مطالب درسی
جواب درس ۴ علوم پنجم؛ پاسخ برگی از تاریخ زمین – صفحه ۲۷ تا ۳۴
جواب کامل درس ۴ علوم پنجم - برگی از تاریخ زمین؛ پاسخ کاوشگری، فکر کنید، گفتوگو و جمعآوری اطلاعات صفحات ۲۷ تا ۳۴.
در درس چهارم علوم پنجم با عنوان «برگی از تاریخ زمین» یاد میگیریم دانشمندان چگونه با بررسی فسیلها، ردپاها و لایههای رسوبی دربارهی جانداران و محیطهای گذشته اطلاعات به دست میآورند. در این درس با چگونگی تشکیل فسیل، علت باقی ماندن بخشهای سخت بدن جانداران، قدیمیتر بودن لایههای زیرین زمین و اطلاعاتی که میتوان از ردپای جانوران به دست آورد آشنا میشویم. در ادامه، پاسخ پرسشها، کاوشگریها، فکر کنیدها، گفتوگوها و جمعآوری اطلاعات صفحات ۲۶ تا ۳۴ علوم پنجم را با توضیحی ساده و کامل میخوانید.
پاسخ پرسش های آغاز درس صفحه ۲۶ علوم پنجم
چگونه فسیل ماهی از هفت میلیون سال پیش تا امروز باقی مانده است؟
پاسخ: پس از مرگ ماهی، بدن آن در میان رسوبات قرار گرفته و به مرور رسوبات بیشتری روی آن جمع شده است. بخشهای نرم بدن از بین رفتهاند؛ اما آثار یا قسمتهای سخت بدن در میان لایههای رسوبی باقی مانده و به فسیل تبدیل شدهاند.
بقیهی بدن ماهی چه شده است؟
پاسخ: قسمتهای نرم بدن ماهی پس از مرگ و با گذشت زمان تجزیه و از بین رفتهاند و بیشتر بخشهای سخت یا اثر آنها باقی مانده است.
فسیل چیست؟
پاسخ: به آثار و بقایای گیاهان و جانورانی که پس از سالهای بسیار طولانی به جا ماندهاند، فسیل میگویند.
بقایای یک ماهی در تبریز پیدا شده است؟ تبریز که دریا ندارد!
پاسخ: پیدا شدن فسیل ماهی نشان میدهد که این منطقه در گذشتهی بسیار دور محیطی آبی داشته است. شکل خشکیها و دریاهای زمین در طول زمان تغییر کرده و ممکن است جایی که امروز خشکی است، میلیونها سال قبل زیر آب بوده باشد.
جواب کاوشگری صفحه ۲۷ و ۲۸ علوم پنجم
وسایل و مواد لازم: گل مجسمهسازی، ظرف، لیوان آب، قاشق، ذرهبین و خطکش
از اثر دست و پای یک جاندار چه چیزهایی میتوان یاد گرفت؟
پاسخ: از روی اثر دست یا پای جاندار میتوان دربارهی شکل و اندازهی پا یا دست، تعداد انگشتان و بعضی ویژگیهای ظاهری آن اطلاعات به دست آورد. با مقایسهی ردپاها نیز میتوان دربارهی نوع و اندازهی تقریبی جاندار حدسهایی زد.
۱- مقداری گل مجسمهسازی را در یک ظرف قرار دهید. سطح آن را با قاشق صاف کنید.
۲- دست خود را با کمی آب مرطوب کنید. کف دستتان را روی گل بگذارید و فشار دهید. سپس دست خود را به آرامی بردارید. نمونهی به دست آمده را کنار پنجره قرار دهید تا خشک شود.
۳- با دقت به کف دست خود و اثر آن روی گل نگاه کنید؛ چه چیزی مشاهده میکنید؟
پاسخ: اثر ایجادشده روی گل از نظر شکل کلی، تعداد انگشتان و اندازهی تقریبی به کف دست ما شباهت دارد.
۴- این بار، با ذرهبین به دست خود و اثر آن نگاه کنید و بگویید چه چیزهای تازهای مشاهده میکنید.
