امور نظامیان و تجهیزات آنها بود. همهٔ این دیوانها زیر نظر وزیر فعالیت میکردند.
دورهٔ سلجوقی از دورههای مهم شکوفایی دانش، هنر و ادب در ایران بود. خواجه نظامالملک با تأسیس مدارس نظامیه به گسترش آموزش کمک کرد. شهرهایی مانند اصفهان، ری و نیشابور رونق یافتند و معماری، آجرکاری و کاشیکاری پیشرفت کرد. ساخت مسجدهای چهارایوانی و گنبدها از جلوههای معماری این دوره بود. زبان فارسی در نوشتههای اداری و آثار علمی و ادبی گسترش یافت و آثاری مانند سیاستنامه، منطقالطیر و تذکرةالاولیا پدید آمد. سفالگری، فلزکاری، خوشنویسی، تذهیب و ساخت جلدهای چرمی نیز از هنرهای پررونق آن زمان بودند.
مطالب پیشنهادی:
جواب فعالیت های درس سیزدهم مطالعات هشتم | غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان
جواب فعالیت های درس دوازدهم مطالعات هشتم | عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی
