ترجمه و معنی درس اول عربی دوازدهم انسانی؛ صفحات ۲ تا ۱۰

اَلدّاءُ وَ الدَّواءُ
معنی عنوان: بیماری و درمان
مِنَ الْأَشْعارِ الْمَنْسوبَةِ إِلَى الْإِمامِ عَلِيٍّ (ع)
معنی: از شعرهای منسوب به امام علی (ع)

ترجمه: درمان تو در وجود خودت است، ولی آن را نمی‌بینی؛ و بیماری تو نیز از خود توست، ولی آن را احساس نمی‌کنی.

ترجمه: آیا گمان می‌کنی که تو پیکری کوچک هستی؟ در حالی که جهان بزرگ در وجود تو جای گرفته و به هم پیچیده شده است.

مفهوم بیت: انسان با وجود ظاهر کوچک خود، ظرفیت‌ها، استعدادها و شگفتی‌های فراوانی در وجودش دارد؛ بنابراین شناخت انسان و توانایی‌های او اهمیت بسیاری دارد.

اَلنّاسُ أَكْفاءُ
معنی: مردم با یکدیگر برابر و همتایند.

ترجمه: مردم از نظر نیاکان و پدران با یکدیگر برابرند؛ پدرشان آدم و مادرشان حواست.
مفهوم: هیچ انسانی نباید به اصل و نسب خود بر دیگران فخر بفروشد؛ زیرا همه انسان‌ها از یک ریشه‌اند.

ترجمه: ارزش هر انسانی به کاری است که آن را به خوبی انجام می‌دهد و انسان‌ها با کارها و کردارشان شناخته می‌شوند.
مفهوم: ارزش واقعی انسان به توانایی، کردار و شایستگی‌های خود اوست، نه به نسب و خانواده‌اش.

ترجمه: پس دانش را به دست آور و برای آن جایگزینی مخواه؛ زیرا مردم مرده‌اند، ولی اهل دانش زنده‌اند.
مفهوم: دانش سبب ماندگاری و ارزش انسان می‌شود و نام و اثر دانشمندان حتی پس از پایان زندگی آنان نیز باقی می‌ماند.

اَلْفَخْرُ بِالْعَفافِ
معنی عنوان: افتخار به پاکدامنی

ترجمه: ای کسی که از روی نادانی به اصل و نسب خود افتخار می‌کنی؛ مردم همگی از یک مادر و یک پدرند.
مفهوم: افتخار کردن به نژاد و نسب، ارزش واقعی برای انسان ایجاد نمی‌کند.

ترجمه: آیا آنان را می‌بینی که از نقره یا آهن یا مس یا طلا آفریده شده باشند؟
مفهوم: انسان‌ها از نظر آفرینش تفاوتی ندارند که کسی بتواند به سبب نژاد یا خاندان خود بر دیگری برتری بجوید.

ترجمه: بلکه آنان را می‌بینی که از گِل آفریده شده‌اند؛ آیا چیزی جز گوشت و استخوان و عصب هستند؟
مفهوم: ساختار وجودی انسان‌ها یکسان است و برتری حقیقی به ویژگی‌های اخلاقی و انسانی وابسته است.

ترجمه: افتخار حقیقی به خردی استوار، حیا، پاکدامنی و ادب است.
مفهوم: آنچه انسان را شایسته افتخار می‌کند، عقل، اخلاق، پاکدامنی و ادب اوست؛ نه ثروت، نژاد یا اصل و نسب.

نکته کتاب: در این اشعار، برخی تغییرهای ظاهری مانند سکون قافیه برای رعایت وزن و ضرورت شعری انجام شده است.

اِنْطَوى: به هم پیچیده شد
أَبْصَرَ: نگاه کرد، دید
اَلْبَدَل: جایگزین، جانشین
اَلْجِرْم: پیکر، جسم
اَلْحَديد: آهن
اَلدّاء: بیماری
زَعَمَ: گمان کرد
سِوى: جز، غیر از
اَلطّينَة: گِل، سرشت
اَلْعَصَب: پی، عصب
اَلْعَظْم: استخوان
اَللَّحْم: گوشت
اَلنُّحاس: مس

عَيِّنِ الصَّحيحَ وَ الْخَطَأَ حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.
معنی سؤال: با توجه به متن درس، درست و نادرست را مشخص کنید.