پاسخ: با ذرهبین، خطوط ریز کف دست، چینهای پوست و جزئیات اثر آنها روی گل را بهتر مشاهده میکنیم.
۵- طول هریک از انگشتان خود را اندازه بگیرید و روی اثر انگشت خود بنویسید.
نمونه پاسخ:شست: ۵ سانتیمتر، انگشت اشاره: ۶/۵ سانتیمتر، انگشت میانی: ۷ سانتیمتر، انگشت حلقه: ۶/۵ سانتیمتر و انگشت کوچک: ۵ سانتیمتر.
توجه: اندازههای بالا نمونه هستند و دانشآموز باید در فعالیت واقعی، طول انگشتان دست خودش را اندازهگیری کند.
۶- دست شما و اثر دستتان چه شباهتها و چه تفاوتهایی دارند؟ ویژگیهای آنها را در جدول زیر بنویسید.
تفاوت مهم: دست واقعی نرم، برجسته و انعطافپذیر است؛ اما اثر دست روی گل به صورت فرورفتگی باقی میماند و پس از خشک شدن گل، سخت میشود.
۷- اثر دست خود را با اثر دست همگروههای خود مقایسه کنید. چه تفاوتها و شباهتهایی را مشاهده میکنید؟
پاسخ: شباهت: همهی اثرها شکل کلی دست و پنج انگشت را نشان میدهند.
تفاوت: اندازهی کف دست، طول و پهنای انگشتان و شکل و جزئیات خطوط دست افراد با یکدیگر متفاوت است.
تفاوت: اندازهی کف دست، طول و پهنای انگشتان و شکل و جزئیات خطوط دست افراد با یکدیگر متفاوت است.
۸- این فعالیت را در منزل به کمک بزرگترها انجام دهید؛ اما این بار، پشت دست خود را روی گل قرار دهید و اثر آن را بررسی کنید.
مشاهده: اثر پشت دست نیز شکل کلی دست و انگشتان را نشان میدهد؛ اما خطوط کف دست در آن دیده نمیشود و برجستگیهای پشت دست ممکن است اثر متفاوتی ایجاد کنند.
اثر دست یکی از دانشآموزان را بهطور تصادفی انتخاب کنید. آیا میتوانید مشخص کنید که این اثر به کدام دانشآموز تعلق دارد؟
پاسخ: با مقایسهی اندازهی کف دست، طول انگشتان و شکل کلی اثر با دست دانشآموزان میتوان تا حدی صاحب اثر را حدس زد؛ اما تشخیص قطعی فقط از روی یک اثر ساده همیشه آسان نیست.
نکتهی بهداشتی: در پایان فعالیت، دست خود را با آب و مایع دستشویی (صابون) بشویید.
جواب فکر کنید صفحه ۲۹ علوم پنجم
در گذشتههای خیلی دور، خزندگان بزرگی به نام دایناسورها روی زمین زندگی میکردند. این جانوران در حدود ۶۵ میلیون سال پیش از بین رفتند. تصویر روبهرو، اثر پای یک دایناسور را نشان میدهد. این اثر در معدن زغالسنگ کرمان یافت شده است؛ از آن چه اطلاعاتی میتوان به دست آورد؟
پاسخ: از این ردپا میتوان دربارهی شکل پا، تعداد انگشتان، اندازهی تقریبی پا و حضور دایناسورها در این منطقه در گذشته اطلاعات به دست آورد. بزرگ بودن ردپا نیز نشان میدهد جانداری که آن را ایجاد کرده، جانور کوچکی نبوده است.
طول این رد پا تقریباً برابر با ………….. سانتیمتر است.
پاسخ:با توجه به خطکش کنار ردپا در تصویر کتاب، طول آن تقریباً ۳۰ سانتیمتر است.
جواب گفت و گو صفحه ۲۹ علوم پنجم
در این تصویر، اثر قسمتی از بدن انسان را میبینید. از این اثر، چه اطلاعاتی میتوان به دست آورد؟ در این باره گفتوگو کنید.
