جواب فعالیت های درس هشتم روانشناسی یازدهم انسانی | روان شناسی سلامت

خواب، تغذیه، فعالیت بدنی و شیوه برخورد با مشکلات، هم بر جسم ما اثر می‌گذارند و هم بر حال روانی‌مان. در درس هشتم روان شناسی یازدهم، «روان شناسی سلامت»، ارتباط جسم و روان و روش‌های مقابله با فشار روانی را بررسی می‌کنیم. پاسخ سؤال‌ها، فعالیت‌ها، جدول‌ها و جمع بندی این درس را در ادامه می‌خوانید.

جواب سوال صفحه ۱۸۸ روان شناسی یازدهم

خانم عسگری پرستار ۳۵ ساله‌ای است که ۱۰ سال است در بیمارستان کار می‌کند. او احساس مسئولیت و تعهد زیادی دارد و به همین دلیل به‌عنوان پرستار ویژه قلب انتخاب شده است. پرستاران بخش قلب باید تمرکز بالایی داشته باشند و روزانه با بستگان بیماران ارتباط خوبی برقرار کنند؛ زیرا ممکن است برخی از بیماران در معرض آسیب‌های جسمی شدید و حتی مرگ قرار بگیرند. خانم عسگری برای اینکه بتواند درآمد بیشتری داشته باشد، نوبت کاری عصر و شب را در بیمارستان می‌ماند. در نتیجه کمتر از گذشته می‌تواند کنار اعضای خانواده باشد، این کار باعث اختلاف وی و اعضای خانواده شده است. او معمولاً به دلیل کم‌خوابی و خستگی، به دعوت خانواده و دوستان خود هم جواب مثبت نمی‌دهد. تا اینکه به روان‌شناس مراجعه کرد و وضعیت خود را چنین شرح داد:

حال خوشی ندارم و زود از دست بچه‌هایم عصبانی می‌شوم. فشار خونم بالاست و مدتی است که در دست چپم احساس درد و فشار می‌کنم. گاهی با احساس خفگی از خواب می‌پرم. با اینکه بخش قلب کار می‌کنم، برای درمان ناراحتی‌ام هیچ اقدامی نکرده‌ام.

به نظر شما مهم‌ترین عامل ایجاد فشارخون بالا و بیماری قلبی در زندگی خانم عسگری چیست؟

پاسخ: در چارچوب مثال کتاب، فشار روانی مداوم ناشی از کار سنگین، کم‌خوابی، خستگی و اختلاف‌های خانوادگی، عامل مهم موردنظر است. او فرصت کافی برای استراحت و ارتباط با خانواده و دوستان ندارد و رسیدگی به سلامت خود را نیز عقب انداخته است.

📌 این پاسخ، تحلیل آموزشیِ مثال کتاب است؛ علت بیماری قلبی را نمی‌توان فقط از روی این شرح تعیین کرد. درد یا فشار همراه با تنگی نفس را نباید صرفاً به استرس نسبت داد؛ بروز ناگهانی و شدید این علائم نیازمند کمک فوری پزشکی است.

جواب سوال صفحه ۱۸۹ روان شناسی یازدهم

امید ۱۴ ساله است و از آغاز تولد به دیابت (بیماری قند) مبتلا بوده است. او به طور مداوم تحت‌نظر پزشک اطفال بوده و رژیم غذایی مخصوص دارد. پدر و مادر امید برای کنترل مصرف داروها و رعایت رژیم غذایی همیشه مراقب او هستند. والدین او، از همان ابتدا، بیماری وی را به مسئولان مدرسه اطلاع دادند و از آنها خواستند که هم‌کلاسی‌های او را از بیماری امید آگاه کنند تا مراقب او باشند. با وجود این اطلاع‌رسانی، امید در مدرسه دوست صمیمی ندارد و بیشتر زنگ‌های تفریح تنها است. والدین امید می‌گویند همیشه به فرزند بیمارشان توجه داشته، خواسته‌های او را برآورده کرده‌اند، ولی امید اغلب اوقات در خانه عصبانی و غمگین است.

