جواب تمرین های درس دوم عربی دوازدهم انسانی؛ صفحات ۲۸ تا ۳۶

اَلتَّمْرينُ الْأَوَّلُ: اِبْحَثْ في مُعْجَمِ الدَّرْسِ عَنْ كَلِمَةٍ مُناسِبَةٍ لِلتَّوْضيحاتِ التّالِيَةِ.
در واژه‌نامه درس، برای توضیحات زیر واژه مناسبی پیدا کن.

۱- أُسْلوبٌ أَوْ فَنٌّ في إِنْجازِ عَمَلٍ، أَوْ طَريقٌ يَخْتَصُّ بِمِهْنَةٍ، أَوْ عِلْمُ الصِّناعَةِ الْحَديثَةِ.
شیوه یا هنری برای انجام یک کار، یا روشی مخصوص یک حرفه، یا دانش صنعت جدید.
پاسخ: اَلتِّقْنِيَّةُ ← فناوری۲- مَمَرٌّ تَحْتَ الْأَرْضِ أَوْ فِي الْجَبَلِ، طولُهُ أَكْثَرُ مِنْ عَرْضِهِ، لَهُ مَدْخَلٌ وَ مَخْرَجٌ.
گذرگاهی در زیر زمین یا داخل کوه که طول آن بیشتر از عرضش است و ورودی و خروجی دارد.
پاسخ: اَلنَّفَقُ ← تونل۳- مِنْطَقَةٌ مُرْتَفِعَةٌ فَوْقَ سَطْحِ الْأَرْضِ، أَصْغَرُ مِنَ الْجَبَلِ.
ناحیه‌ای بلندتر از سطح زمین که از کوه کوچک‌تر است.
پاسخ: اَلتَّلُّ ← تپه

۴- مَكانُ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ النُّحاسِ وَ نَحْوِها فِي الْأَرْضِ.
محل طلا، نقره، مس و مانند آنها در زمین.
پاسخ: اَلْمَنْجَمُ ← معدن

۵- اَلَّذي يَسْعى في إِنْجازِ عَمَلِهِ، وَ لا يَشْعُرُ بِالتَّعَبِ.
کسی که برای انجام کارش تلاش می‌کند و احساس خستگی نمی‌کند.
پاسخ: اَلدَّؤوبُ ← سخت‌کوش، باپشتکار

۶- وَزْنٌ يُعادِلُ أَلْفَ كيلوغرامٍ.
وزنی که برابر با هزار کیلوگرم است.
پاسخ: اَلطُّنُّ ← تُن

اَلتَّمْرينُ الثّاني: اِقْرَأِ النَّصَّ التّالي؛ ثُمَّ عَيِّنْ تَرْجَمَةَ الْكَلِماتِ الْحَمْراءِ، وَ عَيِّنِ الْمَطْلوبَ مِنْكَ.
متن زیر را بخوان؛ سپس ترجمه کلمه‌های قرمز را مشخص کن و موارد خواسته‌شده را پاسخ بده.

… وَ اللهِ، لَوْ أُعْطيتُ الْأَقاليمَ السَّبْعَةَ بِما تَحْتَ أَفْلاكِها عَلى أَنْ أَعْصِيَ اللهَ في نَمْلَةٍ أَسْلُبُها جُلْبَ شَعيرَةٍ، ما فَعَلْتُ. وَ إِنَّ دُنْياكُمْ عِنْدي لَأَهْوَنُ مِنْ وَرَقَةٍ في فَمِ جَرادَةٍ تَقْضَمُها. ما لِعَلِيٍّ وَ لِنَعيمٍ يَفْنى وَ لَذَّةٍ لا تَبْقى؟! نَعوذُ بِاللهِ مِنْ سُباتِ الْعَقْلِ وَ قُبْحِ الزَّلَلِ وَ بِهِ نَسْتَعينُ.

