جواب درس ۷ علوم چهارم؛ پاسخ درس هفتم آهن ربا در زندگی صفحه ۶۰ تا ۶۶

پاسخ: چون آهن‌ربا همه‌ی فلزها را جذب نمی‌کند. وسایل آهنی و بعضی وسایل فولادی جذب آهن‌ربا می‌شوند؛ اما فلزهایی مانند مس و آلومینیوم جذب آهن‌ربا نمی‌شوند.

وسایل و مواد لازم: آهن‌ربا، قاشق فلزی، قیچی، پیچ و مهره، گیره‌ی کاغذ، سیم مسی، ورق آلومینیمی، میخ، مدادتراش و سکه

نام وسیله‌ی فلزی	جذب آهن‌ربا می‌شود	جذب آهن‌ربا نمی‌شود
میخ آهنی	✓	—
پیچ و مهره‌ی آهنی	✓	—
گیره‌ی فلزی کاغذ	✓	—
سیم مسی	—	✓
ورق آلومینیمی	—	✓
قاشق، قیچی، مدادتراش و سکه	بسته به جنس آنها؛ با آهن‌ربا آزمایش کنید.

نکته: ظاهر فلزی یک وسیله کافی نیست تا بدانیم جذب آهن‌ربا می‌شود یا نه؛ جنس فلز اهمیت دارد.

پاسخ: آهن‌ربا همه‌ی جسم‌های فلزی را جذب نمی‌کند. جسم‌های آهنی مانند میخ و گیره‌ی کاغذ جذب آهن‌ربا می‌شوند؛ ولی ورق آلومینیمی و سیم مسی جذب آهن‌ربا نمی‌شوند.

پاسخ پیشنهادی: وسایلی که از آهن یا بعضی انواع فولاد ساخته شده‌اند، معمولاً جذب آهن‌ربا می‌شوند؛ مانند میخ، پیچ، گیره‌ی فلزی کاغذ و بعضی قیچی‌ها و قاشق‌ها.

وسایلی که از فلزهایی مانند مس یا آلومینیوم ساخته شده‌اند، جذب آهن‌ربا نمی‌شوند؛ مانند سیم مسی و ظرف آلومینیومی.

برای وسایلی که جنس آنها را نمی‌دانیم، بهترین راه این است که خودمان آنها را با آهن‌ربا آزمایش کنیم.

پیش‌بینی: خاصیت آهن‌ربایی در همه جای آهن‌ربا یکسان نیست و در دو سر آهن‌ربا بیشتر است.

وسایل و مواد لازم: آهن‌ربا، براده‌ی آهن و گیره‌ی کاغذ

پاسخ: آهن‌ربا را به براده‌های آهن یا گیره‌های کاغذ نزدیک می‌کنیم. مشاهده می‌کنیم که تعداد بیشتری از آنها به دو سر آهن‌ربا می‌چسبند و در بخش میانی آهن‌ربا جذب کمتری دیده می‌شود.
پس خاصیت آهن‌ربایی در دو سر آهن‌ربا بیشتر است. به قسمت‌هایی از آهن‌ربا که خاصیت آهن‌ربایی بیشتری دارند، قطب آهن‌ربا می‌گویند.

هشدار: آهن‌ربا را به وسایل برقی متصل به برق و وسایل الکترونیکی مانند گوشی تلفن همراه نزدیک نکنید.

پاسخ: وقتی قطب‌های هم‌نام روبه‌روی هم باشند، دو ماشین از یکدیگر دور می‌شوند.

پاسخ: با برگرداندن یکی از ماشین‌ها، قطب‌های ناهم‌نام روبه‌روی یکدیگر قرار می‌گیرند و ماشین‌ها به سمت هم حرکت می‌کنند.

پاسخ: زمانی که قطب‌های ناهم‌نام دو آهن‌ربا روبه‌روی یکدیگر باشند.

پاسخ: زمانی که قطب‌های هم‌نام دو آهن‌ربا روبه‌روی یکدیگر باشند.

پاسخ: قطب‌های هم‌نام یکدیگر را دفع می‌کنند و قطب‌های ناهم‌نام یکدیگر را جذب می‌کنند.

وسایل و مواد لازم: چهار آهن‌ربای مختلف، خط‌کش و گیره‌ی فلزی کاغذ

شماره‌ی آهن‌ربا	فاصله‌ای که گیره جذب آهن‌ربا می‌شود
۱	عدد حاصل از آزمایش
۲	عدد حاصل از آزمایش
۳	عدد حاصل از آزمایش
۴	عدد حاصل از آزمایش

راهنمای جدول: برای این جدول عدد ثابتی وجود ندارد؛ چون قدرت آهن‌رباهایی که استفاده می‌کنید ممکن است متفاوت باشد. هر آهن‌ربایی که گیره را از فاصله‌ی بیشتری جذب کند، قدرت جذب بیشتری دارد.

پاسخ: قدرت جذب آهن‌رباها با هم یکسان نیست. بعضی آهن‌رباها قوی‌تر و بعضی ضعیف‌ترند.