۱- دَواؤُنا فينا وَ نَحْنُ نَنْظُرُ إِلَيْهِ، وَ داؤُنا مِنّا وَ نَحْنُ نَشْعُرُ بِهِ.
معنی: درمان ما در وجود خودمان است و ما آن را می‌بینیم و بیماری ما از خود ماست و آن را احساس می‌کنیم.
پاسخ: ✗ نادرست
در متن درس آمده است که انسان درمان خود را نمی‌بیند و بیماری خود را نیز احساس نمی‌کند.۲- اَلْفَخْرُ لِلْعَقْلِ وَ الْحَياءِ وَ الْعَفافِ وَ الْأَدَبِ.
معنی: افتخار به خرد، حیا، پاکدامنی و ادب است.
پاسخ: ✓ درست

۳- خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ طينَةٍ وَ هُوَ لَحْمٌ وَ عَظْمٌ وَ عَصَبٌ.
معنی: انسان از گِل آفریده شده و دارای گوشت و استخوان و عصب است.
پاسخ: ✓ درست

۴- قيمَةُ كُلِّ امْرِئٍ بِأَعْمالِهِ الْحَسَنَةِ.
معنی: ارزش هر انسانی به کارهای نیک و شایسته اوست.
پاسخ: ✓ درست

۵- اَلتَّفاخُرُ بِالنَّسَبِ مَحْمُودٌ.
معنی: فخرفروشی به اصل و نسب، پسندیده است.
پاسخ: ✗ نادرست
درس به صراحت فخرفروشی به نسب را نکوهش می‌کند و ارزش واقعی را در عقل، حیا، عفاف و ادب می‌داند.

۶- أَهْلُ الْعِلْمِ أَحْياءٌ وَ إِنْ ماتوا.
معنی: اهل دانش زنده‌اند، حتی اگر از دنیا رفته باشند.
پاسخ: ✓ درست
مفهوم عبارت «فَالنّاسُ مَوْتى وَ أَهْلُ الْعِلْمِ أَحْياءُ» همین ماندگاری اهل علم و آثار آنان است.

إِنَّ: همانا، بی‌گمان، به‌درستی که، قطعاً
أَنَّ: که
لِأَنَّ: زیرا، برای اینکه
كَأَنَّ: گویی، مانند اینکه
لٰكِنَّ: ولی، اما
لَيْتَ: ای کاش
لَعَلَّ: شاید، امید استنکته: این حروف بر سر جمله اسمیه می‌آیند. اسم آنها منصوب می‌شود، اما خبرشان مرفوع باقی می‌ماند.

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ (۱): تَرْجِمْ هاتَيْنِ الْآيَتَيْنِ الْكَريمَتَيْنِ.
معنی سؤال: خودت را بیازمای؛ این دو آیه شریف را ترجمه کن.

۱- ﴿فَهٰذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لٰكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمونَ﴾ الرّوم: ۵۶
ترجمه: پس این، روز رستاخیز است؛ ولی شما نمی‌دانستید.۲- ﴿إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الَّذينَ يُقاتِلونَ في سَبيلِهِ صَفّاً كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصوصٌ﴾ الصّف: ۴
ترجمه: بی‌گمان خدا کسانی را دوست دارد که صف‌درصف در راه او می‌جنگند؛ گویی آنان ساختمانی استوار و به‌هم‌پیوسته‌اند.

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ (۲): عَيِّنِ اسْمَ الْحُروفِ الْمُشَبَّهَةِ وَ خَبَرَها؛ ثُمَّ اذْكُرْ إِعْرابَهُما.
معنی سؤال: اسم حروف مشبهه بالفعل و خبر آنها را مشخص کن؛ سپس اعراب هر دو را بیان کن.

۱- لَيْتَ فَصْلَ الرَّبيعِ طَويلٌ في بَلَدِنا! لِأَنَّ الرَّبيعَ قَصيرٌ هُنا.
ترجمه: ای کاش فصل بهار در سرزمین ما طولانی بود؛ زیرا بهار در اینجا کوتاه است.
اسم «لَيْتَ»: فَصْلَ ← منصوب
خبر «لَيْتَ»: طَويلٌ ← مرفوع
اسم «أَنَّ»: اَلرَّبيعَ ← منصوب
خبر «أَنَّ»: قَصيرٌ ← مرفوع۲- كَأَنَّ الْمُشْتَريَ مُتَرَدِّدٌ في شِراءِ الْبِضاعَةِ؛ وَ لٰكِنَّ الْبائِعَ عازِمٌ عَلى بَيْعِها.
ترجمه: گویی خریدار در خرید کالا مردد است؛ ولی فروشنده تصمیم دارد آن را بفروشد.
اسم «كَأَنَّ»: اَلْمُشْتَريَ ← منصوب
خبر «كَأَنَّ»: مُتَرَدِّدٌ ← مرفوع
اسم «لٰكِنَّ»: اَلْبائِعَ ← منصوب
خبر «لٰكِنَّ»: عازِمٌ ← مرفوع

۳- اِبْحَثْ عَنْ مَعْنى «الْعَصّارَةِ» فِي الْمُعْجَمِ؛ لَعَلَّ الْكَلِمَةَ مَكْتوبَةٌ فيهِ!
ترجمه: در فرهنگ لغت به دنبال معنی «اَلْعَصّارَة» بگرد؛ شاید این واژه در آن نوشته شده باشد.
اَلْعَصّارَة: آب‌میوه‌گیری
اسم «لَعَلَّ»: اَلْكَلِمَةَ ← منصوب
خبر «لَعَلَّ»: مَكْتوبَةٌ ← مرفوع

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ (۳): تَرْجِمْ هٰذِهِ الْأَحاديثَ حَسَبَ قَواعِدِ الدَّرْسِ. ثُمَّ عَيِّنِ اسْمَ «لا» النّافِيَةِ لِلْجِنْسِ وَ خَبَرَها.
معنی سؤال: این احادیث را با توجه به قواعد درس ترجمه کن؛ سپس اسم «لای نفی جنس» و خبر آن را مشخص کن.