به نظر شما رابطه بین جسم و روان در بیماری امید و خانم عسگری چه فرقی با هم دارد؟

پاسخ: در مثال خانم عسگری، تأثیر فشارهای روانی و سبک زندگی بر سلامت جسمانی برجسته است؛ یعنی مشکلات روانی و فشارهای زندگی می‌توانند در مشکلات جسمانی نقش داشته باشند.

در مثال امید، یک بیماری جسمانی و شرایط زندگی همراه آن، مانند محدودیت‌ها و احساس تنهایی، بر حال روانی او اثر گذاشته‌اند. بنابراین، ارتباط جسم و روان دوطرفه است. البته ابتلا به دیابت به این معنا نیست که فرد حتماً دچار مشکلات روانی می‌شود.

جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۹۰ روان شناسی یازدهم

شما از نظر سلامتی در کدام بخش این پیوستار قرار دارید؟

پاسخ: نمونه اول: خودم را در بخش «شیوه زندگی نسبتاً سالم» قرار می‌دهم؛ زیرا معمولاً فعالیت بدنی دارم، وعده‌های غذایی‌ام منظم است و برای استراحت وقت می‌گذارم. با این حال، گاهی شب‌ها دیر می‌خوابم و لازم است برنامه خوابم را بهتر کنم.

نمونه دوم: با توجه به کم‌تحرکی و نامنظم بودن خوابم، احساس می‌کنم از بخش «شیوه زندگی کاملاً سالم» فاصله دارم. برای نزدیک شدن به سمت سلامت، می‌خواهم فعالیت بدنی و زمان استراحتم را منظم‌تر کنم.

این فعالیت برای فکر کردن به عادت‌های روزانه است؛ جایگاه دقیق سلامت یا تشخیص بیماری با این خودارزیابی مشخص نمی‌شود.

جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۹۱ روان شناسی یازدهم

نقش‌های متغیرهای روان‌شناختی

با توجه به نمونه جدول را کامل کنید:

پاسخ: پاسخ‌های پیشنهادی برای جای خالی جدول:

📌 این ارتباط‌ها احتمالی‌اند؛ نه پیامدی قطعی برای همه افراد. برای مثال، هر فرد دارای ضعف شنوایی احساس تنهایی ندارد و هر سردرد یا مشکل گوارشی نیز ناشی از فشار روانی نیست.

جواب فعالیت ۳ صفحه ۱۹۴ روان شناسی یازدهم

پرسش‌نامه سبک زندگی

روش نمره‌دهی چنین است: عدد ۱ «تقریباً همیشه»، عدد ۲ «اغلب»، عدد ۳ «گاهی»، عدد ۴ «به‌ندرت» و عدد ۵ «هرگز».

پاسخ: برای هر عبارت، نمره‌ای متناسب با وضعیت خودتان انتخاب کنید. در این پرسش‌نامه، عدد کمتر نشان‌دهنده تکرار بیشتر رفتار نوشته‌شده است. جدول زیر برای ثبت پاسخ‌های شخصی شماست.

براى محاسبه، نمره کل را به‌دست آورید و آن را منهای ۲۰ کنید. اگر نمره به‌دست آمده بین ۳۰ تا ۴۹ باشد، فرد در برابر فشار روانى آسیب‌پذیر است. اگر نمره بین ۵۰ تا ۷۰ باشد، جداً آسیب‌پذیر است و اگر از ۷۵ بیشتر باشد، فرد خیلى آسیب‌پذیر است و به مراقبت‌هاى ویژه نیاز دارد.

پاسخ: ابتدا نمره‌های ۲۰ عبارت را جمع کنید؛ سپس از حاصل جمع، ۲۰ کم کنید. عدد نهایی را با راهنمای کتاب مقایسه کنید.

مثال محاسبه: اگر مجموع نمره‌های یک فرد فرضی ۵۶ باشد، نمره نهایی او ۳۶ است؛ زیرا ۲۰ − ۵۶ = ۳۶. این عدد در بازه ۳۰ تا ۴۹ راهنمای کتاب قرار می‌گیرد.

نمونه نتیجه‌گیری برای دفتر: «با تکمیل پرسش‌نامه متوجه شدم در تنظیم وقت و اختصاص زمان به استراحت نیاز به تغییر دارم. تصمیم گرفتم برنامه روزانه ساده‌تری بنویسم و زمان مشخصی برای استراحت و گفت‌وگو با خانواده در نظر بگیرم.»