ترجمه متن: به خدا سوگند، اگر سرزمین‌های هفتگانه با هرچه در زیر آسمان‌های آنهاست به من داده می‌شد تا درباره مورچه‌ای خدا را نافرمانی کنم و پوست جویی را به زور از آن بگیرم، چنین کاری نمی‌کردم. بی‌گمان دنیای شما نزد من از برگی در دهان ملخی که آن را می‌جود، بی‌ارزش‌تر است. علی را چه کار با نعمتی که از بین می‌رود و لذتی که باقی نمی‌ماند؟! از خواب‌رفتگی خرد و زشتی لغزش به خدا پناه می‌بریم و از او یاری می‌خواهیم.

معنی کلمات قرمز:
أُعْطيتُ: به من داده می‌شد
أَسْلُبُها: به زور از آن می‌گیرم
جُلْبَ شَعيرَةٍ: پوست یک دانه جو
أَهْوَنُ: پست‌تر، بی‌ارزش‌تر
جَرادَةٍ: ملخ
تَقْضَمُها: آن را می‌جود
نَعيمٍ: نعمت و آسایش
سُباتِ الْعَقْلِ: به خواب رفتن خرد
قُبْحِ الزَّلَلِ: زشتی لغزش
نَسْتَعينُ: یاری می‌جوییم

۱- إِعْرابَ هٰذِهِ الْكَلِماتِ:
اعراب این کلمه‌ها را مشخص کن.نَمْلَةٍ: مجرور به حرف جر «في» و علامت جر آن کسره است.
جُلْبَ: مفعول‌به و منصوب به فتحه است.
اَلْعَقْلِ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره است.
جَرادَةٍ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره است.۲- نَوْعَ فِعْلِ «فَعَلْتُ» وَ صيغَتَهُ:
نوع فعل «فَعَلْتُ» و صیغه آن را مشخص کن.
پاسخ: فعل ماضی، متکلم وحده «اول شخص مفرد».

۳- نَوْعَ فِعْلِ «تَقْضَمُ» وَ صيغَتَهُ:
نوع فعل «تَقْضَمُ» و صیغه آن را مشخص کن.
پاسخ: فعل مضارع، مفرد مؤنث غایب «سوم شخص مفرد مؤنث».

۴- جَمْعَيْنِ لِلتَّكْسيرِ فِي النَّصِّ:
دو جمع مکسر موجود در متن را پیدا کن.
پاسخ: أَقاليم ← مفرد: إِقليم / أَفْلاك ← مفرد: فَلَك

۵- اَلْفِعْلَ الْمَجْهولَ فِي النَّصِّ:
فعل مجهول متن را پیدا کن.
پاسخ: أُعْطيتُ

۶- عَدَدَ الْأَفْعالِ فِي النَّصِّ:
تعداد فعل‌های متن را مشخص کن.
پاسخ: تِسْعَةُ أَفْعالٍ ← ۹ فعل

اَلتَّمْرينُ الثّالِثُ: ضَعْ فِي الدّائِرَةِ الْعَدَدَ الْمُناسِبَ. «كَلِمَةٌ واحِدَةٌ زائِدَةٌ»
در دایره، عدد مناسب قرار بده. «یک کلمه اضافه است.»

اَلطّينُ ← تُرابٌ مُخْتَلِطٌ بِالْماءِ، وَ قَدْ يُسَمّى بِذٰلِكَ وَ إِنْ زالَتْ عَنْهُ الرُّطوبَةُ.
شماره پاسخ: ۳
گِل: خاکی آمیخته با آب است و حتی پس از از بین رفتن رطوبت نیز ممکن است گِل نامیده شود.حِزامُ الْأَمانِ ← شَريطٌ يَسْتَعْمِلُهُ رُكّابُ الطّائِراتِ وَ السَّيّاراتِ لِلنَّجاةِ مِنَ الْخَطَرِ.
شماره پاسخ: ۵
کمربند ایمنی: نواری است که سرنشینان هواپیما و خودرو برای در امان ماندن از خطر استفاده می‌کنند.اَلْفيزياءُ ← عِلْمٌ يَبْحَثُ عَنْ خَصائِصِ الْمَوادِّ وَ الظَّواهِرِ الطَّبيعيَّةِ وَ الطّاقَةِ.
شماره پاسخ: ۲
فیزیک: دانشی است که ویژگی‌های مواد، پدیده‌های طبیعی و انرژی را بررسی می‌کند.

