مطالب درسی
جواب درس پنجم علوم چهارم؛ گرما و ماده صفحه ۳۸ تا ۴۶
جواب کامل درس پنجم علوم چهارم گرما و ماده، شامل پاسخ فعالیتها، فکر کنید، گفتوگو و سوالات صفحات ۳۸ تا ۴۶ کتاب.
جواب درس ۵ علوم تجربی پایه چهارم
در این مطلب، پاسخ کامل فعالیتها، فکر کنیدها، گفتوگوها و جمعآوری اطلاعات درس پنجم علوم چهارم «گرما و ماده» را به ترتیب صفحات ۳۸ تا ۴۶ کتاب میخوانید.
برای مرور بهتر درس پنجم علوم چهارم میتوانید ویدیوی آموزشی این بخش را مشاهده کنید. در ادامه نیز پاسخ فعالیتها و پرسشهای درس گرما و ماده به ترتیب صفحات کتاب قرار گرفته است.
جواب فعالیت صفحه ۳۸ علوم چهارم
به نظر شما آیا سارا واقعاً تب داشت؟
پاسخ: فقط با لمس کردن پیشانی نمیتوان با اطمینان گفت که سارا تب دارد یا نه؛ برای اطمینان باید دمای بدن او را با دماسنج اندازه بگیریم.
چگونه با اطمینان میتوان گفت که سارا تب دارد یا ندارد؟ برای پاسخ دادن به این پرسش، فعالیت زیر را انجام دهید.
وسایل و مواد لازم: لیوان، ماژیک، آب گرم، آب نیمگرم و آب سرد
۱- سه لیوان بردارید و آنها را شمارهگذاری کنید.
۲- درون لیوانها به ترتیب شماره تا نیمه آب سرد، آب نیمگرم و آب گرم بریزید.
۳- دو انگشت دست راست خود را درون لیوان آب گرم و دو انگشت دست چپتان را درون لیوان آب سرد قرار دهید و تا بیست بشمارید؛ چه احساسی دارید؟
پاسخ: انگشتهای دست راست گرمی و انگشتهای دست چپ سردی را احساس میکنند.
۴- همان انگشتها را درون لیوان آب نیمگرم (لیوان شمارهی ۲) قرار دهید؛ چه احساسی دارید؟ یادداشت کنید.
پاسخ: انگشتهایی که قبلاً در آب سرد بودند، آب نیمگرم را گرمتر احساس میکنند؛ اما انگشتهایی که در آب گرم بودند، همان آب نیمگرم را سردتر احساس میکنند.
نتیجهی فعالیت: حس لامسه برای اندازهگیری دقیق دما مناسب نیست؛ چون ممکن است یک آب یکسان برای دو دست، گرم و سرد احساس شود. برای اندازهگیری دقیق دما باید از دماسنج استفاده کنیم.
سؤال مهم درس: دماسنج چیست؟
پاسخ: دماسنج وسیلهای است که با آن دما را اندازهگیری میکنیم.
پاسخ: دماسنج وسیلهای است که با آن دما را اندازهگیری میکنیم.
جواب فعالیت صفحه ۴۰ علوم چهارم
پیشبینی کنید با این کار دمای آب درون کتری چه تغییری میکند؟ برای بررسی درستی پیشبینی خود، فعالیت زیر را انجام دهید.
پیشبینی: با گرم کردن آب، دمای آن افزایش پیدا میکند.
۱- درون یک لیوان فلزی تا نیمه آب سرد بریزید.
۲- با استفاده از یک دماسنج الکلی، دمای آب را اندازه بگیرید و در جدول زیر یادداشت کنید.
۳- لیوان را روی بخاری قرار دهید.
۴- هر ۵ دقیقه یک بار دمای آب را اندازه بگیرید و جدول را کامل کنید.
راهنمای تکمیل جدول: عددهای دقیق به دمای اولیهی آب و مقدار گرمای بخاری بستگی دارند. در آزمایش شما باید دمای واقعی اندازهگیریشده نوشته شود. مهم این است که با گذشت زمان، عددهای دما بیشتر شوند.
آب درون لیوان گرمتر شده است یا سردتر؟
پاسخ: آب گرمتر شده است و دمای آن افزایش یافته است.
انرژی لازم برای گرم شدن آب از کجا تأمین شده است؟
پاسخ: از گرمای بخاری تأمین شده است. گرما از بخاری به لیوان و سپس به آب منتقل میشود.
امین یک لیوان شیر داغ و ملیکا یک لیوان شیر سرد دارد. اگر ملیکا و امین لیوانهایشان را برای مدتی کنار هم قرار دهند، چه اتّفاقی میافتد؟
پاسخ: شیر داغ کمکم سردتر و شیر سرد گرمتر میشود؛ چون گرما از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود. اگر زمان کافی بگذرد، دمای آنها به یکدیگر نزدیک میشود.