جواب سوال صفحه ۱۹۶ روان شناسی یازدهم

دروازه‌بان فوتبال در چه زمانی می‌تواند بهترین عملکرد را از خود نشان دهد؟

پاسخ: زمانی که به اندازه مناسب هوشیار و آماده باشد و فشار روانی به تمرکز او کمک کند، نه اینکه آن‌قدر زیاد شود که باعث آشفتگی و حواس‌پرتی شود. در مثال کتاب، نزدیک شدن توپ توجه دروازه‌بان را متمرکز می‌کند و او حرکت توپ و بازیکنان را دقیق‌تر زیر نظر می‌گیرد.

جواب فعالیت ۴ صفحه ۱۹۷ روان شناسی یازدهم

نمونه‌هایی از فشار روانی را که در طی هفته گذشته با آن مواجه بوده‌اید، در جدول زیر بنویسید و علائم آن را مشخص کنید.

پاسخ: نمونه جدول؛ فقط مواردی را در پاسخ شخصی خود بنویسید که واقعاً تجربه کرده‌اید:

راهنمای تشخیص ستون‌ها: علائم جسمانی مربوط به بدن، علائم هیجانی مربوط به احساس‌ها، علائم شناختی مربوط به فکر و تمرکز و علائم رفتاری مربوط به کارهایی هستند که انجام می‌دهیم.

جواب فعالیت ۵ صفحه ۲۰۰ روان شناسی یازدهم

شما، علاوه بر چهار مورد بالا، چه روش‌های مقابله سازگارانه دیگری را می‌شناسید؟ آنها را نام ببرید و توضیح دهید.

پاسخ: علاوه بر حل مسئله، مشورت، شوخ‌طبعی و ورزش، می‌توان از این روش‌ها استفاده کرد:

۱ـ تنظیم زمان و اولویت‌بندی: کارها را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنیم و ابتدا کارهای ضروری‌تر را انجام دهیم تا با انباشته شدن آنها روبه‌رو نشویم.

۲ـ آرام‌سازی و تنفس آرام: چند لحظه مکث کنیم و آرام و منظم نفس بکشیم تا با آرامش بیشتری به موقعیت پاسخ دهیم.

۳ـ بیان احساسات: درباره ناراحتی خود با فردی قابل اعتماد صحبت کنیم؛ بدون اینکه به خودمان یا دیگران آسیب بزنیم.

۴ـ نوشتن نگرانی‌ها: آنچه ذهنمان را مشغول کرده بنویسیم و مشخص کنیم برای کدام بخش می‌توانیم اقدامی انجام دهیم.

۵ـ استراحت و خواب منظم: برای استراحت وقت بگذاریم و کارها را طوری تنظیم کنیم که کم‌خوابی به فشار روانی اضافه نشود.

۶ـ فعالیت لذت‌بخش: برای مدتی به نقاشی، مطالعه، موسیقی یا سرگرمی مورد علاقه بپردازیم و سپس به کارهای لازم برگردیم.

۷ـ دعا و نیایش: اگر با باورهای فرد هماهنگ است، از دعا و یاد خدا برای آرامش و تقویت امید کمک بگیریم.

۸ـ پذیرش امور تغییرناپذیر: وقتی تغییر یک اتفاق ممکن نیست، به جای سرزنش مداوم خود، برای سازگار شدن با شرایط و دریافت حمایت تلاش کنیم.

✅ استراحت و سرگرمی وقتی سازگارانه‌اند که به بازیابی آرامش کمک کنند؛ نه اینکه به فرار همیشگی از مسئولیت و عقب افتادن کارها تبدیل شوند.

جواب فعالیت ۶ صفحه ۲۰۳ روان شناسی یازدهم

مثال‌های زیر را مطالعه کنید، و بگویید در هریک از موقعیت‌ها از چه مقابله‌هایی برای کنترل فشار روانی استفاده شده است:

بهروز دانش‌آموز کلاس یازدهم است. او از لحاظ تحصیلی، روابط اجتماعی و شرکت در برنامه‌های فوق برنامه، جزء دانش‌آموزان موفق و فعال مدرسه بود، تا اینکه در ماه گذشته در بازی فوتبال مصدوم شد و پای وی آسیب دید. بازی نکردن موجب فشار روانی زیادی در بهروز شده است. او برای فراموش کردن فشار روانی، داروهای آرام‌بخش مصرف می‌کند.