اَلْجَرادَةُ ← حَشَرَةٌ تَأْكُلُ الْمَحاصيلَ الزِّراعيَّةَ تَسْتَطيعُ أَنْ تَقْفِزَ مِتْراً واحِداً.
شماره پاسخ: ۶
ملخ: حشره‌ای است که محصولات کشاورزی را می‌خورد و می‌تواند حدود یک متر بپرد.

اَلْقَناةُ ← نَهْرٌ واسِعٌ أَوْ ضَيِّقٌ لِحَرَكَةِ الْمِياهِ مِنْ مَكانٍ إِلى آخَرَ.
شماره پاسخ: ۱
کانال: آبراهی پهن یا باریک برای حرکت آب از مکانی به مکان دیگر.

اَلتَّمْرينُ الرّابِعُ: لِلتَّرْجَمَةِ. «هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ …؟»
برای ترجمه: «آیا می‌دانی که …؟»

۱- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ تَلَفُّظَ «گ» وَ «چ» وَ «ژ» مَوْجودٌ فِي اللَّهَجاتِ الْعَرَبِيَّةِ الدّارِجَةِ كَثيراً؟
ترجمه: آیا می‌دانی که تلفظ «گ»، «چ» و «ژ» در لهجه‌های عامیانه عربی بسیار وجود دارد؟۲- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ الْمُغولَ اسْتَطاعوا أَنْ يَهْجُموا عَلَى الصّينِ عَلى رَغْمِ بِناءِ سورٍ عَظيمٍ حَوْلَها؟
ترجمه: آیا می‌دانی که مغول‌ها با وجود ساخته شدن دیواری بزرگ پیرامون چین، توانستند به آن حمله کنند؟۳- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ الْحوتَ يُصادُ لِاسْتِخْراجِ الزَّيْتِ مِنْ كَبِدِهِ لِصِناعَةِ مَوادِّ التَّجْميلِ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که نهنگ برای استخراج روغن از کبدش، برای ساخت مواد آرایشی شکار می‌شود؟

۴- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ الْخُفّاشَ هُوَ الْحَيَوانُ اللَّبونُ الْوَحيدُ الَّذي يَقْدِرُ عَلَى الطَّيَرانِ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که خفاش تنها حیوان پستانداری است که توانایی پرواز دارد؟

۵- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ عَدَدَ النَّمْلِ فِي الْعالَمِ يَفوقُ عَدَدَ الْبَشَرِ بِمَليونِ مَرَّةٍ تَقريباً؟
ترجمه: آیا می‌دانی که تعداد مورچه‌ها در جهان تقریباً یک میلیون برابر تعداد انسان‌هاست؟

۶- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ طَيْسَفونَ قُرْبَ بَغْدادَ كانَتْ عاصِمَةَ السّاسانِيّينَ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که تیسفون در نزدیکی بغداد، پایتخت ساسانیان بوده است؟

۷- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ حَجْمَ دُبِّ الْباندا عِنْدَ الْوِلادَةِ أَصْغَرُ مِنَ الْفَأْرِ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که اندازه خرس پاندا هنگام تولد از موش کوچک‌تر است؟

۸- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ الزَّرافَةَ بَكْماءُ لَيْسَتْ لَها أَحْبالٌ صَوْتِيَّةٌ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که زرافه لال است و تارهای صوتی ندارد؟

۹- هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ وَرَقَةَ الزَّيْتونِ رَمْزُ السَّلامِ؟
ترجمه: آیا می‌دانی که برگ زیتون نماد صلح است؟

اَلتَّمْرينُ الْخامِسُ: عَيِّنِ الصَّحيحَ فِي التَّحْليلِ الصَّرْفِيِّ وَ الْإِعْرابِ لِما أُشيرَ إِلَيْهِ بِخَطٍّ.
گزینه درست را در تحلیل صرفی و اعراب کلمه‌هایی که زیر آنها خط کشیده شده است، مشخص کن.