جواب فعالیت صفحه ۴۱ علوم چهارم
وسایل و مواد لازم: لیوان فلزی، کاسهی بزرگ، دماسنج و زمانسنج
۱- در یک لیوان فلزی مقدار کمی آب و یخ بریزید.
۲- در ظرفی شیشهای تا نیمه آب داغ بریزید.
۳- دمای آب درون لیوان را اندازه بگیرید و یادداشت کنید.
۴- لیوان را درون آب داغ قرار دهید و هر ۵ دقیقه، دمای آب درون آن را اندازه بگیرید و جدول زیر را کامل کنید.
راهنمای جدول: دمای دقیق به شرایط آزمایش بستگی دارد؛ اما با گذشت زمان باید مشاهده کنید که دمای آب سرد داخل لیوان افزایش پیدا میکند.
۵- دمای آب لیوان را روی نمودار زیر رسم کنید.
راهنمای پاسخ: عددهای جدول خود را روی نمودار علامت بزنید. چون دمای آب در حال افزایش است، ستونهای نمودار نیز باید به مرور بلندتر شوند.
دمای آب درون لیوان فلزی با گذشت زمان چه تغییری کرده است؟
پاسخ:با گذشت زمان، دمای آب درون لیوان افزایش پیدا کرده است.
با رسم یک پیکان روی شکل زیر مسیر انتقال گرما بین آب سرد و داغ را نشان دهید.
پاسخ: آب داغ ← آب سرد
گرما همیشه از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود.
گرما همیشه از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود.
جواب گفت و گو صفحه ۴۲ علوم چهارم
در تصویر روبهرو، چه چیزهایی گرمتر هستند؟
پاسخ: آش و دیگ گرمتر هستند و کاسه و ملاقه در ابتدا سردترند.
گرما از کدام جسم به جسم دیگر منتقل میشود؟
پاسخ: گرما از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود؛ برای مثال گرمای آش به کاسه و ملاقه منتقل میشود.
جواب فعالیت صفحه 42 علوم چهارم
وسایل و مواد لازم: شکلات، آب داغ، خطکش چوبی، خطکش پلاستیکی، خطکش فلزی و پاکت شیر
۱- به کمک آموزگار، درون یک پاکت خالی شیر تا نیمه آب داغ بریزید و در آن را محکم ببندید.
۲- آن را به پهلو روی میز قرار دهید.
۳- سه شکاف روی بدنهی پاکت ایجاد کنید. اندازهی هریک برابر با عرض خطکش باشد.
۴- روی خطکشهای چوبی، فلزی و پلاستیکی تکههای مساوی شکلات را در ارتفاع یکسان بچسبانید.
۵- سر دیگر خطکشها را همزمان در شکافهای قوطی و درون آب داغ قرار دهید.
۶- پیشبینی کنید چه اتّفاقی میافتد؟ مشاهدات خود را بنویسید.
پاسخ: گرمای آب داغ از خطکشها به سمت شکلاتها منتقل میشود. شکلات روی خطکش فلزی زودتر نرم و ذوب میشود و میافتد؛ انتقال گرما در خطکشهای چوبی و پلاستیکی کندتر است.
شکلات روی کدام خطکش زودتر میافتد؟ توضیح دهید.
پاسخ: شکلات روی خطکش فلزی زودتر میافتد؛ زیرا فلز گرما را سریعتر و بهتر از چوب و پلاستیک منتقل میکند.
هشدار: هنگام بریدن پاکت و استفاده از آب داغ از بزرگترها کمک بگیرید.
سؤال مهم درس: چرا برای هم زدن آش بهتر است از قاشق چوبی استفاده شود؟
پاسخ: چون چوب نارسانای گرما است و گرما را به کندی منتقل میکند؛ بنابراین دستهی قاشق چوبی به سرعت داغ نمیشود.
پاسخ: چون چوب نارسانای گرما است و گرما را به کندی منتقل میکند؛ بنابراین دستهی قاشق چوبی به سرعت داغ نمیشود.
جواب فکر کنید صفحه ۴۴ علوم چهارم
۱- به نظر شما کدام ماده برای دستهی قابلمه بهتر است؟ چوب، فلز یا پلاستیک؟ به چه دلیل؟
پاسخ: چوب یا پلاستیک مناسبتر است؛ زیرا این مواد گرما را به کندی منتقل میکنند و دستهی قابلمه دیرتر داغ میشود. فلز برای دسته مناسب نیست، چون رسانای خوب گرماست.
۲- اگر در چهار لیوان کاغذی، شیشهای، پلاستیکی و فلزی تا نیمه آب داغ بریزیم، پس از چند دقیقه (مثلاً ۸ دقیقه) در کدام لیوان، آب سردتر شده است؟
پاسخ:در لیوان فلزی آب زودتر سرد میشود؛ زیرا فلز رسانای خوب گرماست و گرمای آب را سریعتر به محیط منتقل میکند.