وسایل و مواد لازم: آهن‌ربا، میخ، براده‌ی آهن و گیره‌ی فلزی کاغذ

پاسخ: میخ پس از چندبار مالش با آهن‌ربا، خاصیت آهن‌ربایی پیدا می‌کند و می‌تواند گیره‌های فلزی کاغذ یا براده‌های آهن را جذب کند.

وسایل و مواد لازم: دانه‌های کروی‌شکل یونولیت، سوزن ته‌گرد، ماژیک ضدآب قرمز و آبی، ظرف شیشه‌ای یا پلاستیکی بزرگ و آب

راهنمای رسم: سوزن پس از ایستادن تقریباً در راستای شمال ـ جنوب قرار می‌گیرد.

پاسخ: بله. پس از هر بار چرخاندن و متوقف شدن، دوباره تقریباً در جهت شمال ـ جنوب قرار می‌گیرد.

پاسخ: آهن‌ربایی که آزادانه بتواند حرکت کند، در راستای شمال و جنوب قرار می‌گیرد. به همین دلیل می‌توان از آن برای پیدا کردن جهت‌های جغرافیایی استفاده کرد.

نام قطب‌ها: سری از آهن‌ربا که به سمت شمال قرار می‌گیرد، قطب شمال نام دارد و با N نشان داده می‌شود. سر دیگر که به سمت جنوب قرار می‌گیرد، قطب جنوب است و با S نشان داده می‌شود.

نتیجه: وسیله‌ای که ساخته‌ایم مانند قطب‌نما عمل می‌کند و می‌توانیم با کمک آن جهت‌های جغرافیایی را پیدا کنیم.

وسایل و مواد لازم: باتری، گیره‌های فلزی کاغذ، میخ یا پیچ آهنی بزرگ، سیم روکش‌دار و چسب نواری

پاسخ: میخ، گیره‌های فلزی کاغذ را جذب می‌کند؛ یعنی با عبور جریان الکتریکی از سیم‌پیچ، میخ به یک آهن‌ربای الکتریکی تبدیل می‌شود.

پیش‌بینی: اگر با شرایط یکسان تعداد دور سیم را بیشتر کنیم، آهن‌ربای الکتریکی معمولاً قوی‌تر می‌شود و می‌تواند گیره‌های بیشتری را جذب کند. با کم شدن تعداد دورها، قدرت آن کمتر می‌شود.

روش بررسی: یک‌بار سیم را با دورهای کمتر و بار دیگر با دورهای بیشتر دور همان میخ می‌پیچیم و در هر حالت تعداد گیره‌هایی را که میخ جذب می‌کند مقایسه می‌کنیم. اگر با افزایش دور سیم، گیره‌های بیشتری جذب شوند، پیش‌بینی ما تأیید می‌شود.

دقت کنید: در کتاب آمده است که نوار تیره‌رنگ بعضی کارت‌ها خاصیت آهن‌ربایی دارد؛ بنابراین بهتر است این کارت‌ها را به آهن‌ربا نزدیک نکنیم، زیرا ممکن است اطلاعات نوار آنها آسیب ببیند.

پاسخ: فایده‌ها: بسته‌بندی‌های فلزی محکم و بادوام‌اند، از مواد داخل خود محافظت می‌کنند و بسیاری از آنها قابل بازیافت هستند.
ضررها: اگر این بسته‌بندی‌ها پس از مصرف در طبیعت رها شوند، محیط‌زیست را آلوده می‌کنند. همچنین برای تهیه‌ی فلز آنها باید از منابع طبیعی استفاده شود.

پاسخ: با بازیافت زباله‌های فلزی، مصرف منابع طبیعی کمتر می‌شود، مقدار زباله کاهش پیدا می‌کند و محیط‌زیست پاکیزه‌تر می‌ماند.

برای بازیافت، ابتدا زباله‌های فلزی را از زباله‌های دیگر جدا و جمع‌آوری می‌کنند. بعضی فلزهای آهنی را می‌توان با آهن‌ربا جدا کرد. سپس فلزها در مراکز بازیافت دسته‌بندی، ذوب و دوباره برای ساخت وسایل جدید استفاده می‌شوند.

پاسخ: زباله‌های قابل بازیافت را از همان ابتدا تفکیک می‌کنیم؛ مثلاً زباله‌های کاغذی، پلاستیکی و فلزی را جدا از زباله‌های تر می‌گذاریم و آنها را برای بازیافت تحویل مراکز جمع‌آوری زباله‌های خشک می‌دهیم.

جمع‌بندی کوتاه درس: آهن‌ربا همه‌ی فلزها را جذب نمی‌کند و خاصیت آهن‌ربایی آن در قطب‌ها بیشتر است. قطب‌های هم‌نام یکدیگر را دفع و قطب‌های ناهم‌نام یکدیگر را جذب می‌کنند. می‌توان بعضی اجسام آهنی را آهن‌ربا کرد و با سیم‌پیچ، باتری و میخ نیز آهن‌ربای الکتریکی ساخت. آهن‌رباها در قطب‌نما، جداسازی بعضی زباله‌های فلزی و بسیاری از وسایل زندگی کاربرد دارند.