اَلْعُمّالُ الْمُجْتَهِدونَ يَشْتَغِلونَ فِي الْمَصْنَعِ.
کارگران کوشا در کارخانه کار می‌کنند.

۱- اَلْعُمّالُ
گزینه صحیح: الف ✅
اسم، جمع مکسر، اسم فاعل و معرفه به «ال» است؛ در جمله نیز مبتدا و مرفوع به ضمه است.۲- اَلْمُجْتَهِدونَ
گزینه صحیح: الف ✅
اسم فاعل، جمع مذکر سالم و معرفه به «ال» است؛ نقش آن صفت و مرفوع به تبعیت از موصوف است.۳- يَشْتَغِلونَ
گزینه صحیح: الف ✅
فعل مضارع، جمع مذکر غایب، ثلاثی مزید از باب افتعال، معلوم و لازم است و در جمله نقش خبر دارد.

۴- اَلْمَصْنَعِ
گزینه صحیح: ب ✅
اسم مکان، مفرد، مذکر و معرفه است و به دلیل قرار گرفتن بعد از «في»، مجرور به حرف جر است.

نَجَحَتِ الطّالِباتُ فِي الاِمْتِحانِ.
دانش‌آموزان دختر در امتحان موفق شدند.

۱- نَجَحَتْ
گزینه صحیح: ب ✅
فعل ماضی، مفرد مؤنث غایب، ثلاثی مجرد، معلوم و لازم است.۲- اَلطّالِباتُ
گزینه صحیح: ب ✅
اسم فاعل، جمع مؤنث سالم و معرفه است؛ در جمله فاعل و مرفوع به ضمه است.۳- اَلاِمْتِحانِ
گزینه صحیح: الف ✅
مصدر باب افتعال، مفرد، مذکر و معرفه به «ال» است و به دلیل آمدن پس از «في»، مجرور به حرف جر است.

نکته مهم: «تحلیل صرفی» ویژگی‌های ساختاری کلمه را بدون توجه به جایگاه آن در جمله بررسی می‌کند؛ اما «اعراب» نقش دستوری کلمه و وضعیت پایانی آن را در همان جمله نشان می‌دهد.

اَلتَّمْرينُ السّادِسُ: لِلتَّرْجَمَةِ.
برای ترجمه.

۱- كَتَبَ: نوشت
قَدْ كُتِبَ التَّمْرينُ: تمرین نوشته شده است.
لِمَ لا تَكْتُبينَ دَرْسَكِ؟ چرا درست را نمی‌نویسی؟
لَمْ تَكْتُبي شَيْئاً: چیزی ننوشتی.۲- تَكاتَبَ: با یکدیگر نامه‌نگاری کرد
اَلصَّديقانِ تَكاتَبا: آن دو دوست با یکدیگر نامه‌نگاری کردند.
أَيُّهَا الصَّديقانِ، تَكاتَبا: ای دو دوست، با یکدیگر نامه‌نگاری کنید.
تَكاتَبَ الزَّميلانِ: آن دو هم‌کلاسی با یکدیگر نامه‌نگاری کردند.۳- مَنَعَ: بازداشت، منع کرد
مُنِعْتُ عَنِ الْمَوادِّ السُّكَّرِيَّةِ: از مواد قندی منع شدم.
لا تَمْنَعْنا عَنِ الْخُروجِ: ما را از بیرون رفتن منع نکن.
شاهَدْنا مانِعاً بِالطَّريقِ: مانعی را در راه دیدیم.

۴- اِمْتَنَعَ: خودداری کرد
كانَ الْحارِسُ قَدِ امْتَنَعَ عَنِ النَّوْمِ: نگهبان از خوابیدن خودداری کرده بود.
لا تَمْتَنِعوا عَنِ الْمُطالَعَةِ: از مطالعه کردن خودداری نکنید.
لَنْ نَمْتَنِعَ عَنِ الْخُروجِ: از بیرون رفتن خودداری نخواهیم کرد.

