جواب فعالیت های درس هفتم روانشناسی یازدهم انسانی | انگیزه و نگرش
پاسخ کامل درس ۷ روانشناسی یازدهم «انگیزه و نگرش» شامل جواب فعالیت های ۷ـ۱ تا ۷ـ۸، سوالات متن و جمع بندی درس صفحات ۱۶۲ تا ۱۸۴.
چرا برای بعضی کارها با علاقه وقت میگذاریم، اما بعضی کارهای دیگر را فقط برای گرفتن نمره یا پاداش انجام میدهیم؟ درس هفتم روان شناسی یازدهم، «انگیزه و نگرش»، به همین تفاوتها میپردازد. پاسخ فعالیتها، سؤالهای تصویری، جدولها، فعالیت در منزل و جمع بندی این درس را در ادامه میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس هشتم روانشناسی یازدهم انسانی | روان شناسی سلامت
جواب سوال صفحه ۱۶۲ روان شناسی یازدهم
این تصویر چه ارتباطی با موضوع انگیزه دارد؟
پاسخ: تصویر نشان میدهد دو نفر میتوانند یک کار یکسان را با انگیزههای متفاوت انجام دهند. بازیکن سمت چپ به جام و پیروزی فکر میکند؛ بنابراین، پاداش بیرونی او را به بازی کردن تشویق میکند. بازیکن سمت راست از خود بازی لذت میبرد و انگیزه درونی دارد.
پس انگیزه فقط باعث شروع یک رفتار نمیشود؛ بلکه مشخص میکند فرد چرا آن کار را انجام میدهد و برای رسیدن به چه چیزی تلاش میکند.
جواب سوال صفحه ۱۶۳ روان شناسی یازدهم
به نظر شما ماندگاری رفتارهای کدامیک از دو بازیکن بیشتر است؟
پاسخ: در مثال کتاب، انتظار میرود رفتار نوجوانانی که از خود فوتبال بازی کردن لذت میبرند، ماندگارتر باشد؛ زیرا ادامه فعالیت آنها به دریافت پاداش وابسته نیست. بازیکنی که فقط برای جایزه یا دستمزد بازی میکند، ممکن است با حذف پاداش، انگیزه کمتری برای ادامه داشته باشد.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۶۳ و ۱۶۴ روان شناسی یازدهم
کدامیک از موارد زیر انگیزه بیرونی است و کدامیک درونی؟ هر یک از افراد با تلاش خود چه چیز یا چیزهایی به دست میآورند؟
پاسخ:
| نمونهها | انگیزه بیرونی یا درونی | چیزی که به دست میآورند |
|---|---|---|
| علی اتاقش را تمیز میکند تا والدینش او را به سینما ببرند. | بیرونی | رفتن به سینما؛ پاداشی جدا از تمیز کردن اتاق. |
| زینب، که دانشجوی معماری است، برای ساخت یک ماکت ساختمان به قدری از خود علاقه نشان میدهد که گذر زمان را احساس نمیکند و اغلب تا ساعت ۳ نیمهشب، بیدار میماند. | درونی | لذت ساخت ماکت و رضایت از انجام فعالیت مورد علاقه. |
| سوسن، برای پاسخ به سؤال معلم که به خوبی پاسخ داده نمره ۲۰ دریافت میکند. | بیرونی | نمره ۲۰؛ پاداش بیرونی برای پاسخ درست. |
| زهرا به موضوعهای ادبی علاقهمند شده و علاوهبر کتاب درسی، بیشتر اوقات خود را صرف خواندن کتابهای شعر و ادبیات میکند. | درونی | لذت مطالعه شعر و ادبیات و افزایش شناخت ادبی. |
| ناصر تکالیفش را به موقع انجام میدهد تا اجازه داشته باشد در بازی فوتبال شرکت کند. | بیرونی | اجازه شرکت در بازی فوتبال. |
| حسین عاشق کوهنوردی است و با وجود خستگی، سرما، گرما یا خطرهای احتمالی، دست از حرکت بر نمیدارد تا به قلّه برسد. | درونی | لذت کوهنوردی و احساس رضایت از رسیدن به قله. |
| مینا برای اینکه مادر لپتاپی برایش بخرد به شدت درس میخواند تا با معدل خوبی سال تحصیلی را به اتمام برساند. | بیرونی | دریافت لپتاپ به عنوان پاداش معدل خوب. |
دوست دارید جای کدام یک از افراد باشید؟ چرا؟
پاسخ: نمونه اول: دوست دارم جای زهرا باشم؛ زیرا مطالعه را فقط برای نمره انجام نمیدهد و از آشنا شدن با شعر و ادبیات لذت میبرد. چنین علاقهای میتواند باعث شود حتی بیرون از مدرسه هم یادگیری را ادامه دهد.
نمونه دوم: دوست دارم جای زینب باشم؛ چون به فعالیتی که انجام میدهد علاقه دارد و نتیجه تلاشش برای خودش لذتبخش است. البته بهتر است در کنار این علاقه، زمان استراحت و خوابش را هم تنظیم کند.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۶۴ روان شناسی یازدهم
در جدول زیر تفاوتها و ویژگیهای انگیزههای درونی و بیرونی را نام ببرید و با یکدیگر مقایسه کنید.