چگونه میتوانیم دمای آب را برای مدتی ثابت نگه داریم؟
پاسخ: میتوانیم از ظرفی مانند فلاسک یا از مواد نارسانای گرما برای پوشاندن ظرف استفاده کنیم تا انتقال گرما کمتر شود.
جواب فعالیت صفحه 44 علوم چهارم
وسایل و مواد لازم: سه بطری کوچک و سه بطری بزرگ پلاستیکی، تکههای پارچه، تکههای روزنامه، دماسنج، قیچی، چسب نواری و مخلوط آب و یخ
۱- درون سه بطری کوچک به مقدار مساوی آب یخ بریزید.
۲- با استفاده از دماسنج دمای آب یخ را اندازهگیری و یادداشت کنید.
۳- درِ بطریهای کوچک را ببندید، دور یکی از آنها چند لایه پارچه و دور دیگری چند لایه کاغذ بپیچید (دقت کنید ضخامت لایههای کاغذ و پارچه تقریباً برابر باشد).
۴- قسمت بالای سه بطری بزرگ را مانند شکل ببرید و بطریهای کوچک را درون آنها قرار دهید.
۵- قسمت بریدهشدهی بطریهای بزرگ را به حالت اول برگردانید و با چسب بچسبانید. سپس بطریها را درون اتاق یا کلاس و در یک مکان بگذارید.
۶- پس از یک ساعت، دمای آب آنها را اندازهگیری و در جدول زیر یادداشت کنید.
نکته درباره جدول: کتاب برای این جدول عدد ثابتی مشخص نکرده است و دانشآموز باید عددهای حاصل از آزمایش خودش را بنویسد. نتیجهی مهم این است که بطریهای دارای پوشش نارسانا دیرتر گرم میشوند و آب آنها نسبت به بطری بدون پوشش سردتر میماند.
آب در کدام ظرف سردتر مانده است؟
پاسخ: آب در بطریای که با مادهی نارسانا پوشیده شده، سردتر میماند. در یک نمونه آزمایش ممکن است بطری پوشیدهشده با روزنامه سردتر بماند؛ اما پاسخ نهایی باید مطابق دمایی باشد که در آزمایش خود اندازه گرفتهاید.
هشدار: برای بریدن بطریها از آموزگار خود کمک بگیرید.
جواب فکر کنید صفحه ۴۵ علوم چهارم
اگر در آزمایش صفحهی قبل، به جای آب سرد از آب گرم استفاده کنید، چه اتّفاقی میافتد؟
پاسخ: آب گرم در بطریهای پوشیدهشده دیرتر سرد میشود؛ چون پارچه و کاغذ انتقال گرما را کاهش میدهند. بطری بدون پوشش گرمای خود را سریعتر به محیط میدهد و آب آن زودتر سرد میشود.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۴۶ علوم چهارم
به اطراف خود توجه کنید؛ چه وسایلی را میبینید که در تابستان از ورود گرما به خانهی شما و در زمستان از خروج گرما از خانهی شما جلوگیری میکنند؟ گزارش خود را در کلاس بخوانید.
پاسخ پیشنهادی: وسایلی مانند پنجرههای دوجداره، درزگیر در و پنجره، پردههای ضخیم و عایقهای بهکاررفته در دیوار و سقف انتقال گرما را کم میکنند. در زمستان از خارج شدن گرمای خانه و در تابستان از ورود گرمای بیرون جلوگیری میکنند.
شما برای حفاظت از انرژی چه کارهای دیگری میتوانید انجام دهید؟
پاسخ:در روزهای سرد وقتی بخاری یا شوفاژ روشن است، پنجرهها را باز نمیگذاریم؛ از درزگیر و پردههای ضخیم استفاده میکنیم؛ درها را بیدلیل باز نگه نمیداریم و اگر امکان داشته باشد از پنجرههای دوجداره و عایق مناسب برای ساختمان استفاده میکنیم.
سؤال مهم درس: رسانای گرما و نارسانای گرما چه تفاوتی دارند؟
پاسخ: موادی مانند فلزها که گرما را سریع منتقل میکنند، رسانای گرما هستند؛ اما موادی مانند چوب و پلاستیک که گرما را به کندی منتقل میکنند، نارسانا یا عایق گرمایی نام دارند.
پاسخ: موادی مانند فلزها که گرما را سریع منتقل میکنند، رسانای گرما هستند؛ اما موادی مانند چوب و پلاستیک که گرما را به کندی منتقل میکنند، نارسانا یا عایق گرمایی نام دارند.
جمعبندی کوتاه درس: در این درس یاد گرفتیم که برای اندازهگیری دقیق دما از دماسنج استفاده میکنیم، گرما از جسم گرمتر به جسم سردتر منتقل میشود، فلزها رسانای خوب گرما هستند و موادی مانند چوب و پلاستیک گرما را به کندی منتقل میکنند. همچنین استفاده از مواد نارسانا میتواند از هدر رفتن انرژی گرمایی جلوگیری کند.
مطالب پیشنهادی :
