جواب فعالیت های درس دوازدهم مطالعات هشتم | عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی

جواب فعالیت‌های درس ۱۲ مطالعات هشتم، «عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی»، شامل پاسخ پرسش‌های صفحهٔ ۷۲، تکمیل جدول صفحات ۷۳ و ۷۴ و نمونه تحقیق‌های صفحهٔ ۷۸ است. در ادامه، با تفاوت حکومت‌های ایرانی و نقش ایرانیان در پیشرفت علم، فرهنگ و هنر آشنا می‌شوید.

پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس سیزدهم مطالعات هشتم | غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان

جواب فعالیت صفحه ۷۲ مطالعات هشتم

۱ـ با توجه به متن درس، آیا سلسله‌های ایرانی از نظر رابطه با خلافت عباسی و چگونگی به قدرت رسیدن، مانند هم بودند؟ مثال بزنید.

پاسخ: خیر؛ هم شیوهٔ به قدرت رسیدن آن‌ها و هم رابطه‌شان با خلفای عباسی متفاوت بود:

🔸 طاهریان و سامانیان: با فرمان یا تأیید خلفای عباسی حکومت کردند و معمولاً با آن‌ها رابطه‌ای دوستانه داشتند؛ اما در ادارهٔ امور داخلی قلمرو خود مستقل بودند. برای مثال، مأمون، طاهر را به حکومت خراسان منصوب کرد.

🔸 صفاریان: بدون اجازهٔ خلیفه و با پشتیبانی مردم سیستان و عیّاران به قدرت رسیدند. رابطهٔ آن‌ها با عباسیان خصمانه بود و یعقوب لیث برای تصرف بغداد به عراق لشکر کشید.

🔸 علویان طبرستان: بدون فرمان خلیفه حکومت تشکیل دادند. آن‌ها شیعه بودند و حکومت عباسیان را به رسمیت نمی‌شناختند؛ به همین دلیل، با عباسیان دشمنی داشتند.

🔸 آل‌بویه: بدون اجازهٔ خلفای عباسی به قدرت رسیدند و با تصرف بغداد، خلفا را زیر نفوذ و سلطهٔ خود گرفتند.

۲ـ متنی را که از کتاب تاریخ سیستان انتخاب شده بخوانید. از این متن به چه نکاتی دربارهٔ رابطهٔ صفّاریان با خلافت عباسی پی می‌برید؟

پاسخ: از این متن می‌فهمیم که یعقوب لیث صفاری به خلفای عباسی اعتماد نداشت و آن‌ها را فریبکار و ناسپاس می‌دانست. او به سرنوشت افرادی مانند ابومسلم و برمکیان اشاره می‌کرد که با وجود خدمت فراوان به عباسیان، به دست آن‌ها از میان برداشته شدند. بنابراین، یعقوب دیگران را از اعتماد به عباسیان بازمی‌داشت و رابطهٔ صفاریان با خلافت عباسی، رابطه‌ای خصمانه و همراه با بی‌اعتمادی بود.

جواب فعالیت صفحه ۷۳ و ۷۴ مطالعات هشتم

۳ـ با توجه به نمودار خط زمان در صفحهٔ ۷۰ و نقشه‌های صفحهٔ ۷۱ و ۷۲، جدول زیر را کامل کنید.

پاسخ: پاسخ خانه‌های خالی جدول به ترتیب زیر است. ادامهٔ جدول، شامل سامانیان و آل‌بویه، در صفحهٔ ۷۴ قرار دارد.

جواب به کار ببندیم صفحه ۷۸ مطالعات هشتم

در این بخش، کافی است یکی از دو فعالیت را انتخاب کنید. برای هر دو فعالیت، نمونه‌هایی آماده شده است تا بتوانید گزینهٔ مورد علاقهٔ خود را انتخاب کنید.

۱ـ به طور گروهی با مراجعه به منابع مختلف از جمله دانشنامهٔ شبکهٔ رشد (www.roshd.ir) دربارهٔ یکی از اندیشمندان ایرانی مسلمان که در این درس نامبرده شده، مطالبی گردآوری کنید و به کلاس بیاورید.

پاسخ: می‌توانید یکی از تحقیق‌های زیر را انتخاب کنید:

📌 نمونهٔ اول؛ تحقیق دربارهٔ محمد بن جریر طبری

محمد بن جریر طبری از دانشمندان مسلمان ایرانی و از چهره‌های برجستهٔ تاریخ‌نگاری و تفسیر قرآن بود. دو اثر مشهور او «تاریخ طبری» و «تفسیر طبری» نام دارند. او در کتاب تاریخی خود، گزارش‌های فراوانی دربارهٔ گذشته و رویدادهای تاریخ اسلام گردآوری کرد. تفسیر طبری نیز به توضیح آیات قرآن می‌پردازد و از آثار مهم این رشته است. نوشته‌های او به پژوهشگران کمک می‌کند با دانش و تاریخ دوره‌های گذشته آشنا شوند. طبری نمونه‌ای از دانشمندان ایرانی است که در گسترش علوم اسلامی نقش مهمی داشتند.

