جواب درس چهارم منطق دهم انسانی؛ اقسام و شرایط تعریف

– نبی: لفظی عربی به معنای پیام‌آور، از ریشهٔ «نبأ».
پاسخ: تعریف لغوی– نبی: انسان‌هایی همچون حضرت ابراهیم، عیسی و موسی و حضرت محمد (ص).
پاسخ: تعریف از طریق ذکر مصادیق

– نبی: کسی که از عالم غیب خبر می‌دهد؛ معجزه ارائه می‌کند و انسان‌ها را به سوی اطاعت خداوند فرا می‌خواند.
پاسخ: تعریف مفهومی

– بیماری‌های ویروسی: به بیماری‌هایی همچون سرماخوردگی، آنفلوآنزا، آبله مرغان و اُریون گفته می‌شود.
پاسخ: تعریف از طریق ذکر مصادیق

– سوبسید: یارانه.
پاسخ: تعریف لغوی

– مسجد: ساختمانی که مسلمانان برای دعا و عبادت و خواندن نماز به آنجا می‌روند.
پاسخ: تعریف مفهومی

– خانه:
پاسخ: تعریف از طریق ذکر مصادیق

– خفاش: پستانداری که پرواز می‌کند و در شب شکار می‌رود.
پاسخ: تعریف مفهومی

– انسان: حیوان ناطق.
پاسخ: تعریف تحلیلی مفهومی

– انسان: حیوان راست قامت.

پاسخ:
این تعریف مانع اغیار نیست؛ زیرا حیوانات دیگری مانند گوریل نیز می‌توانند راست قامت باشند.

– زمان: امری که با ساعت که همان ابزار اندازه گیری زمان است، سنجیده می‌شود.

پاسخ:
این تعریف دوری است؛ زیرا زمان با ساعت تعریف شده و ساعت نیز به وسیله زمان شناخته می‌شود.

– مثلث: شکلی با سه ضلع مساوی.

پاسخ:
این تعریف جامع افراد نیست؛ زیرا تنها مثلث متساوی‌الاضلاع را شامل می‌شود و همه انواع مثلث‌ها را دربر نمی‌گیرد.

– پرنده: حیوانی که پرواز می‌کند.

پاسخ:
این تعریف جامع افراد نیست؛ زیرا پرندگانی مانند شترمرغ را شامل نمی‌شود.

– خورشید: سکهٔ طلایی آسمان.

پاسخ:
این تعریف واضح نیست؛ زیرا در آن از استعاره استفاده شده است.

– یَم: قَماقِم.

پاسخ:
این تعریف واضح نیست؛ زیرا از واژه دشوارتر برای تعریف استفاده شده است.

پاسخ:
تعریف لغوی

شابک:
مخفف حروف اول عبارت «شماره استاندارد بین‌المللی کتاب».نداجا:
مخفف حروف اول عبارت «نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران».

پهپاد:
مخفف «پرنده هدایت‌پذیر از دور».

هما:
مخفف «هواپیمایی ملی جمهوری اسلامی ایران».

الف) برای کسی که آبگوشت خورده است.
پاسخ:
نوعی آبگوشت در ظرفی مخصوص که به آن دیزی گفته می‌شود.ب) برای فردی از کشوری دیگر که در زندگی خود تاکنون آبگوشت ندیده و نخورده است.
پاسخ:
نوعی غذا شامل آب، گوشت، نخود، سیب‌زمینی و مواد دیگر.

ج) از این تمرین چه نکته‌ای را درباره نحوه تعریف کردن مفاهیم نتیجه می‌گیریم؟
پاسخ:
در تعریف مفاهیم باید از اطلاعات و واژه‌هایی استفاده کنیم که برای مخاطب روشن و قابل درک باشد و همیشه لازم نیست تعریف را از ابتدایی‌ترین مفاهیم آغاز کنیم.

الف) کتاب مقدس: کتاب‌هایی همچون قرآن و انجیل.
پاسخ: تعریف از طریق ذکر مصادیقب) منظور از آب و هوای معتدل، آب و هوایی شبیه آب و هوای سواحل اقیانوس آرام است.
پاسخ: تعریف به تشبیه (تعریف از طریق ذکر مصادیق)

ج) عینک دو کانونی: عینک‌هایی برای دید دور و نزدیک که در کنارهم در یک لنز قرار دارند و فرد را قادر می‌سازند که هر دو فاصلهٔ دور و نزدیک را به وسیلهٔ یک عینک ببیند.
پاسخ: تعریف مفهومی

د) مروارید: تنها جواهری که توسط حیوانات تولید می‌شود. صدف لایه‌هایی را به دور شیء خارجی‌ای که وارد آن شده است، ترشح می‌کند و بدین ترتیب مروارید پدید می‌آید.
پاسخ: تعریف مفهومی

ه‍) مثلث: شکلی با خطوط بسته که مجموع زوایای داخلی آن ۱۸۰ درجه است.
پاسخ: تعریف مفهومی

پاسخ:
این سؤال نشان می‌دهد که بحث تعریف در علوم مختلف کاربرد دارد و همیشه هدف از تعریف، بیان ذات اشیا نیست؛ گاهی فقط برای شناخت و تمایز مفاهیم استفاده می‌شود.آمار:
تعریف تحلیلی؛ به مطالعه نحوه گردآوری، سازمان‌دهی، تحلیل و تفسیر داده‌ها برای استخراج اطلاعات و تصمیم‌گیری، آمار گفته می‌شود.

کُنش:
تعریف تحلیلی؛ به فعالیتی که انسان انجام می‌دهد، کنش گفته می‌شود. کنش آگاهانه، ارادی و هدف‌دار است.

الف) عارفی را پرسیدند: جوانمردی چیست؟ گفت: ترک کام جویی. گفتند: کام جویی کدام است؟ گفت: ترک جوانمردی.
پاسخ:
تعریف دوریب) امتداد: بُعد مَفطور در اجسام را گویند.
پاسخ:
تعریف واضح نیست؛ زیرا از الفاظ دشوار در تعریف استفاده شده است.

ج) نقاشی: تصویری کشیده شده بر پارچه با قلم مو
پاسخ:
تعریف جامع افراد نیست؛ زیرا همه انواع نقاشی را شامل نمی‌شود.

د) دقت: استعدادی نفسانی است که به وسیلهٔ آن ذهن، مطلبی را به دقت بررسی می‌کند.
پاسخ:
تعریف دوری است.

ه‍) ماهی: مهره‌داری که دارای آبشش است.
پاسخ:
مانع نیست؛ زیرا دیگر آبزیان دارای آبشش را نیز شامل می‌شود.

در این درس آموختیم که تعریف، راهی برای شناخت دقیق مفاهیم است. تعریف‌ها انواع مختلفی دارند؛ مانند تعریف لغوی، تعریف از طریق ذکر مصادیق، تعریف مفهومی و تعریف تحلیلی.

یک تعریف صحیح باید روشن باشد، از واژه‌های دشوار استفاده نکند، دوری نباشد و بتواند همه افراد مورد نظر را شامل شود و موارد بیگانه را کنار بگذارد.

رعایت شرایط تعریف باعث می‌شود مفاهیم را دقیق‌تر بشناسیم و در اندیشه و استدلال خود دچار خطا نشویم.