۱- لا خَيْرَ في قَوْلٍ إِلّا مَعَ الْفِعْلِ. ـ رسول الله (ص)
ترجمه: هیچ خیری در سخنی نیست مگر اینکه با عمل همراه باشد.
اسم «لا»: خَيْرَ
خبر «لا»: في قَوْلٍ۲- لا جِهادَ كَجِهادِ النَّفْسِ. ـ امیرالمؤمنین علی (ع)
ترجمه: هیچ جهادی مانند جهاد با نفس نیست.
اسم «لا»: جِهادَ
خبر «لا»: كَجِهادِ

۳- لا لِباسَ أَجْمَلُ مِنَ الْعافِيَةِ. ـ امیرالمؤمنین علی (ع)
ترجمه: هیچ لباسی زیباتر از تندرستی نیست.
اسم «لا»: لِباسَ
خبر «لا»: أَجْمَلُ

۴- لا فَقْرَ كَالْجَهْلِ وَ لا ميراثَ كَالْأَدَبِ. ـ امیرالمؤمنین علی (ع)
ترجمه: هیچ فقری مانند نادانی و هیچ میراثی مانند ادب نیست.
اسم «لا» اول: فَقْرَ
خبر: كَالْجَهْلِ
اسم «لا» دوم: ميراثَ
خبر: كَالْأَدَبِ

۵- لا سوءَ أَسْوَأُ مِنَ الْكَذِبِ. ـ امیرالمؤمنین علی (ع)
ترجمه: هیچ بدی‌ای بدتر از دروغ نیست.
اسم «لا»: سوءَ
خبر «لا»: أَسْوَأُ

اِخْتَبِرْ نَفْسَكَ (۴): اِمْلَأِ الْفَراغَ في ما يَلي، ثُمَّ عَيِّنْ نَوْعَ «لا» فيهِ.
معنی سؤال: جای خالی را در عبارت‌های زیر کامل کن؛ سپس نوع «لا» را در هر مورد مشخص کن.

۱- ﴿… هَلْ يَسْتَوي الَّذينَ يَعْلَمونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمونَ …﴾ الزّمر: ۹
ترجمه کامل: آیا کسانی که می‌دانند و کسانی که نمی‌دانند برابرند؟
نوع «لا»: لای نفی مضارع۲- ﴿وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَميعاً …﴾ يونس: ۶۵
ترجمه کامل: گفتار آنان تو را اندوهگین نکند؛ زیرا عزت و ارجمندی همه از آنِ خداست.
نوع «لا»: لای نهی

۳- ﴿ذٰلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ﴾ البقرة: ۲
ترجمه کامل: آن کتاب، هیچ شکی در آن نیست و هدایتی برای پرهیزگاران است.
نوع «لا»: لای نفی جنس

۴- ﴿لا إِكْراهَ فِي الدّينِ …﴾ البقرة: ۲۵۶
ترجمه کامل: هیچ اجباری در دین نیست.
نوع «لا»: لای نفی جنس

۵- لا تُطْعِمُوا الْمَساكينَ مِمّا لا تَأْكُلونَ. ـ رسول الله (ص)
ترجمه: نیازمندان را از چیزی که خودتان نمی‌خورید، غذا ندهید.
«لا» در «لا تُطْعِمُوا»: لای نهی
«لا» در «لا تَأْكُلونَ»: لای نفی مضارع

درس اول عربی دوازدهم انسانی مجموعه‌ای از اشعار منسوب به امام علی (ع) است. مهم‌ترین پیام‌های درس، خودشناسی، ارزش علم و دانش، برابری انسان‌ها، پرهیز از افتخار به اصل و نسب و توجه به عقل، حیا، پاکدامنی و ادب است.

در بخش قواعد با حروف مشبهه بالفعل إِنَّ، أَنَّ، كَأَنَّ، لٰكِنَّ، لَيْتَ و لَعَلَّ آشنا می‌شویم. این حروف بر سر جمله اسمیه وارد می‌شوند، اسم خود را منصوب می‌کنند و خبر آنها مرفوع باقی می‌ماند.

مبحث مهم دیگر درس، انواع «لا» است. در این درس دانش‌آموز باید بتواند لای نفی، لای نهی و لای نفی جنس را از یکدیگر تشخیص دهد. لای نفی جنس بر سر اسم می‌آید و معنای «هیچ … نیست» می‌دهد؛ اسم آن نیز معمولاً بدون «ال» و دارای فتحه است.

برای تسلط بهتر بر این درس، علاوه بر حفظ معنی واژگان، بهتر است ترجمه اشعار و آیات را همراه با تشخیص حروف مشبهه بالفعل و انواع «لا» تمرین کنید.