پاسخ:
| انگیزههای بیرونی | انگیزههای درونی |
|---|---|
| عامل تشویقکننده بیرون از خود فعالیت قرار دارد؛ مانند جایزه، نمره یا پول. | عامل تشویقکننده، علاقه و لذتی است که فرد از خود فعالیت میگیرد. |
| فعالیت وسیلهای برای رسیدن به پاداش دیگری است. | خود انجام فعالیت برای فرد ارزشمند و رضایتبخش است. |
| با حذف پاداش، ممکن است تمایل به ادامه فعالیت کاهش یابد. | برای ادامه فعالیت، وابستگی کمتری به پاداش بیرونی دارد. |
| مثال: خواندن کتاب برای گرفتن جایزه. | مثال: خواندن کتاب به دلیل علاقه به موضوع آن. |
✅ انگیزه درونی و بیرونی میتوانند همزمان وجود داشته باشند؛ مثلاً دانشآموزی هم از یادگیری لذت ببرد و هم به گرفتن نمره خوب علاقه داشته باشد.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۶۶ روان شناسی یازدهم
به جمله زیر توجه کرده و به سؤالها پاسخ دهید.
«شهر ما خانه ماست»
ـ آیا شما به این جمله باور دارید؟
پاسخ: بله؛ زیرا شهر محل زندگی همه ماست و پاکیزگی، آرامش و امکانات آن بر زندگی ما و دیگر شهروندان تأثیر میگذارد.
ـ پیامد این باور شما چه چیزی خواهد بود؟
پاسخ: نسبت به شهر احساس تعلق و مسئولیت پیدا میکنم و حفظ آن را فقط وظیفه مأموران شهرداری نمیدانم.
ـ این باور چه تغییری در رفتار شما ایجاد میکند؟
پاسخ: زباله روی زمین نمیریزم، به فضای سبز و وسایل عمومی آسیب نمیزنم، مزاحم آرامش دیگران نمیشوم و در پاکیزه نگه داشتن محله همکاری میکنم.
در خصوص رفتار شهروندی به چند نمونه از این باورها اشاره کنید. مانند: ارائه بلیت یا کارت نشاندهندۀ شخصیت خوب شماست.
پاسخ:
✅ وسایل عمومی متعلق به همه ماست؛ مراقبت از آنها احترام به حق دیگران است.
✅ رعایت نوبت یعنی برای وقت دیگران هم ارزش قائل باشیم.
✅ پاکیزگی محله از رفتار خودمان شروع میشود.
✅ آرامش همسایه، بخشی از حق او برای زندگی آسوده است.
✅ خیابان جای مشترک عابران و رانندگان است؛ با رعایت قوانین از یکدیگر مراقبت کنیم.
جواب سوال های صفحه ۱۶۷ روان شناسی یازدهم
این سؤالها درباره نیک وی آچیچ است؛ فردی که در متن کتاب، تلاش او برای یادگیری مهارتها، کنار آمدن با محدودیتهای جسمانی و امید دادن به دیگران بررسی میشود.
۱ـ هدف چنین فردی از این فعالیتها چیست؟
پاسخ: پرورش تواناییهای خود، داشتن زندگی مستقلتر و معنادار و کمک به دیگران برای شناخت ظرفیتها و ادامه تلاش در زندگی.
۲ـ چه عاملی او را به حرکت واداشته است؟
پاسخ: انگیزه درونی، امید، هدفمندی، اراده و باور به امکان یادگیری و پیشرفت، او را به حرکت واداشته است.
۳ـ آیا او به دنبال رفع نیازهایی همچون خوردن و آشامیدن بوده است یا فراتر از آن؟
پاسخ: هدف او فراتر از رفع نیازهای زیستی بوده است. او برای استقلال، احساس ارزشمندی، شکوفا کردن تواناییهایش و تأثیر مثبت بر زندگی دیگران تلاش کرده است.
۴ـ با توجه به نمونه مطرح شده بگویید این فرد چگونه توانسته با مشکلات و ناملایمات زندگی کنار بیاید؟
پاسخ: با تمرین مداوم، یادگیری روشهای متناسب با شرایط خود، استفاده از حمایت خانواده و تمرکز بر کارهایی که میتوانسته انجام دهد. او محدودیتهایش را نادیده نگرفته، بلکه برای فعالیت و پیشرفت در کنار آنها راههایی پیدا کرده است.
۵ـ شما به این فرد، از نظر قدرت اراده، بین ۱ تا ۱۰ چه نمرهای میدهید؟ چرا؟
پاسخ: نمونه پیشنهادی: نمره ۱۰ میدهم؛ زیرا با وجود دشواریهای فراوان، یادگیری و تلاش را ادامه داده و توانسته تجربههایش را برای امید دادن به دیگران به کار بگیرد.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۶۸ روان شناسی یازدهم
رزمندگان اسلام در ۸ سال دفاع مقدس برای غلبه بر قدرت دشمنان، با وجود نبود امکانات مادی، با بهرهگیری از اراده فولادین توانستند شجاعتهای بسیاری از خود نشان دهند. با جستوجو در فضای مجازی یک یا چند نمونه از این موارد را بیابید و مطالب مناسبی درباره آن بنویسید (افرادی همچون شهیدان، آبشناسان، همت، باکری، صیاد شیرازی، نامجو و…)
پاسخ: نمونه تحقیق درباره شهید حسن آبشناسان:
حسن آبشناسان از فرماندهان ارتش در دوران دفاع مقدس بود. او دورههای تخصصی تکاوری را گذرانده بود و برای آموزش نیروها، آمادگی جسمانی و یادگیری مهارتهای نظامی اهمیت زیادی قائل میشد. در آغاز جنگ، همراه گروهی از نیروهای داوطلب در منطقه دشت عباس فعالیت کرد. آموزش نیروها و استفاده از مهارت و ابتکار، بخشی از روش او برای مقابله با دشواریهای میدان نبرد بود.