پاسخ: در چارچوب این مثال، مقابله ناسازگارانه است؛ زیرا بهروز برای فراموش کردن فشار روانی به مصرف دارو روی آورده و برای سازگار شدن با وضعیت یا حل مشکل اقدامی نکرده است. مصرف خودسرانه دارو با درمان داروییِ تجویزشده و تحت نظر پزشک تفاوت دارد.

رضا فوتبالیست است و در تیم مدرسه بازی می‌کند، اما در مسابقه امروز، به دلیل بازی ضعیف، تعویض شد. رضا از تعویض خود عصبانی شد و با خشم لباس ورزشی خود را در آورد و پرت کرد.

پاسخ: مقابله ناسازگارانه از نوع رفتار تکانشی و بدون فکر و تأمل است. او به جای آرام شدن و بررسی علت عملکرد ضعیف، خشم خود را با پرتاب لباس نشان داده است.

آذر در کنکور سراسری رتبه بالایی آورده است، ولی در انتخاب رشته تردید دارد و این مسئله باعث فشار روانی او شده است. او برای اینکه بتواند زودتر تصمیم بگیرد و عامل فشارزا را از بین ببرد با یک مشاور با تجربه برای انتخاب رشته مشورت می‌کند.

پاسخ: مقابله سازگارانه از نوع مشورت و راهنمایی گرفتن است. او برای کاهش ابهام و تصمیم‌گیری آگاهانه از فرد متخصص کمک می‌گیرد.

امیر در کنکور امسال در رشته دلخواه قبول نشده است. این وضعیت، موجب فشار روانی زیادی در زندگی او شده است. امیر، برای از بین بردن این فشار، راه‌حل‌های متعددی را بررسی می‌کند؛ از جمله اینکه یک سال دیگر با برنامه‌ریزی دقیق درس بخواند و سال آینده دوباره در کنکور شرکت کند.

پاسخ: مقابله سازگارانه از نوع استفاده از مهارت حل مسئله است. او راه‌های مختلف را بررسی می‌کند و می‌کوشد برای ادامه مسیر، برنامه‌ای عملی انتخاب کند.

جواب فعالیت ۷ صفحه ۲۰۴ روان شناسی یازدهم

با توجه به تأثیر مستقیم و غیرمستقیم مذهب، باورها و رفتارهای دینی بر سلامت، در ابتدا مثال زیر را بخوانید. سپس نمونه‌هایی از این رفتارها و باورها را که در شما و یا نزدیکانتان تأثیر مثبت داشته، ذکر کنید.

الهام دانش‌آموز تلاشگری است که امسال در کنکور شرکت می‌کند. هم‌کلاسی‌های الهام در مدرسه نیز بسیار با استعداد و تلاشگر هستند. الهام نیز، مانند هر دانش‌آموز پشت کنکوری، به‌علت رقابت در مدرسه و انتظارات خانواده، تحت فشار روانی است، گاهی شدت فشار روانی به حدی می‌رسد که تمرکز او را در مطالعه از بین می‌برد. چند ماهی است الهام با کمک‌گرفتن و توکل بر خدا و خواندن دعای مطالعه، توانسته است این فشار روانی را کنترل کند و در مطالعه تمرکز داشته باشد.

پاسخ: نمونه‌های پیشنهادی:

نمونه اول؛ توکل همراه با تلاش: پیش از امتحان، پس از مطالعه و تمرین، با توکل به خدا احساس آرامش بیشتری پیدا می‌کنم. به خودم یادآوری می‌کنم که وظیفه من تلاش و استفاده از فرصت‌هاست و نگرانی مداوم کمکی به نتیجه نمی‌کند.

نمونه دوم؛ دعا و بیان نگرانی: یکی از نزدیکانم هنگام بیماری، با دعا کردن و صحبت درباره نگرانی‌هایش آرام‌تر می‌شد و در کنار آن، درمان پزشکی را نیز ادامه می‌داد.