۵- عَمِلَ: کار کرد، عمل کرد
لِمَ ما عَمِلْتُمْ بِواجِباتِكُمْ؟ چرا به تکالیفتان عمل نکردید؟
أَ تَعْمَلونَ فِي الْمَصْنَعِ؟ آیا در کارخانه کار می‌کنید؟
اَلْعُمّالُ مَشْغولونَ بِالْعَمَلِ: کارگران مشغول کار هستند.

۶- عامَلَ: رفتار کرد
إِلٰهي، عامِلْنا بِفَضْلِكَ: خدایا، با فضل و بخششت با ما رفتار کن.
إِلٰهي، لا تُعامِلْنا بِعَدْلِكَ: خدایا، با عدلت با ما رفتار نکن.
كانوا يُعامِلونَنا جَيِّداً: آنان با ما به خوبی رفتار می‌کردند.

۷- ذَكَرَ: یاد کرد
قَدْ ذَكَرَ الْمُؤْمِنُ رَبَّهُ: مؤمن پروردگارش را یاد کرده است.
ذُكِرْتَ بِالْخَيْرِ: از تو به نیکی یاد شد.
قَدْ يَذْكُرُ الْأُسْتاذُ تَلاميذَهُ الْقُدَماءَ: شاید استاد شاگردان قدیمی خود را به یاد آورد.

۸- تَذَكَّرَ: به یاد آورد
جَدّي وَ جَدَّتي تَذَكَّراني: پدربزرگ و مادربزرگم مرا به یاد می‌آورند.
سَيَتَذَكَّرُنا الْمُدَرِّسُ: معلم ما را به یاد خواهد آورد.
لا أَتَذَكَّرُكَ يا زَميلي: ای هم‌کلاسی من، تو را به یاد نمی‌آورم.

اَلتَّمْرينُ السّابِعُ: عَيِّنِ «الْحالَ» فِي الْعِباراتِ التّالِيَةِ.
در عبارت‌های زیر «حال» یا قید حالت را مشخص کن.

۱- مَنْ عاشَ بِوَجْهَيْنِ، ماتَ خاسِراً.
هر کس با دورویی زندگی کند، زیانکار می‌میرد.
حال: خاسِراً۲- أَقْوَى النّاسِ مَنْ عَفا عَدُوَّهُ مُقْتَدِراً.
نیرومندترین مردم کسی است که در حالی که قدرت دارد، از دشمن خود درگذرد.
حال: مُقْتَدِراً۳- عِنْدَ وُقوعِ الْمَصائِبِ تَذْهَبُ الْعَداوَةُ سَريعَةً.
هنگام روی دادن مصیبت‌ها، دشمنی به سرعت از بین می‌رود.
حال: سَريعَةً

۴- مَنْ أَذْنَبَ وَ هُوَ يَضْحَكُ، دَخَلَ النّارَ وَ هُوَ يَبْكي.
هر کس در حالی که می‌خندد گناه کند، در حالی که گریه می‌کند وارد آتش می‌شود.
حال‌ها: هُوَ يَضْحَكُ / هُوَ يَبْكي

۵- يَبْقى الْمُحْسِنُ حَيّاً وَ إِنْ نُقِلَ إِلى مَنازِلِ الْأَمْواتِ.
نیکوکار زنده می‌ماند، حتی اگر به خانه مردگان منتقل شود.
حال: حَيّاً

۶- إِذا طَلَبْتَ أَنْ تَنْجَحَ في عَمَلِكَ فَقُمْ بِهِ وَحيداً وَ لا تَتَوَكَّلْ عَلَى النّاسِ.
اگر خواستی در کارت موفق شوی، خودت به تنهایی آن را انجام بده و به مردم تکیه نکن.
حال: وَحيداً

اَلتَّمْرينُ الثّامِنُ: عَيِّنِ الصَّحيحَ فِي الْمُفْرَدِ وَ جَمْعِهِ.
مورد صحیح را در مفرد و جمع آن مشخص کن.