او بعدها مسئولیتهایی در شمال غرب کشور و فرماندهی لشکر ۲۳ نیروهای ویژه را بر عهده گرفت و در هشتم مهر ۱۳۶۴، در عملیات قادر به شهادت رسید. در شرح زندگی او، حضور در کنار نیروها، پشتکار و توجه به آموزش از ویژگیهای برجستهاش معرفی شده است.
از نگاه این درس، زندگی او نمونهای از همراه شدن اراده با هدف، دانش و عمل است. اراده تنها به معنای خواستن نیست؛ وقتی با یادگیری، آمادگی، همکاری و ادامه تلاش همراه شود، میتواند فرد را در رویارویی با دشواریها توانمندتر کند.
منبع تحقیق: زندگینامه حسن آبشناسان در شبکه رشد.
جواب سوال های صفحه ۱۶۸ روان شناسی یازدهم
۱ـ برادرم به فوتبال علاقمند است و میخواهد در این زمینه پیشرفت کند. من چگونه میتوانم او را راهنمایی کنم تا تجارب موفقی داشته باشد و در صورت شکست در یک مرحله، دست از تلاش برندارد و به کوشش ادامه دهد؟
پاسخ: کمک میکنم هدف بزرگش را به هدفهای کوچک و قابل انجام تقسیم کند؛ مثلاً ابتدا روی دقت پاس یا کنترل توپ کار کند. پیشنهاد میکنم زیر نظر مربی تمرین منظم داشته باشد و پیشرفت خود را با گذشته خودش مقایسه کند. اگر شکست خورد، به جای اینکه خود را بیاستعداد بداند، علت را بررسی کند و برای اصلاح مهارت یا روش تمرینش کمک بگیرد. تلاش و پیشرفتهای کوچک او را هم تشویق میکنم.
۲ـ من میخواهم در تحصیل، انتخاب رشته و شغل آینده، انتخابهای درستی داشته باشم در هر مورد باید چه نکاتی را رعایت کنم؟
پاسخ:
در تحصیل: هدف مشخص و واقعبینانه داشته باشم، برنامه قابل اجرا تنظیم کنم و با بررسی نتیجهها، روش مطالعهام را بهتر کنم.
در انتخاب رشته: علاقه، توانایی، محتوای درسها و شرایط ادامه تحصیل را بشناسم و با مشاور و افراد آگاه گفتوگو کنم.
در انتخاب شغل: درباره مهارتهای لازم، محیط کار، مسئولیتها و فرصتهای شغلی تحقیق کنم و آنها را با علایق و ارزشهای خودم بسنجم.
در هر سه مورد، انتخابم را فقط بر اساس نظر دوستان یا هیجان زودگذر انجام ندهم و برای رسیدن به هدف، گامهای عملی بردارم.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۱۶۹ روان شناسی یازدهم
هواپیمایی که از مبدأ به مقصد در حال پرواز است، با توجه به رادار، مستقیم به سمت هدف موردنظر پرواز میکند. وجود هدف مشخص، خلبان را از هرگونه انحراف باز میدارد. شما هم نمونهای از تجربههای شخصی خود را که به شدت تحت تأثیر انتخاب هدف شما بوده و شما را از هرگونه انحرافی به دور داشته است، نام ببرید.
پاسخ: نمونه اول: تصمیم گرفتم برای ارائه کلاسی، یک تحقیق کامل و منظم آماده کنم. موضوع را مشخص کردم و هر روز بخشی از کار را انجام دادم. چون زمان تحویل و هدفم روشن بود، هنگام کار کمتر سراغ تلفن همراه میرفتم و مطالب نامرتبط را کنار میگذاشتم. در پایان توانستم تحقیق را به موقع آماده کنم.
نمونه دوم: هدفم این بود که در یک ماه، اشکالهای یک فصل ریاضی را برطرف کنم. تمرینها را تقسیم کردم و سؤالهای دشوار را از معلم پرسیدم. این هدف مشخص باعث شد به جای مطالعه پراکنده، روی همان مطالب تمرکز کنم.
جواب سوال صفحه ۱۷۰ روان شناسی یازدهم
یک مورد از ناهماهنگی شناختی خود را بگویید؛ برای حل آن چه کردهاید؟ (مثلاً: «من عمویم را خیلی دوست دارم ولی به دیدارش نمیروم» یا «دوست دارم آتشنشان شوم، ولی در مأموریتهای سخت و خطرناک شرکت نمیکنم»).
پاسخ: نمونه اول: باور داشتم رعایت وقت دیگران مهم است، اما چند بار به قرارهای گروه درسی دیر رسیدم. این رفتار با باورم هماهنگ نبود. برای برطرف کردن آن، زمان آماده شدن و مسیر رفتوآمد را در نظر گرفتم و زودتر حرکت کردم.
نمونه دوم: میگفتم حفظ محیط زیست برایم مهم است، اما گاهی وسایل قابل استفاده را زود دور میانداختم. برای هماهنگ شدن رفتارم با این باور، استفاده دوباره از وسایل و جدا کردن پسماندهای قابل بازیافت را شروع کردم.