📌 نمونهٔ دوم؛ تحقیق دربارهٔ ابوعلی سینا

ابوعلی سینا از دانشمندان بزرگ ایرانی مسلمان بود که در پزشکی و فلسفه شهرت فراوان داشت. او دربارهٔ موضوعات گوناگون علمی مطالعه می‌کرد و نتیجهٔ پژوهش‌های خود را در کتاب‌هایش می‌نوشت. «شفا» و «دانشنامهٔ علایی» از آثار او هستند که در درس دوازدهم معرفی شده‌اند. کتاب شفا، برخلاف نامش، فقط دربارهٔ درمان بیماری‌ها نیست؛ بلکه موضوعاتی مانند منطق، فلسفه و علوم را در بر می‌گیرد. دانشنامهٔ علایی نیز به زبان فارسی نوشته شده است. آثار ابن‌سینا نشان می‌دهد که دانشمندان ایرانی در پیشرفت علوم و گسترش نوشته‌های علمی به زبان فارسی سهم مهمی داشته‌اند.

📌 نمونهٔ سوم؛ تحقیق دربارهٔ اصطخری

ابواسحاق ابراهیم اصطخری از جغرافی‌دانان مسلمان ایرانی در قرن چهارم هجری بود. اثر مشهور او «مسالک و ممالک» نام دارد که به معنای «راه‌ها و کشورها» است. او برای شناخت سرزمین‌ها سفر می‌کرد و دربارهٔ شهرها، راه‌ها، محصولات، فعالیت‌های اقتصادی و زندگی مردم اطلاعات گردآوری می‌کرد. اصطخری در کتاب خود، علاوه بر توضیح سرزمین‌ها، نقشه‌هایی نیز ترسیم کرد. یکی از نقشه‌های مشهور او، نقشهٔ خلیج فارس با عنوان «صورة بحر فارس» است. آثار او به ما کمک می‌کند بفهمیم جغرافی‌دانان در گذشته چگونه محیط زندگی انسان‌ها را مطالعه و معرفی می‌کردند.

۲ـ تصویری از یک اثر علمی یا هنری مربوط به قرن‌های سوم تا پنجم هجری پیدا کنید و به کلاس بیاورید.

پاسخ: یکی از گزینه‌های زیر را انتخاب کنید و توضیح پیشنهادی را زیر تصویر آن بنویسید:

📌 نمونهٔ اول؛ برج گنبد قابوس

متن زیر تصویر: «برج گنبد قابوس در شهر گنبد کاووس، از آثار برجستهٔ معماری ایرانی ـ اسلامی است. این بنا در اوایل قرن پنجم هجری، به فرمان قابوس بن وشمگیر ساخته شد. بدنهٔ آجری، سقف مخروطی و نوشته‌های کوفی آن، نمونه‌ای از مهارت معماران و هنرمندان آن دوره است.»

📌 نمونهٔ دوم؛ کاسهٔ سفالی کتیبه‌دار نیشابور

متن زیر تصویر: «این کاسهٔ سفالی نیشابور، از آثار سدهٔ دهم میلادی، حدود قرن چهارم هجری، است. روی زمینهٔ روشن آن، نوشته‌ای به خط کوفی دیده می‌شود که مفهوم آن، اهمیت برنامه‌ریزی پیش از انجام کار است. این ظرف نمونه‌ای از ترکیب هنر سفالگری و خوشنویسی در دورهٔ سامانیان است.»

تصویر این کاسه در صفحهٔ ۷۷ کتاب نیز دیده می‌شود.

خلاصه درس ۱۲ مطالعات هشتم

با ضعیف شدن خلافت عباسی، حکومت‌هایی مانند طاهریان، صفاریان، علویان طبرستان، سامانیان و آل‌بویه در بخش‌هایی از ایران تشکیل شدند. طاهریان و سامانیان با تأیید خلفا حکومت می‌کردند، اما در امور داخلی مستقل بودند. صفاریان و علویان با عباسیان رابطه‌ای خصمانه داشتند و آل‌بویه با تصرف بغداد، خلفا را زیر نفوذ خود گرفتند. در این دوره، دانشمندان ایرانی در رشته‌هایی مانند تفسیر، تاریخ، فلسفه، جغرافیا و پزشکی آثار ارزشمندی پدید آوردند. حمایت فرمانروایان و وزیران دانش‌دوست، به‌ویژه در دورهٔ سامانیان و آل‌بویه، به شکوفایی علم و فرهنگ کمک کرد. زبان و ادبیات فارسی نیز رونق گرفت؛ رودکی شعر سرود و فردوسی سرودن شاهنامه را آغاز کرد. ساخت مسجدها و آرامگاه‌ها و پیشرفت هنرهایی مانند سفالگری، از دیگر جلوه‌های شکوفایی فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی بود.

مطالب پیشنهادی:

جواب فعالیت های درس یازدهم مطالعات هشتم | ورود اسلام به ایران

جواب فعالیت های درس دهم مطالعات هشتم | از رحلت پیامبر تا قیام کربلا (نینوا)