جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس دوازدهم فارسی یازدهم؛ کاوه دادخواه

سؤال ۱: در متن درس، هر یک از واژه‌های زیر، در چه معنایی به کار رفته است؟

✓ پاسخ:
هنر: فضیلت و شایستگی
محضر: گواهی‌نامه، استشهادنامه
درای: چکش یا پتک آهنگری
منزل: منزلگاه و محل توقف مسافران

سؤال ۲: در بیت زیر، کلمۀ «گر» در چه معنایی به کار رفته است؟

تو شاهی و گر اژدها پیکری؟
بباید بدین داستان داوری

✓ پاسخ: واژۀ «گر» در این بیت به معنی «یا» آمده است؛ یعنی: «تو پادشاهی یا اژدهاپیکر هستی؟»

سؤال ۳: واژه‌ها و معنای آنها همیشگی و ثابت نیستند و ممکن است در گذر زمان یکی از چهار وضعیت زیر را پیدا کنند:

الف) از فهرست واژگان زبان کنار گذاشته شوند.
ب) معنای قدیمی خود را از دست بدهند و با معنایی تازه به کار روند.
پ) با همان معنای گذشته به زندگی خود ادامه دهند.
ت) معنای قدیمی را حفظ کنند و در کنار آن، معنای تازه‌ای نیز بگیرند.

هر یک از واژه‌های «پذیرش، سوفار، رکاب و شوخ» در کدام گروه قرار می‌گیرند؟

✓ پاسخ:
پذیرش: گروه «پ»؛ معنای قدیمی خود را حفظ کرده و همچنان با همان مفهوم به کار می‌رود.
سوفار: گروه «الف»؛ امروزه از واژگان رایج زبان کنار رفته است.
رکاب: گروه «ت»؛ معنای گذشته را حفظ کرده و در دوره‌های بعد، کاربرد و معنای دیگری نیز پیدا کرده است.
شوخ: گروه «ب»؛ معنای قدیمی آن کنار رفته و امروزه بیشتر با معنایی متفاوت استفاده می‌شود.

سؤال ۱: برای هر یک از ویژگی‌های شعر حماسی، نمونه‌ای از متن درس انتخاب کنید.

✓ پاسخ:
زمینه ملّی:
«خروشان همی رفت نیزه به دست
که ای نامداران یزدان‌پرست»
در این قسمت، حرکت کاوه و درفشی که به نماد قیام ایرانیان تبدیل می‌شود، زمینۀ ملّی و میهنی حماسه را نشان می‌دهد.

زمینه قهرمانی:
«همی برخروشید و فریاد خواند
جهان را سراسر سوی داد خواند»
ایستادگی شجاعانۀ کاوه در برابر ضحاک و دعوت مردم به دادخواهی، نمود ویژگی قهرمانی شعر است.

سؤال ۲: بیت پنجم درس را از نظر آرایه‌های ادبی بررسی کنید.

چنان بُد که ضحّاک را روز و شب
به نام فریدون گشادی دو لب

✓ پاسخ:
روز / شب: تضاد و در کنار یکدیگر کنایه از «همیشه و پیوسته»
دو لب گشودن: کنایه از سخن گفتن
شب / لب: قافیه

سؤال ۳: هر یک از واژه‌های مشخص‌شده در ابیات زیر، مجاز از چیست؟

چو کاوه برون شد ز درگاه شاه
بر او انجمن گشت «بازارگاه»

از آن «چرم»، کاهنگران پشت پای
بپوشند هنگام زخم درای

✓ پاسخ:
بازارگاه: مجاز از مردم و بازاریان است؛ زیرا خود مکان نمی‌تواند پیرامون کاوه جمع شود.
چرم: مجاز از پیش‌بند چرمی آهنگران است.

سؤال ۴: در بیت زیر، «درفش کاویان» در کدام مفهوم نمادین به کار رفته است؟

تو یک ساعت چو افریدون به میدان باش، تا زان پس
به هر جانب که روی آری درفش کاویان بینی

✓ پاسخ: درفش کاویان نماد پیروزی و غلبه بر دشمن است. در این بیت، شاعر با اشاره به فریدون و درفش کاویانی، پیروزی در برابر دشمن را تداعی می‌کند.

سؤال ۱: معنی و مفهوم بیت بیست و نهم را به نثر روان بنویسید.

✓ پاسخ: کاوه با فریاد و خروش، مردم را به حق‌خواهی، عدالت و ایستادگی در برابر ستم فراخواند.

سؤال ۲: مارهایی را که بر دوش ضحاک روییدند، مظهر چه خصلت‌هایی می‌توان دانست؟

✓ پاسخ: مارهای روی دوش ضحاک نمادی از خوی اهریمنی، پلیدی، ستمگری و منش ناپاک او هستند. در اساطیر ایرانی نیز مار با نیروهای اهریمنی ارتباط دارد؛ بنابراین روییدن آنها بر دوش ضحاک، سرشت شرور و بیدادگر او را به صورت نمادین نشان می‌دهد.

سؤال ۳: انگیزۀ کاوه در قیام علیه ضحاک چه بوده است؟

✓ پاسخ: کاوه برای مبارزه با ظلم و بیداد ضحاک، گرفتن حق مردم و برقراری عدل و داد قیام کرد. ستم‌هایی که ضحاک بر مردم و خانوادۀ کاوه روا داشته بود، انگیزۀ اصلی این اعتراض و قیام بود.

سؤال ۴: با توجه به متن درس، «پایمردان دیو» چه کسانی بودند؟ شخصیت آنها را تحلیل کنید.

✓ پاسخ: پایمردان دیو همان همراهان، حامیان و کارگزاران ضحاک بودند. آنان با وجود آگاهی از ستمگری او، در برابر ظلم سکوت کرده و فرمان‌هایش را می‌پذیرفتند. این افراد از ترس یا برای حفظ منافع خود، به جای دفاع از حق، در کنار حاکم ستمگر قرار گرفته بودند؛ به همین دلیل کاوه آنان را نیز در ادامۀ بیداد ضحاک سهیم می‌داند.

جمع‌بندی: مهم‌ترین مفاهیم کارگاه متن‌پژوهی این درس، شناخت تحول معنایی واژه‌ها، ویژگی‌های حماسه، کاربرد مجاز و نماد و همچنین مفهوم دادخواهی، مبارزه با بیداد و مسئولیت انسان در برابر ستم است.

معنی درس دوازدهم کاوه دادخواه فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۹۸ تا ۱۰۳

جواب درک و دریافت شعر صبح بی تو صفحه ۹۵ فارسی یازدهم

معنی شعر صبح بی تو فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۹۵

جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس یازدهم فارسی یازدهم؛ یاران عاشق