مطالب درسی
جواب درس ۵ علوم پنجم؛ پاسخ حرکت بدن – صفحه ۳۶ تا ۴۴
جواب کامل درس ۵ علوم پنجم - حرکت بدن؛ پاسخ کاوشگری، فعالیت، فکر کنید، گفتوگو و جمعآوری اطلاعات صفحات ۳۶ تا ۴۴.
در درس پنجم علوم پنجم با عنوان «حرکت بدن» با نقش ماهیچهها، استخوانها، مفصلها، ستون مهرهها، مغز، نخاع و عصبها در حرکت و کنترل بدن آشنا میشویم. در این درس با ساخت چند مدل ساده بررسی میکنیم که ماهیچهها چگونه با کوتاه شدن، استخوانها را حرکت میدهند و مفصلها چگونه خم و راست شدن بخشهای مختلف بدن را امکانپذیر میکنند. همچنین یاد میگیریم مغز و نخاع چگونه فعالیتهای بدن را کنترل میکنند و پیامهای عصبی از چه راهی به ماهیچهها میرسند. در ادامه پاسخ همهی فعالیتها، کاوشگریها، فکر کنیدها، گفتوگوها و جمعآوری اطلاعات صفحات ۳۶ تا ۴۴ را به ترتیب کتاب میخوانید.
جواب سوالات صفحه ۳۶ علوم پنجم
به نظر شما علیرضا و همکلاسیهایش چگونه حرکت میکنند؟ چگونه دستها و پاهایشان را خم و راست میکنند؟
پاسخ: حرکت بدن با همکاری ماهیچهها، استخوانها و مفصلها انجام میشود. ماهیچهها به استخوانها متصلاند و وقتی کوتاه میشوند، استخوان را میکشند و باعث حرکت آن میشوند. مفصلها نیز امکان خم و راست شدن استخوانها را فراهم میکنند.
بازو و ساعد دست خود را لمس کنید؛ چه چیزهایی را زیر پوستتان حس میکنید؟
پاسخ: قسمتهای نرمتر، ماهیچهها و قسمتهای سفتتر، استخوانها هستند.
ساعد یک دست را روی بازو خم کنید؛ چه تفاوتی روی بازو و زیر آن احساس میکنید؟
پاسخ: وقتی ساعد را خم میکنیم، ماهیچهی روی بازو کوتاهتر، سفتتر و برجستهتر میشود؛ در حالی که ماهیچهی پشت بازو کشیدهتر میشود و برجستگی آن کمتر است.
وقتی ساعدتان را خم میکنید، ماهیچههای روی بازو و پشت آن چه تغییری میکنند؟ استخوان ساعد چگونه به حرکت در میآید؟
پاسخ: هنگام خم کردن ساعد، ماهیچهی روی بازو کوتاه و برجسته میشود و ماهیچهی پشت بازو کشیدهتر میشود. کوتاه شدن ماهیچه باعث میشود استخوانی را که به آن متصل است بکشد و در نتیجه استخوان ساعد حرکت کند.
جواب کاوشگری صفحه ۳۶ و ۳۷ علوم پنجم
مدلی برای حرکت
وسایل و مواد لازم: دو تکه مقوای سفید و زردرنگ به طول ۱۲ و عرض ۴ سانتیمتر، دو تکه نخ کاموای آبی و قرمزرنگ به اندازهی ۳۰ سانتیمتر، یک میخ برای سوراخ کردن مقوا و یک دکمهی فشاری
وسایل و مواد لازم: دو تکه مقوای سفید و زردرنگ به طول ۱۲ و عرض ۴ سانتیمتر، دو تکه نخ کاموای آبی و قرمزرنگ به اندازهی ۳۰ سانتیمتر، یک میخ برای سوراخ کردن مقوا و یک دکمهی فشاری
۱- هر یک از تکه مقواها را مانند شکل، به اندازههای داده شده ببرید و جاهایی که با عدد مشخص شده است را با میخ سوراخ کنید.
۲- سر نخ قرمز را در سوراخ شمارهی ۱ گره بزنید و دنبالهی آن را از سوراخ شمارهی ۴ عبور دهید.
۳- نخ آبی را در سوراخ شمارهی ۳ گره بزنید و از سوراخ شمارهی ۵ مقوای دیگر عبور دهید.
۴- دو مقوا را مانند شکل روی هم قرار دهید؛ بهطوری که سوراخهای شمارهی ۲ و ۶ روی هم قرار گیرند. با استفاده از دکمهی فشاری آنها را به هم وصل کنید.
۵- اکنون دو مقوا را در حالت عمود روی هم قرار دهید و به ترتیب، نخهای قرمز و آبی را بکشید. وقتی هر یک از نخها را میکشید، مقوای زردرنگ چگونه حرکت میکند؟ مشاهدهی خود را در جدول زیر یادداشت کنید.