نمونه سوم؛ حمایت اجتماعی: حضور در جمع مذهبیِ آشنا برای یکی از اعضای خانواده‌ام فرصتی برای ارتباط با افراد حمایتگر فراهم می‌کند و احساس تنهایی او را کمتر می‌کند.

نمونه چهارم؛ رفتار مسئولانه: باور به امانت بودن بدن، می‌تواند فرد را به مراقبت از سلامت، دوری از مواد آسیب‌رسان و پیگیری درمان تشویق کند. این نمونه به تأثیر غیرمستقیم باور دینی از راه رفتار مربوط است.

در این مثال‌ها، دعا و باور دینی در کنار اقدام عملی و دریافت کمک قرار دارند؛ توکل به معنای کنار گذاشتن تلاش یا درمان نیست.

دعای مطالعه و معنی آن در صفحه ۲۰۵ کتاب:

جواب فعالیت ۸ صفحه ۲۰۵ روان شناسی یازدهم

برای فهم بهتر این فصل، همه افراد خانواده خود را در نظر بگیرید و با کمک خودشان آنها را از لحاظ سلامتی و بیماری، روی پیوستار سلامتی جای دهید. سپس تصور کنید نقش یک روان‌شناس سلامت را دارید:

شیوه زندگی هر یک از اعضای خانواده خود را بررسی کنید. الگوهای تغذیه‌ای هر یک از آنان چگونه است؟ آیا عادت به ورزش و یا فعالیت بدنی دارند؟ در زندگی آنان چه فشارهای روانی وجود دارد و روش‌های مقابله با فشار روانی در زندگی‌شان چگونه است؟ هریک از افراد خانواده شما تا چه حد از روش‌های مقابله‌ای سازگارانه و یا ناسازگارانه، در مقابله با فشارهای روانی استفاده می‌کنند؟

پاسخ: نمونه گزارش فرضی از یک خانواده پنج‌نفره:

📌 جایگاه‌های زیر، خودارزیابی تقریبی برای تمرین کلاسی هستند. از روی چند عادت یا نام یک بیماری نمی‌توان جایگاه پزشکی افراد را روی پیوستار تعیین کرد. در گزارش واقعی، با رضایت اعضای خانواده از توضیح خودشان استفاده کنید.

۱ـ پدر

جایگاه تقریبی: بخش شیوه زندگی نسبتاً سالم؛ کارهای روزانه را انجام می‌دهد، اما برای استراحت و تحرک کافی برنامه منظمی ندارد.

تغذیه و فعالیت بدنی: بیشتر غذای خانگی می‌خورد، ولی گاهی به دلیل کار زیاد وعده غذایی را عقب می‌اندازد. پیاده‌روی او نامنظم است.

فشارهای روانی: حجم کار و نگرانی درباره هزینه‌های خانواده.

روش مقابله: گفت‌وگو با خانواده و برنامه‌ریزی هزینه‌ها، سازگارانه است؛ اما نادیده گرفتن خستگی و ادامه کار بدون استراحت، فشار او را بیشتر می‌کند.

پیشنهاد: تعیین زمان استراحت، تقسیم کارهای خانه و در نظر گرفتن فرصت منظم برای فعالیت بدنی مناسب.

۲ـ مادر

جایگاه تقریبی: بخش شیوه زندگی نسبتاً سالم؛ به تغذیه و استراحت توجه دارد، ولی گاهی از تعدد مسئولیت‌ها خسته می‌شود.

تغذیه و فعالیت بدنی: وعده‌های غذایی متنوع مصرف می‌کند و چند روز در هفته پیاده‌روی دارد.

فشارهای روانی: هم‌زمان شدن کارهای شخصی و مسئولیت‌های خانوادگی.

روش مقابله: صحبت درباره نگرانی‌ها، کمک خواستن و دعا کردن از روش‌های سازگارانه اوست؛ گاهی پذیرفتن مسئولیت بیش از توان، خستگی‌اش را افزایش می‌دهد.

پیشنهاد: تقسیم مسئولیت‌ها و حفظ زمان مشخص برای استراحت و فعالیت مورد علاقه.

۳ـ برادر

جایگاه تقریبی: از نظر فعالیت روزانه وضعیت خوبی دارد، اما به دلیل خواب نامنظم، سبک زندگی خود را کاملاً سالم نمی‌داند.