پاسخ: از اثر پا میتوان شکل پا، طول و پهنای تقریبی آن، تعداد انگشتان و اندازهی انگشتها را تشخیص داد. با مقایسهی این اثر با ردپای افراد دیگر نیز میتوان دربارهی اندازهی پای فرد اطلاعات بیشتری به دست آورد.
جواب کاوشگری صفحه ۳۰ و ۳۱ علوم پنجم
در این کاوشگری مانند زمینشناسان، لایههایی از خاک میسازیم و بقایای موجودات زنده را در میان آنها قرار میدهیم تا روش پیدا کردن آثار جانداران در لایههای رسوبی را بهتر درک کنیم.
وسایل و مواد لازم: دستکش، ذرهبین، دفتر یادداشت و مداد، انواع خاک، قاشقک، بقایای موجودات زنده، قیچی، آب و لیوان یونولیتی یا کاغذی
۱- یک لیوان یونولیتی (کاغذی) بردارید و سوراخهای ریزی در ته آن ایجاد کنید.
۲- یک قاشق خاک معمولی را در لیوان بریزید.
۳- یک قطعهی باقیمانده از موجود زنده را انتخاب کنید و روی خاک داخل لیوان قرار دهید. سپس با یک قاشق از خاک معمولی، روی آن را بپوشانید.
۴- یک قاشق ماسه روی خاک داخل لیوان بریزید.
۵- قطعهی دیگری از باقیماندهی موجود زنده را بردارید و روی ماسه داخل لیوان قرار دهید. روی آن را هم با ماسه بپوشانید.
۶- حالا دو قاشق خاک رس هم در لیوان بریزید و نصف لیوان آب روی آن بریزید.
۷- لیوان را در کناری بگذارید تا خاک آن خشک شود.
۸- پس از چند روز، لیوان یونولیتی یا کاغذی را مانند شکل با قیچی از کناره ببرید و لایههای خاک را از آن خارج کنید.
۹- لایههایی را که میبینید، نقاشی کنید.
۱۰- با یک برس یا قاشقک، لایههای خاک را به دقت بکنید و باقیماندهی موجود زندهی درون آن را پیدا کنید (مواظب باشید باقیماندهی جاندار از بین نرود).
۱۱- نقاشی خود را با کشیدن فسیل لایهها، کامل کنید.
۱۲- مشاهدههای خود را در جدول زیر بنویسید.
توجه: این جدول یک نمونه پاسخ مطابق مراحل آزمایش است. شکل بقایا به قطعههایی بستگی دارد که گروه شما درون خاک و ماسه قرار داده است.
نتیجهی کاوشگری: آثار و بقایای جانداران میتوانند در میان لایههای رسوبی باقی بمانند. دانشمندان با بررسی دقیق این لایهها و خارج کردن بقایا بدون آسیب رساندن به آنها، دربارهی جانداران گذشته اطلاعات به دست میآورند.
جواب گفت و گو صفحه ۳۲ علوم پنجم
شکل زیر نمونهای از لایههای رسوبی زمین را نشان میدهد.
۱- در این تصویر، چند لایه میبینید؟ آنها را شمارهگذاری کنید.
پاسخ:در تصویر کتاب ۷ لایهی رسوبی دیده میشود. آنها را از پایین به بالا از ۱ تا ۷ شمارهگذاری میکنیم.
۲- در کدام لایه یا لایهها، باقیماندهی جانداری دیده نمیشود؟
پاسخ: اگر لایهها را از پایین به بالا شمارهگذاری کنیم، در لایههای ۳ و ۵ باقیماندهی جانداری دیده نمیشود.
۳- باقیماندهی جاندار در کدام لایه، قدیمیتر است؟
پاسخ: بقایای موجود در لایهی ۱، یعنی پایینترین لایه قدیمیتر هستند؛ زیرا در لایههای رسوبیِ دستنخورده، معمولاً لایههای پایینتر زودتر تشکیل شدهاند.
نکتهی مهم: وقتی جانداری میمیرد، معمولاً قسمتهای نرم بدن آن با گذشت زمان از بین میروند؛ اما بخشهای سخت مانند استخوان، دندان و صدف امکان بیشتری برای باقی ماندن در میان گلولای و تشکیل فسیل دارند.