ماهیچهای که روی استخوان بازو قرار دارد، در شکل ب نسبت به شکل الف چه تغییری کرده است؟ ماهیچهی پشت بازو چه تغییری کرده است؟
پاسخ:در شکل ب، ماهیچهی روی بازو کوتاهتر، ضخیمتر و برجستهتر شده است؛ اما ماهیچهی پشت بازو کشیدهتر شده و برجستگی آن کمتر شده است. این دو ماهیچه با همکاری یکدیگر باعث خم و راست شدن ساعد میشوند.
جواب گفت و گو صفحه ۳۸ علوم پنجم
شکل ماهیچهها را با مدلی که ساختهاید، مقایسه کنید.
جواب فکر کنید صفحه ۳۸ علوم پنجم
آیا میتوانید مدلی که ساختهاید را طوری به کار ببرید که خم و راست کردن ساق پا را نشان دهد؟ چگونه؟
پاسخ: بله. میتوانیم یکی از مقواها را به جای استخوان ران و مقوای دیگر را به جای استخوانهای ساق پا در نظر بگیریم. نخها نیز نقش ماهیچههای جلو و پشت ران را دارند. با کشیدن یکی از نخها ساق پا خم و با کشیدن نخ دیگر ساق پا راست میشود. این مدل نشان میدهد که ماهیچهها با کوتاه شدن و کشیدن استخوانها، باعث حرکت پا میشوند.
جواب فکر کنید صفحه ۳۹ علوم پنجم
کدام ماهیچههای زیر با ارادهی ما کار میکنند؟ «ماهیچههای قلب، معده، دست و پا و صورت»
پاسخ: ماهیچههای دست، پا و صورت با ارادهی ما حرکت میکنند. ماهیچههای قلب و معده بدون ارادهی مستقیم ما فعالیت میکنند.
پاسخ سوالات متن صفحه ۳۹ علوم پنجم
ابتدا انگشتان دست، زانو و سر خود را لمس کنید و کمی فشار دهید. سپس روی شکمتان را لمس کنید. چه تفاوتی حس میکنید؟
پاسخ: در انگشتان، زانو و سر قسمتهای سفت و محکم یعنی استخوانها را حس میکنیم؛ اما شکم نرمتر است و استخوان سفتی مانند قسمتهای دیگر درست زیر پوست احساس نمیشود.
آیا استخوانها شکل یکسانی دارند؟
پاسخ: خیر. استخوانهای بدن شکل و اندازههای متفاوتی دارند؛ برای مثال استخوانهای جمجمه با استخوانهای دست و پا یکسان نیستند.
اگر دست یا پا فقط از یک استخوان تشکیل شده بود، چگونه میتوانستید آن را حرکت دهید؟
پاسخ: اگر دست یا پا فقط یک استخوان داشت، نمیتوانستیم آن را از بخشهای مختلف خم کنیم. وجود چند استخوان و مفصل میان آنها باعث میشود دست و پا بتوانند حرکتهای گوناگون انجام دهند.
جواب فعالیت صفحه ۴۰ علوم پنجم
وسایل و مواد لازم: ۱۰ عدد چوب بستنی و مقداری نخ کاموا
۱- دو چوب بستنی را بردارید و یکی از انگشتان خود را میان آنها قرار دهید.
۲- از دوستتان بخواهید که چوب بستنیها را با نخ کاموا محکم به دور انگشت شما ببندد.
۳- مرحلهی یک و دو را برای هر پنج انگشتتان انجام دهید.
اکنون سعی کنید انگشتان خود را به حرکت درآورید و کاری انجام دهید. آیا میتوانید انگشتان دستتان را مانند قبل حرکت دهید؟
پاسخ:خیر. وقتی چوبها اجازهی خم شدن انگشتها را نمیدهند، حرکت دادن آنها بسیار سخت میشود. این آزمایش نشان میدهد که وجود چند استخوان و مفصل بین آنها برای خم و راست شدن انگشتان ضروری است.
جواب گفت و گو صفحه ۴۰ علوم پنجم
بار دیگر مدل ابتدای درس را ببینید. چرا در این مدل از دکمهی فشاری استفاده کردید؟ اگر مقواها را به جای دکمه، با چسب به هم میچسباندید، چه اتفاقی میافتاد؟
پاسخ:دکمهی فشاری مانند مفصل عمل میکند و به دو مقوا اجازه میدهد نسبت به هم حرکت کنند. اگر مقواها را با چسب محکم به یکدیگر میچسباندیم، محل اتصال ثابت میشد و مقواها نمیتوانستند مانند استخوانهای دو طرف مفصل حرکت کنند.
جواب فعالیت صفحه ۴۱ علوم پنجم
مدلی بسازید که مفصل استخوانهای انگشت نشانه و حرکت آن را نشان دهد.
پاسخ پیشنهادی: سه تکه مقوای باریک را به عنوان سه استخوان انگشت نشانه در نظر میگیریم. محل اتصال هر دو مقوا را با دکمهی فشاری یا وسیلهای که امکان حرکت داشته باشد، به یکدیگر وصل میکنیم تا نقش مفصلهای انگشت را داشته باشند. سپس با نخ میتوانیم حرکت خم و راست شدن انگشت را نشان دهیم.