تغذیه و فعالیت بدنی: فوتبال بازی می‌کند، ولی گاهی صبحانه را حذف می‌کند و تا دیروقت بیدار می‌ماند.

فشارهای روانی: امتحان و رقابت ورزشی.

روش مقابله: کمک گرفتن از مربی و معلم سازگارانه است؛ بازی طولانی با تلفن همراه برای فرار از تکالیف، مشکل را بیشتر می‌کند.

پیشنهاد: تنظیم زمان خواب و محدود کردن سرگرمی به زمانی که باعث عقب افتادن وظایف نشود.

۴ـ خواهر

جایگاه تقریبی: بخش شیوه زندگی نسبتاً سالم؛ بیشتر عادت‌های مراقبتی را رعایت می‌کند، اما هنگام فشار درسی استراحتش کمتر می‌شود.

تغذیه و فعالیت بدنی: وعده‌های غذایی منظمی دارد و در روزهای شلوغ، تحرکش کاهش می‌یابد.

فشارهای روانی: انجام چند تکلیف و نگرانی از ارائه کلاسی.

روش مقابله: تقسیم تکلیف به قسمت‌های کوچک و تمرین ارائه، سازگارانه است؛ مرور مداوم نگرانی‌ها بدون اقدام، کمک‌کننده نیست.

پیشنهاد: برنامه واقع‌بینانه، استراحت بین کارها و صحبت با معلم درباره اشکال‌های درسی.

۵ـ خودم

جایگاه تقریبی: خودم را در بخش شیوه زندگی نسبتاً سالم قرار می‌دهم، ولی لازم است زمان استفاده از تلفن همراه و استراحتم را بهتر تنظیم کنم.

تغذیه و فعالیت بدنی: معمولاً غذای خانگی می‌خورم و گاهی پیاده‌روی می‌کنم.

فشارهای روانی: امتحان‌ها و نگرانی درباره آینده تحصیلی.

روش مقابله: مشورت، نوشتن برنامه و صحبت با خانواده به من کمک می‌کند؛ اما عقب انداختن مطالعه فشارم را بیشتر می‌کند.

پیشنهاد: شروع زودتر تکالیف، تعیین هدف روزانه کوچک و اختصاص زمان کافی به استراحت.

نتیجه گزارش: اعضای این خانواده بیشتر از گفت‌وگو، کمک گرفتن و برنامه‌ریزی استفاده می‌کنند، اما خواب نامنظم، عقب انداختن کارها و استراحت ناکافی نیز در بعضی از آنها دیده می‌شود. تقسیم مسئولیت‌ها و تنظیم برنامه روزانه می‌تواند به بهتر شدن سبک زندگی خانواده کمک کند.

جواب جمع بندی صفحه ۲۰۶ روان شناسی یازدهم

یک بیمار خاص را در خانواده خود یا نزدیکان و دوستان در نظر بگیرید و به سؤال‌های زیر پاسخ دهید.

نام و نام خانوادگی:   سن:   نوع بیماری:

پاسخ: برای این نمونه فرضی، «فرد الف»، ۴۵ ساله، مبتلا به دیابت نوع ۲ را در نظر می‌گیریم. او تحت نظر پزشک است و بیشتر کارهای روزانه‌اش را انجام می‌دهد، اما درباره بیماری نگرانی دارد. برای گزارش واقعی، بدون رضایت فرد نام و اطلاعات سلامت او را منتشر نکنید.

۱ـ این فرد در کدام قسمت طیف سلامت قرار می‌گیرد؟

پاسخ: در این نمونه آموزشی، او را در بخش میانی پیوستار و متمایل به سمت شیوه زندگی نسبتاً سالم قرار می‌دهیم؛ زیرا بیماری دارد، اما آن را پیگیری می‌کند و در فعالیت‌های روزانه محدودیت شدیدی ندارد. نام بیماری به‌تنهایی جایگاه فرد را تعیین نمی‌کند و وضعیت کنترل بیماری و عملکرد او نیز مهم است.