در این نمونهها، به جای توجیه رفتار نادرست، رفتار خود را با باور درست هماهنگ میکنیم.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۱۷۱ روان شناسی یازدهم
موضوع «هماهنگی میان عناصر شناخت» را در مورد یک فرد چاق در نظر بگیرید و موارد مثبت و منفی آن را نام برده، توضیح دهید چه چیزی موجب چاقی میشود؟
چه چیزی باعث میشود فرد، با وجود میل باطنی به غذا و داشتن امکانات، از خوردن اضافی خودداری کند؟
پاسخ: در این فعالیت، منظور از موارد مثبت و منفی، باورهایی است که فرد درباره رفتار خود دارد؛ نه اینکه هر باور او لزوماً درست باشد. برای چهار قسمت شکل میتوان این عبارتها را نوشت:
عامل تشویقکننده ۱: «از مزه غذاهای مورد علاقهام لذت میبرم.»
عامل تشویقکننده ۲: «فکر میکنم خوردن بیشتر، ناراحتیام را کمتر میکند.»
عامل بازدارنده ۱: «میدانم خوردن بیش از نیاز بدن میتواند به سلامتم آسیب برساند.»
عامل بازدارنده ۲: «میخواهم رفتار غذاییام با هدف مراقبت از سلامتم هماهنگ باشد.»
اگر فرد بیشتر به لذت فوری توجه کند و پیامدها را کماهمیت بداند، ممکن است به خوردن اضافی تمایل بیشتری پیدا کند. در مقابل، توجه به سلامت، شناخت نیاز بدن و داشتن برنامه مناسب میتواند به هماهنگ شدن رفتار او با هدفش کمک کند.
📌 چاقی فقط نتیجه نگرش یا اراده فرد نیست؛ عوامل زیستی، ژنتیکی و محیطی نیز در آن نقش دارند. این فعالیت درباره تأثیر باورها بر رفتار است و نباید از آن برای قضاوت درباره افراد بر اساس وزنشان استفاده کرد.
جواب سوال صفحه ۱۷۱ روان شناسی یازدهم
هر گاه فرد مجبور شود، بین دو انتخاب مطلوب، یکی را برگزیند، دچار ناهماهنگی بعد از تصمیم میشود؛ چرا؟ مثلاً بین انتخاب دو مدرسه یا دو دانشگاه خوب باید یکی را انتخاب کند. چرا افراد بعد از انتخاب مدرسه یا دانشگاه مورد نظر، در مورد آنکه انتخاب کرده مزایا، و در مورد آنکه رد کرده است معایب را میشمارد؟
پاسخ: چون با انتخاب یک گزینه، از مزایای گزینه دیگر میگذرد و در عین حال ممکن است انتخاب خودش هم کاستیهایی داشته باشد. فکر کردن به خوبیهای گزینه کنارگذاشتهشده و ضعفهای گزینه انتخابشده، میتواند در او تردید و ناراحتی ایجاد کند.
فرد برای کاهش این ناهماهنگی، ممکن است بر خوبیهای انتخاب خود و بدیهای گزینه ردشده بیشتر تأکید کند تا احساس کند تصمیم درستی گرفته است. البته این کار همیشه به معنای ارزیابی دقیق نیست؛ بهتر است مزایا و معایب واقعی هر دو گزینه را منصفانه ببینیم.
جواب سوال های صفحه ۱۷۲ روان شناسی یازدهم
با عبارتهای زیر موافقید یا مخالف؟ چرا؟
رأیدهندگان به کسی رأی میدهند که نگرش او در مورد مسائل مختلف به نگرش آنها نزدیک باشد.
پاسخ: به طور کلی موافقم؛ نزدیکی دیدگاهها میتواند فرد را به انتخاب یک نامزد ترغیب کند. البته عواملی مانند عملکرد، توانایی و اعتماد به او نیز مؤثرند.
مردم کالایی را بیشتر تأیید میکنند که برای آن پول بیشتری داده باشند.
پاسخ: این رفتار ممکن است رخ دهد؛ زیرا فرد برای توجیه هزینه زیاد، بیشتر بر خوبیهای خریدش تأکید میکند. اما با قطعی بودن آن مخالفم؛ قیمت بیشتر همیشه نشانه کیفیت بهتر نیست و همه افراد هم چنین رفتاری ندارند.
مردم نگرشهایی را حفظ میکنند که با نیازهای آنان جور درمیآید.
پاسخ: به طور کلی موافقم؛ وقتی یک نگرش با نیازها، هدفها و احساس ارزشمندی فرد هماهنگ باشد، حفظ آن برایش آسانتر است. با این حال، افراد میتوانند با دریافت اطلاعات معتبر، نگرش خود را اصلاح کنند.
برای تغییر نگرشها باید کارکردی را که نگرشها در خدمت آن هستند شناخت و آن را تغییر داد.
پاسخ: موافقم؛ باید بفهمیم نگرش چه نیازی را برای فرد برطرف میکند. مثلاً اگر نوجوانی تصور کند فقط با همراهی در رفتار نامناسب دوستان پذیرفته میشود، کمک به او برای یافتن روابط سالم میتواند این نگرش را تغییر دهد.
جواب سوال های صفحه ۱۷۳ روان شناسی یازدهم
فردی را تصور کنید که هنگام کار با یک ابزار فلزی، تراشهای از آن وارد انگشتش میشود و درد و سوزش شدیدی در او ایجاد میکند. برای خارج کردن تراشه، از مادرش کمک میخواهد. مادر با یک سوزن بهداشتی سعی میکند تراشه را بیرون بیاورد. ناگهان از درد فریاد میکشد، سوزن را از دست مادر گرفته، خود سعی میکند تراشه را خارج کند، اما این بار باوجود سوزش شدید و ایجاد جراحت بیشتر، صدای آه و نالهاش بلند نمیشود.