جواب سوال متن صفحه ۴۱ علوم پنجم
سر خود را خم کنید و پشت گردنتان را با دقت لمس کنید. چه چیزی حس میکنید؟
پاسخ: در پشت گردن، برجستگیهای استخوانی مهرهها را حس میکنیم. این مهرهها روی هم قرار گرفتهاند و بخشی از ستون مهرههای بدن را تشکیل میدهند.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۴۲ علوم پنجم
برای اینکه استخوان آسیبدیده درست جوش بخورد و ترمیم شود، چه باید کرد؟
پاسخ پیشنهادی: اگر استخوان آسیب ببیند باید به پزشک مراجعه کنیم تا نوع و میزان آسیب مشخص شود. در صورت شکستگی، پزشک ممکن است استخوان را در وضعیت مناسب قرار دهد و با گچ یا آتل آن را ثابت نگه دارد تا حرکت نکند و فرصت جوش خوردن داشته باشد.
همچنین تغذیهی سالم و استفادهی کافی از مواد غذایی حاوی کلسیم و پروتئین و رعایت دستورهای پزشک به ترمیم بهتر استخوان کمک میکند. استخوان آسیبدیده را نباید بدون اجازهی پزشک حرکت یا ورزش داد.جواب گفت و گو صفحه ۴۲ علوم پنجم
کدامیک از تصاویر، مراقبت از سلامتی را نشان میدهد؟ چرا؟
تصویر ۱ مراقبت از سلامتی را نشان نمیدهد، چون دانشآموز خیلی خم شده و فاصلهٔ چشمش با رایانه کم است. تصویر ۲ مراقبت از سلامتی را نشان میدهد، چون دانشآموز درست نشسته و فاصلهٔ مناسبی با رایانه دارد. تصویر ۳ مراقبت از سلامتی را نشان نمیدهد، چون طرز نشستن او مناسب نیست. تصویر ۴ مراقبت از سلامتی را نشان میدهد، چون دانشآموز صاف و درست پشت میز نشسته است. تصویر ۵ مراقبت از سلامتی را نشان نمیدهد، چون کولهپشتی به شکل مناسبی قرار نگرفته و به شانه و کمر فشار وارد میکند. تصویر ۶ مراقبت از سلامتی را نشان میدهد، چون کولهپشتی را بهدرستی روی دو شانه انداخته و محکم بسته است.
جواب فکر کنید صفحه ۴۳ علوم پنجم
مغز و نخاع نرم و آسیبپذیرند. چرا مغز درون جمجمه و نخاع درون ستون مهره قرار گرفته است؟
پاسخ: مغز و نخاع بخشهای بسیار مهم و در عین حال نرم و آسیبپذیر بدن هستند. استخوانهای محکم جمجمه از مغز و مهرههای ستون مهره از نخاع محافظت میکنند تا در برابر ضربهها کمتر آسیب ببینند.
نکته: مغز فرماندهی فعالیتهای بدن است و حتی هنگام خواب، کار قسمتهایی مانند قلب و ششها را کنترل میکند. نخاع نیز در کنترل فعالیتهای بدن به مغز کمک میکند.
جواب گفت و گو صفحه ۴۴ علوم پنجم
همانطور که دیدید برای اینکه بتوانید ساعد خود را خم کنید، ماهیچهی روی بازویتان باید کوتاه شود. شکل روبهرو را به دقت نگاه کنید و توضیح دهید که وقتی تصمیم میگیرید ساعد خود را خم کنید، دستور کوتاه شدن چگونه به ماهیچه میرسد.
پاسخ: وقتی تصمیم میگیریم ساعد خود را خم کنیم، مغز فرمان حرکت را صادر میکند. این فرمان از راه نخاع و سپس عصبها به ماهیچهی روی بازو میرسد. ماهیچه پس از دریافت پیام، کوتاه میشود و استخوان ساعد را میکشد؛ در نتیجه ساعد روی بازو خم میشود.
مسیر سادهی فرمان حرکت:
مغز ← نخاع ← عصب ← ماهیچه ← حرکت استخوان ساعد
ارتباط بخشهای درس: برای انجام یک حرکت ساده مانند خم کردن دست، چند بخش بدن با هم همکاری میکنند: مغز فرمان میدهد، عصب پیام را میرساند، ماهیچه کوتاه میشود، استخوان کشیده میشود و مفصل امکان حرکت را فراهم میکند.
جمعبندی کوتاه درس: ماهیچهها به استخوانها متصلاند و با کوتاه شدن، استخوانها را میکشند و حرکت میدهند. محل اتصال دو استخوان را مفصل میگویند و مفصلها امکان حرکت استخوانها را فراهم میکنند. مجموع استخوانهای بدن، اسکلت را تشکیل میدهد و جمجمه و ستون مهرهها از مغز و نخاع محافظت میکنند. مغز، نخاع و عصبها نیز با فرستادن و دریافت پیامها، فعالیت و حرکت بخشهای مختلف بدن را کنترل میکنند.
مطالب پیشنهادی :
پاسخ درس سوم رنگین کمان – صفحه ۱۸ تا ۲۴