۲ـ مهم‌ترین روش مقابله با فشار روانی ایجاد شده را چه می‌دانید؟

پاسخ: شناخت درست بیماری و استفاده از حل مسئله و راهنمایی متخصصان. او می‌تواند پرسش‌هایش را از پزشک بپرسد، برنامه مراقبت خود را دنبال کند و نگرانی‌هایش را با فرد قابل اعتماد یا مشاور در میان بگذارد. این کارها کمک می‌کنند از نگرانی مبهم به اقدام مشخص برسد.

۳ـ ضمن شناسایی راهکارهای مقابله‌ای این بیمار، راهکارهای مقابله‌ای سازگارانه را به وی پیشنهاد دهید.

پاسخ: در نمونه فرضی ما، فرد گاهی درباره نگرانی‌هایش با خانواده صحبت می‌کند که سازگارانه است؛ اما گاهی برای فراموش کردن مشکل، پیگیری‌های لازم را عقب می‌اندازد که روش مناسبی نیست.

راهکارهای پیشنهادی:

✅ پرسیدن سؤال‌ها از پزشک و ثبت توصیه‌های مربوط به مراقبت از بیماری.

✅ ادامه درمان و انجام پیگیری‌ها طبق برنامه تعیین‌شده.

✅ استفاده از حمایت خانواده برای انجام کارهای لازم، بدون سلب استقلال فرد.

✅ برنامه‌ریزی برای خواب، استراحت و فعالیت بدنی متناسب با توصیه درمانگر.

✅ بیان نگرانی‌ها و دریافت کمک تخصصی، اگر فشار روانی در زندگی روزانه اختلال ایجاد کرده است.

✅ پرهیز از سرزنش خود و تمرکز بر اقدام‌هایی که اکنون امکان انجامشان وجود دارد.

۴ـ جهت کاهش فشار روانی ناشی از بیماری، چند راهکار عملیاتی مأخوذ از باورهای دینی ارائه دهید.

پاسخ:

توکل همراه با اقدام: فرد در کنار اعتماد به خدا، درمان و مراقبت‌های لازم را ادامه دهد و توکل را جایگزین تلاش نکند.

دعا و یاد خدا: اگر برای او آرامش‌بخش است، زمانی را به دعا و نیایش اختصاص دهد. عبارت «أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» در آیه ۲۸ سوره رعد، بر آرام گرفتن دل‌ها با یاد خدا تأکید دارد.

صبر فعال: دشواری بیماری را بپذیرد، اما برای بهتر شدن شرایط و پیگیری درمان دست از تلاش نکشد.

حفظ ارتباط و دریافت حمایت: با خانواده و افراد حمایتگر در ارتباط بماند و در صورت تمایل و توان، در جمع‌های مذهبی آرامش‌بخش شرکت کند.

کمک به دیگران در حد توان: کار خیر کوچکی مانند دلجویی یا همراهی با فرد دیگر انجام دهد تا احساس ارتباط و مفید بودن را حفظ کند، بدون اینکه بیش از توانش مسئولیت بپذیرد.

خلاصه درس هشتم روان شناسی یازدهم

روان شناسی سلامت، ارتباط عوامل روانی با سلامت و بیماری جسمانی را بررسی می‌کند. جسم و روان بر یکدیگر اثر می‌گذارند و سلامت فقط دو وضعیت «سالم» یا «بیمار» ندارد؛ بلکه می‌توان آن را روی یک پیوستار بررسی کرد. عادت‌های روزانه مانند تغذیه، خواب، فعالیت بدنی و روش برخورد با فشار روانی، بخشی از سبک زندگی ما هستند.

فشار روانی همیشه یک اثر یکسان ندارد؛ گاهی به هوشیاری و تلاش کمک می‌کند و گاهی تمرکز و عملکرد را مختل می‌کند. مقابله سازگارانه شامل اقدام‌هایی مانند حل مسئله، مشورت، دریافت حمایت و آرام‌سازی است. در مقابل، انکار مشکل، بی‌عملی، رفتار تکانشی و مصرف خودسرانه مواد یا دارو برای فرار از احساسات، می‌توانند مشکلات بیشتری ایجاد کنند. هدف این درس، شناخت عادت‌ها و انتخاب روش‌هایی است که به مراقبت بهتر از جسم و روان کمک می‌کنند.