چرا در حالتی که خود میکوشد تراشه را خارج کند و با وجود درد احساس رضایت میکند؟
پاسخ: در مثال کتاب، وقتی خودش اقدام میکند احساس میکند زمان و چگونگی انجام کار در اختیار اوست. این «ادراک کنترل» میتواند احساس درماندگی و ناراحتی او را کمتر کند. این توضیح درباره احساس کنترل است و به معنای درست یا ایمن بودن دستکاری زخم نیست.
والیبال حمید خوب نیست. دوستش از او دعوت کرد که در مسابقه والیبال محلی در تیم آنها بازی کند. حمید بهانه میآورد و عذرخواهی میکند. با توجه به ادراک کنترل و ادراک کارایی، به این سؤالات پاسخ دهید:
۱ـ چرا حمید نخواست در مسابقه شرکت کند؟
پاسخ: چون احساس میکرد مهارت لازم برای بازی خوب را ندارد؛ یعنی ادراک کارایی او درباره والیبال پایین بود و انتظار داشت عملکرد مناسبی نداشته باشد.
۲ـ چه رفتارهایی از حمید سر زد؟
پاسخ: بهانه آورد، عذرخواهی کرد و از پذیرفتن دعوت دوستش خودداری کرد.
۳ـ انگیزه او از انجام دادن این رفتار چه بود؟
پاسخ: میخواست از موقعیتی که احتمال میداد در آن ناموفق شود و احساس ناراحتی کند، دور بماند و با شرکت نکردن، موقعیت را در اختیار خود نگه دارد.
۴ـ این انگیزه، درونی بود یا بیرونی؟
پاسخ: در چارچوب این سؤال، درونی است؛ زیرا رفتار او از احساس ناتوانی و تمایل خودش به دوری از ناراحتی سرچشمه میگیرد و پاداش بیرونی مشخصی مطرح نشده است.
۵ـ نگرش او چه تأثیری در پذیرفتن این درخواست یا رد آن دارد؟
پاسخ: نگرش او نسبت به تواناییاش در والیبال، باعث رد درخواست شده است. اگر بداند میتواند با تمرین و راهنمایی پیشرفت کند، ممکن است ابتدا در تمرینهای مناسب شرکت کند و بعد برای مسابقه آماده شود. البته کم بودن مهارت فعلی را نباید با ناتوانی همیشگی یکی دانست.
جواب سوال های صفحه ۱۷۴ روان شناسی یازدهم
موفقیت یا شکستهای خود را به چه چیزی نسبت میدهید؟
پاسخ: نمونه پیشنهادی: ابتدا شرایط را بررسی میکنم و سهم عواملی مانند تلاش، روش کار، آمادگی و شرایط بیرونی را میسنجم. سعی میکنم برای بهتر شدن، روی عواملی تمرکز کنم که امکان تغییرشان را دارم.
اگر در یک مسابقه برنده شوید، علت موفقیت خود را در چه چیزی میدانید؟
پاسخ: تمرین منظم، همکاری اعضای تیم، راهنمایی مربی و اجرای درست مهارتها را از علتهای موفقیتم میدانم.
اگر در امتحان زبان شکست بخورید، فکر میکنید علت چیست؟
پاسخ: بررسی میکنم آیا تمرین کافی داشتهام، روش مطالعهام مناسب بوده و اشکالهایم را برطرف کردهام یا نه. یک نتیجه ضعیف را دلیل ناتوانی همیشگی در یادگیری زبان نمیدانم.
پاسخهای افراد زیر در بیان علل موفقیت و شکست را بخوانید و بگویید اگر شما جای آنها بودید، کدام استدلال را میآوردید؟ چرا؟
تیم ما خیلی شانس آورد؛ حریف هندبال ما ضعیف بود. به همین خاطر برنده شدیم. (داشتن شانس)
سؤالهای امتحان ریاضی را خیلی سخت طراحی کرده بودند؛ طوری که استادهای دانشگاه هم نمیتوانند به این سؤالها پاسخ دهند. (دشوار بودن تکلیف)
در مسابقه والیبال خیلی خوب کار کردیم: پاسها، آبشارها و سرویسهایمان دقیق بود. تلاشهای چند ماهۀ ما نتیجه داد و توانستیم پیروز شویم. بچهها! دستتان درد نکند! خسته نباشید! (تلاش و کوشش)
نمیدانم چرا من زبان را یاد نمیگیرم! گویا من استعداد فراگیری زبان را ندارم. ده سال هم که بخوانم، یاد نخواهم گرفت. (کم استعداد بودن یا کم بودن توانایی)
پاسخ: استدلال مربوط به تلاش و کوشش را، در صورتی که با واقعیت عملکردمان سازگار باشد، انتخاب میکنم؛ زیرا تمرین و روش کار از عواملی هستند که میتوانیم آنها را بهتر کنیم. نسبت دادن همه نتیجهها به شانس یا ناتوانی همیشگی، فرصت یادگیری از تجربه را کم میکند. البته عوامل بیرونی واقعی را هم باید شناخت و نادیده نگرفت.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۱۷۵ روان شناسی یازدهم
دو دسته پاسخ مورد اشاره در فعالیت، این عبارتهای صفحه قبل هستند:
من آدم بد شانسی هستم.
امتحان سختی بود.
این معلم با من دشمنی دارد. او به من نمره بد داد.
این ثمره کار و تلاش خودم بود.
من استعدادم در این موضوع بسیار بالاست.