۱- مَصْنَع، صِناعات
✗ نادرست
درست: مَصْنَع ← مَصانِع = کارخانه ← کارخانه‌ها۲- طَعام، مَطاعِم
✗ نادرست
درست: طَعام ← أَطْعِمَة = غذا ← غذاها
«مَطاعِم» جمع «مَطْعَم» به معنی رستوران است.۳- ظاهِرَة، مَظاهِر
✗ نادرست
درست: ظاهِرَة ← ظَواهِر = پدیده ← پدیده‌ها

۴- صَبِيّ، صِبْيان
✓ درست = کودک ← کودکان

۵- عَظْم، أَعاظِم
✗ نادرست
درست: عَظْم ← عِظام = استخوان ← استخوان‌ها

۶- مَمْلَكَة، مُلوك
✗ نادرست
درست: مَمْلَكَة ← مَمالِك = کشور / پادشاهی ← کشورها
«مُلوك» جمع «مَلِك» به معنی پادشاهان است.

۷- رَئيس، رُؤوس
✗ نادرست
درست: رَئيس ← رُؤَساء = رئیس ← رؤسا
«رُؤوس» جمع «رَأْس» به معنی سرهاست.

۸- قَناة، قَنَوات
✓ درست = کانال ← کانال‌ها

۹- عامِل، عُمّال
✓ درست = کارگر ← کارگران

۱۰- حَبْل، أَحْبال
✓ درست = طناب ← طناب‌ها

۱۱- طَريق، طُرُق
✓ درست = راه ← راه‌ها

۱۲- مَنْجَم، أَنْجُم
✗ نادرست
درست: مَنْجَم ← مَناجِم = معدن ← معادن
«أَنْجُم» جمع «نَجْم» به معنی ستارگان است.

۱۳- جِرْم، جَرائِم
✗ نادرست
درست: جِرْم ← أَجْرام = پیکر / جسم ← پیکرها
«جَرائِم» جمع «جَريمَة» به معنی جرم‌ها و جنایت‌هاست.

۱۴- أَداة، أَدَوات
✓ درست = ابزار ← ابزارها

۱۵- سَهْل، سُهول
✓ درست = دشت ← دشت‌ها

۱۶- عَمَل، أَعْلام
✗ نادرست
درست: عَمَل ← أَعْمال = کار ← کارها

۱۷- نَفَق، أَنْفاق
✓ درست = تونل ← تونل‌ها

۱۸- لَحْم، لُحوم
✓ درست = گوشت ← گوشت‌ها

۱۹- نَحْو، أَنْحاء
✓ درست = سو / جهت ← سوها و جهت‌ها

۲۰- تَلّ، تِلال
✓ درست = تپه ← تپه‌ها

تمرین‌های درس دوم علاوه بر ترجمه و واژه‌شناسی، چند مهارت مهم سال‌های گذشته مانند شناخت فعل ماضی و مضارع، فعل مجهول، جمع مکسر، اسم فاعل، اسم مکان، مصدر و نقش‌های دستوری را مرور می‌کنند.

قاعده اصلی این درس «حال» یا قید حالت است. حال، وضعیت یک شخص یا چیز را هنگام انجام گرفتن فعل نشان می‌دهد. برای نمونه در جمله «ماتَ خاسِراً»، واژه «خاسِراً» نشان می‌دهد شخص در چه حالتی از دنیا رفته است؛ بنابراین «حال» به شمار می‌آید.

حال همیشه یک کلمه نیست و گاهی به صورت یک جمله می‌آید؛ مانند «وَ هُوَ يَضْحَكُ» به معنی «در حالی که می‌خندد». در ترجمه فارسی چنین ساختارهایی معمولاً با عبارت‌هایی مانند «در حالی که»، «با خوشحالی»، «با رضایت»، «تنها» یا عبارت‌های مشابه بیان می‌شوند.

نکته مهم برای حل تمرین: در سؤال‌های عربی ابتدا معنی جمله را درست بفهمید و سپس سراغ نقش دستوری بروید؛ زیرا ترجمه صحیح در بسیاری از موارد، تشخیص «حال»، فاعل، مفعول و دیگر نقش‌ها را بسیار ساده‌تر می‌کند.