اگر من اراده کنم، به راحتی نمره قبولی را بهدست میآورم. «این منم» که ۱۹ یا ۲۰ گرفتهام.
به پاسخهای این دو گروه دقت کنید. تفاوت این دو دسته پاسخ در چه چیزهایی است؟ با توجه به انگیزههای بیرونی و درونی و نیز ادراک کنترل و ادراک کارایی، جدول زیر را کامل کنید.
پاسخ:
| گروه اول که عامل شکست را خود نمیدانند | گروه دوم که خود را عامل پیروزی میدانند |
|---|---|
| شکست را بیشتر به عوامل بیرونی مانند شانس، دشواری امتحان و رفتار معلم نسبت میدهند. | موفقیت را به عوامل درونی مانند تلاش، توانایی و اراده نسبت میدهند. |
| احساس میکنند اختیار نتیجه کمتر در دست خودشان است؛ ادراک کنترل پایینتری نشان میدهند. | برای عملکرد خود در نتیجه نقش قائلاند؛ ادراک کنترل بیشتری نشان میدهند. |
| اگر نتیجه را کاملاً خارج از اختیار بدانند، ممکن است انگیزه اصلاح روش و تلاش دوباره کاهش یابد. | اگر موفقیت را حاصل تلاش مؤثر بدانند، انگیزه بیشتری برای تکرار آن پیدا میکنند. |
| این پاسخها نشان نمیدهد فرد برای بهتر کردن عملکردش چه اقدامی میتواند انجام دهد. | از توانایی خود برای موفق شدن سخن میگویند؛ ادراک کارایی بالاتری نشان میدهند. |
📌 «اسناد بیرونی» با «انگیزه بیرونی» یکسان نیست. اولی درباره علت نتیجه است و دومی درباره دلیل انجام فعالیت. از این جملهها بهتنهایی نمیتوان با قطعیت فهمید فرد برای علاقه درس میخواند یا برای پاداش. همچنین ارزیابی درست یعنی سهم خود و شرایط را هم در موفقیت و هم در شکست منصفانه بررسی کنیم.
جواب سوال صفحه ۱۷۶ روان شناسی یازدهم
به نظر شما با توجه به بحث اِسنادها بعد از شناسایی موانع بیرونی رشد کشور، چه عواملی تعیینکنندهاند؟
به بعضی از آنها اشاره کنید (مانند فشار کشورهای استکباری، محدودیت درونی در رشد اعتلای کشور و…)
پاسخ: پس از شناخت موانع بیرونی، باید بر عوامل قابل اصلاح در داخل نیز تمرکز کرد؛ مانند مدیریت درست، آموزش و پژوهش، افزایش مهارت نیروی کار، استفاده بهتر از منابع، برنامهریزی، پاسخگویی و همکاری اجتماعی. شناخت فشارهای بیرونی لازم است، اما نباید باعث شود نقش تصمیمها و اقدامهای قابل تغییر خودمان را نادیده بگیریم.
جواب فعالیت ۸ صفحه ۱۷۶ و ۱۷۷ روان شناسی یازدهم
در شرایط زیر چه میکنید؟
اگر بدانید:
در انتخاب نماینده کلاس، چه رأی بدهید و چه ندهید، شخص خاصی انتخاب خواهد شد.
درس بخوانید یا نخوانید، معلم به شما نمره قبولی نخواهد داد.
داد بزنید یا سکوت کنید، کسی به کمک شما نخواهد آمد.
برای دوستان پول خرج کنید یا نکنید، کسی شما را به حساب نخواهد آورد و با شما دوست نخواهد شد.
دارو بخورید یا نخورید، سردرد شما خوب نخواهد شد.
خودرو خراب شده در راه را، چه دستکاری کنید یا نکنید، روشن نخواهد شد.
در اتاقی نشستهاید و هر ۳۰ ثانیه یک بار، زنگ گوشخراش و آزاردهندهای به صدا در میآید. بار اول دکمهای را فشار میدهید تا صدای زنگ قطع شود، بار دوم و سوم و دفعات بعد هر چه دکمه را فشار میدهید، صدای زنگ قطع نمیشود. (یعنی چه دکمه را فشار بدهید یا ندهید، صدای زنگ قطع نخواهد شد)
در چنین شرایطی آیا از شما رفتاری سر خواهد زد؟ چرا؟
پاسخ: با فرضی که سؤال مطرح کرده، وقتی بارها تجربه کنم انجام دادن یا ندادن یک کار هیچ تفاوتی در نتیجه ندارد، احتمال دارد انگیزهام برای ادامه آن رفتار کم شود و از تلاش دست بکشم. مثلاً دیگر دکمه را فشار ندهم، چون باور کردهام فشردن آن صدای زنگ را قطع نمیکند. این مثالها زمینه شکلگیری «درماندگی آموخته شده» را نشان میدهند.
با این حال، بیاثر بودن یک روش به معنای بیاثر بودن همه راهها نیست. در زندگی واقعی میتوان امکان راههای دیگر را بررسی کرد:
انتخابات کلاس: درباره شیوه انتخاب و امکان اثرگذاری رأیها از معلم توضیح بخواهم.
نمره درسی: معیار نمرهدهی را بپرسم و موضوع را از راه مناسب با معلم یا مسئول مدرسه پیگیری کنم.
کمک خواستن: اگر یک راه پاسخ نداد، در صورت امکان از راه ارتباطی یا فرد دیگری کمک بخواهم.
دوستی: به جای خرج کردن پول برای جلب توجه، ارتباط محترمانه و علایق مشترک را پایه دوستی قرار دهم.
سردرد: برای بررسی علت و درمان مناسب از پزشک راهنمایی بگیرم.
خودروی خراب: از تعمیرکار یا امداد خودرو کمک بگیرم.
صدای زنگ: در صورت امکان از مسئول مربوط کمک بخواهم یا از محیط آزاردهنده خارج شوم.
جواب سوال های صفحه ۱۸۰ روان شناسی یازدهم
۱ـ شما در چه مواردی احساس درماندگی آموخته شده را تجربه کردهاید؟
ـ تحصیلی
ـ ورزشی
ـ اقتصادی
پاسخ: نمونههای پیشنهادی:
تحصیلی: پس از چند نتیجه ضعیف در زبان، فکر میکردم هرقدر درس بخوانم فایده ندارد.
ورزشی: چون چند بار نتوانستم حرکت مشخصی را درست انجام دهم، تصور کردم هیچوقت آن را یاد نمیگیرم.
اقتصادی: چند بار نتوانستم پول توجیبیام را پسانداز کنم و به این نتیجه رسیده بودم که برنامهریزی مالی برای من بیفایده است.
۲ـ از خود چه واکنشهایی نشان دادید؟
پاسخ: در این نمونهها، ناامید شدم، تلاش و تمرینم کمتر شد و از امتحان کردن روش تازه خودداری کردم. نتیجههای قبلی را به ناتوانی همیشگی خودم نسبت میدادم.
۳ـ برای اینکه این درماندگی را کنار بگذارید و اوضاع را کنترل کنید، چه کردید؟
پاسخ: هدفم را کوچکتر کردم و از فرد آگاه کمک گرفتم. در زبان، روش مطالعه را با راهنمایی معلم تغییر دادم؛ در ورزش، حرکت را مرحلهبهمرحله تمرین کردم؛ و برای پسانداز، مقدار کمی را کنار گذاشتم و هزینههایم را نوشتم. پیشرفتهای کوچک نشان داد که بعضی اقدامهایم میتوانند نتیجه را تغییر دهند.
جواب فعالیت در منزل صفحه ۱۸۰ و ۱۸۱ روان شناسی یازدهم
در جدول زیر، به ۱۶ مورد اشاره شده است. شما هم میتوانید با پاسخ دادن به آنها میزان انگیزه خود را تعیین کنید. برای هر مورد از یک (اصلاً اینطور نیستم) تا پنج (کاملاً همینطور هستم) نمره بدهید.
پاسخ: این فعالیت خودارزیابی است؛ نمرهها باید بر اساس وضعیت خودتان نوشته شوند. برای هر عبارت، عددی از ۱ تا ۵ انتخاب کنید. عدد ۱ یعنی «اصلاً اینطور نیستم» و عدد ۵ یعنی «کاملاً همینطور هستم».
| ردیف | موارد | نمره شما از ۱ تا ۵ |
|---|---|---|
| ۱ | من سلسله مراتب انگیزهها در زندگی را میدانم و مهمترین آنها برای خودم را میشناسم. | … |
| ۲ | من دارای انگیزه درونی هستم. | … |
| ۳ | من انتظارات و معیارهای بالایی برای موفقیت دارم. | … |
| ۴ | زندگی من پر از لحظههای هیجانانگیز است. | … |
| ۵ | افرادی را میشناسم که انگیزه مرا در زندگی زیاد کردهاند. نوع اقدام آنان در این مورد را هم میدانم. | … |
| ۶ | من زمینههایی که نیاز به فعالیت دارند را میشناسم. | … |
| ۷ | من کمال طلب هستم، نه اجرا کننده بیاختیار دستورالعملها. | … |
| ۸ | من، یادگیری و موفقیت را به خاطر خود آنها دوست دارم، نه اینکه بخواهم از این راه نقصها و شکستهای خودم را پنهان نگه دارم. | … |
| ۹ | کارایی من، در مجموع، خوب است. | … |
| ۱۰ | من به توانا بودن خودم در کلاس اعتماد دارم و آن را به خوبی بهکار میگیرم. | … |
| ۱۱ | به طور منظم هدفهایی را برای خودم در نظر میگیرم؛ برای رسیدن به آنها تلاش میکنم و گام به گام پیش میروم. | … |
| ۱۲ | دارای هدفهای اختصاصیِ در دسترس و تلاش برانگیز هستم. | … |
| ۱۳ | از وقت خودم به خوبی استفاده میکنم و مطابق برنامه هفتگی عمل مینمایم. | … |
| ۱۴ | از اشتباهات خودم چیزهایی یاد میگیرم تا بتوانم به موفقیتهای آینده برسم. | … |
| ۱۵ | نمیگذارم نگرانیها و مسائل عاطفی دیگر بر من غلبه کنند و انگیزهام را از بین ببرند. | … |
| ۱۶ | با روابط خوبی که با دوستان و همکاران دارم از آنان برای حفظ انگیزهام کمک میگیرم. | … |
راهنمای بررسی نمرهها: طبق توضیح کتاب، مواردی که به آنها ۴ یا ۵ دادهاید، از نقاط قوت شما هستند. برای مواردی که ۳ یا کمتر گرفتهاند، فکر کنید چه اقدام مشخصی میتواند وضعیت را بهتر کند. کتاب برای مجموع نمرهها، مرزبندی «کمانگیزه» یا «پرانگیزه» تعیین نکرده است.
نمونه برنامه برای بهتر شدن: اگر در مورد ۱۳ نمره پایینی دادهاید، برای یک هفته زمان شروع مطالعه را مشخص کنید و هر روز انجام شدن آن را بررسی کنید. اگر در مورد ۱۴ نمره کمی دارید، پس از هر آزمون علت چند اشتباه را پیدا کنید و برای رفع آنها تمرین انجام دهید.
جواب سوال صفحه ۱۸۳ روان شناسی یازدهم
پاسخ این سؤال داوطلبانه است:
با توجه به آنچه درباره نگرش خواندید، آیا هِرَمِ نیازهای مازلو درست است؟ شما چه نقدی بر آن دارید؟
پاسخ: هرم مازلو برای شناخت گروههای مختلف نیازهای انسان مفید است، اما نمیتوان ترتیب آن را برای همه افراد و همه موقعیتها کاملاً ثابت دانست. با توجه به بحث نگرش، انسان ممکن است به دلیل ارزشها و باورهای خود، هدفی معنوی یا اجتماعی را بر نیاز جسمانی مقدم بداند.
برای مثال، مادری که با وجود تشنگی آب را به فرزندش میدهد، نشان میدهد رفتار انسان همیشه فقط از نیاز زیستی فوری پیروی نمیکند. همچنین ممکن است کسی در شرایط مالی دشوار برای یادگیری، آفرینش هنری یا کمک به دیگران تلاش کند. بنابراین، ارضای کامل نیازهای پایینتر همیشه شرط آغاز توجه به نیازهای بالاتر نیست و چند نیاز میتوانند همزمان بر رفتار اثر بگذارند.
جواب جمع بندی صفحه ۱۸۴ روان شناسی یازدهم
با بررسی پیشرفت تحصیلی خودتان در یکی از دروس مورد نظر:
جایگاه انگیزه در دستیابی به اهداف آن درس را توضیح دهید.
پاسخ: نمونه پیشنهادی درباره درس روان شناسی: وقتی متوجه شدم مطالب این درس به شناخت رفتار و بهتر شدن روش مطالعهام کمک میکند، علاقه بیشتری به یادگیری پیدا کردم. فقط برای نمره نمیخواندم و سعی میکردم برای مفاهیم، مثالهایی از زندگی خودم پیدا کنم. این انگیزه باعث شد مطالعه را منظمتر ادامه دهم و هنگام نفهمیدن یک موضوع، زود از تلاش دست نکشم. برنامهریزی و پرسیدن سؤال از معلم نیز به تبدیل این علاقه به پیشرفت کمک کرد.
مثالی (مانند نیک وی آچیچ) را در زمینه ورزشی، اخلاقی، شغلی و … پیدا کرده و علل موفقیت آن فرد را با توجه به مطالب این درس مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و چکیده آن را با تصویر آن شخص، در کلاس ارائه دهید.
پاسخ: نمونه ارائه درباره زهرا نعمتی:
زهرا نعمتی، کماندار ایرانی، در رقابتهای انفرادی پارالمپیک لندن ۲۰۱۲، ریو ۲۰۱۶ و توکیو ۲۰۲۰ مدال طلا گرفت. او نمونهای از ورزشکارانی است که با وجود محدودیت جسمانی، مسیر ورزش حرفهای را ادامه دادهاند.
برای تحلیل موفقیت او بر اساس مفاهیم درس، میتوان به هدفمندی، تمرین مستمر و باور به امکان پیشرفت اشاره کرد. رسیدن به نتیجه در تیراندازی با کمان نیازمند دقت، تمرکز و تکرار تمرین است؛ بنابراین، علاقه باید به تلاش منظم تبدیل شود. حفظ عملکرد در چند دوره مسابقات نیز اهمیت پیگیری هدف و آمادگی مداوم را نشان میدهد. در کنار ویژگیهای فردی، آموزش، مربی و امکانات مناسب هم در مسیر موفقیت نقش دارند.
چکیده مناسب برای کنار تصویر: «زهرا نعمتی با کسب سه طلای انفرادی در سه دوره پارالمپیک، نمونهای برای بررسی هدفمندی و پشتکار است. موفقیت او را میتوان از دید این درس، حاصل همراه شدن انگیزه، تمرین، باور به توانایی یادگیری و حمایت مناسب دانست.»
منبع اطلاعات ورزشی: وبسایت کمیته بینالمللی پارالمپیک.
خلاصه درس هفتم روان شناسی یازدهم
انگیزه، شدت و جهت رفتار ما را مشخص میکند. گاهی برای پاداشی بیرون از فعالیت تلاش میکنیم و گاهی از خود آن کار لذت میبریم. نگرشها، باورها، ارزشها، اراده و هدفهای ما نیز بر رفتار اثر دارند. وقتی رفتار و باورمان با هم سازگار نباشند، ممکن است ناهماهنگی شناختی را تجربه کنیم و برای برطرف کردن آن، رفتار یا نگرش خود را تغییر دهیم.
احساس توانایی انجام کار و باور به اینکه میتوانیم بر نتیجه اثر بگذاریم، در تلاش ما نقش دارند. همچنین مهم است موفقیت و شکست را چگونه توضیح میدهیم. توجه به عوامل قابل تغییر مانند روش کار و تمرین، به پیشرفت کمک میکند. در مقابل، اگر باور کنیم هیچ تلاشی نتیجه را تغییر نمیدهد، ممکن است دچار درماندگی آموخته شده شویم. هدفهای دستیافتنی، تجربه پیشرفت و کمک گرفتن از دیگران میتوانند زمینه ادامه تلاش را فراهم کنند.