جواب گفت و گو صفحه ۳۳ علوم پنجم
در این تصویرها مراحل تشکیل فسیل را میبینید. دربارهی چگونگی تشکیل این فسیلها در گروه خود گفتوگو کنید.
پاسخ:
مرحلهی ۱: جانداران در دریا زندگی میکنند.
مرحلهی ۲: پس از مرگ، بدن بعضی جانداران در کف دریا قرار میگیرد.
مرحلهی ۳: رسوبات کمکم روی بقایای جاندار را میپوشانند. قسمتهای نرم بدن از بین میروند؛ اما بعضی قسمتهای سخت یا آثار آنها باقی میمانند.
مرحلهی ۴: با گذشت زمان و تشکیل لایههای رسوبی بیشتر، بقایای جاندار در میان سنگهای رسوبی باقی میماند و فسیل تشکیل میشود.
مرحلهی ۱: جانداران در دریا زندگی میکنند.
مرحلهی ۲: پس از مرگ، بدن بعضی جانداران در کف دریا قرار میگیرد.
مرحلهی ۳: رسوبات کمکم روی بقایای جاندار را میپوشانند. قسمتهای نرم بدن از بین میروند؛ اما بعضی قسمتهای سخت یا آثار آنها باقی میمانند.
مرحلهی ۴: با گذشت زمان و تشکیل لایههای رسوبی بیشتر، بقایای جاندار در میان سنگهای رسوبی باقی میماند و فسیل تشکیل میشود.
جواب فکر کنید صفحه ۳۳ علوم پنجم
تعداد حشرهها بیشتر از بقیهی جانداران است. با وجود این، تعداد فسیلهای حشرهها خیلی کمتر است. علت را توضیح دهید.
پاسخ: بدن بیشتر حشرهها کوچک و ظریف است و پس از مرگ ممکن است خیلی زود تجزیه شود، خورده شود یا از بین برود. بنابراین احتمال اینکه بدن آنها در شرایط مناسب و به سرعت زیر رسوبات دفن شود و فسیل تشکیل دهد، کمتر است.
پاسخ رمزگشایی صفحه ۳۳ علوم پنجم
جانوران برای به دست آوردن غذا، فرار از دشمن و… حرکت میکنند. رد پای آنها روی زمینهای نرم و گلولایی که از آن عبور میکنند، باقی میماند. از این رد پاها چه اطلاعاتی میتوان به دست آورد؟
پاسخ:از ردپاها میتوان دربارهی شکل و اندازهی پا، تعداد انگشتان، جهت حرکت و اندازهی تقریبی جانور اطلاعات به دست آورد. اگر چند ردپا پشت سر هم باقی مانده باشند، نحوهی حرکت جانور نیز بهتر قابل بررسی است.
جواب گفت و گو صفحه ۳۴ علوم پنجم
در شکل زیر، رد پای چند جانور نشان داده شده است. آنها را به دقت بررسی کنید و پس از گفتوگو دربارهی پرسشهای زیر، به آنها جواب دهید.
در این شکل، چند نوع رد پا وجود دارد؟
پاسخ:چهار نوع رد پا وجود دارد.
چند ردپای پرنده را میبینید؟
پاسخ: دو نوع از ردپاها مربوط به پرندگان هستند؛ ردپاهای شمارهی ۲ و ۴.
کدام رد پا مربوط به پرندهای است که در کنار آب زندگی میکند؟
پاسخ: ردپای شمارهی ۴؛ زیرا در تصویر، بین انگشتان پا پرده دیده میشود که برای شنا کردن در آب مناسب است.
جواب فکر کنید صفحه ۳۴ علوم پنجم
فسیلهای زیر در سه منطقهی متفاوت پیدا شدهاند. با مطالعهی این فسیلها دربارهی گذشتهی این مناطق چه اطلاعاتی میتوانیم به دست آوریم؟
پاسخ:
فسیل ماهی: نشان میدهد آن منطقه در گذشته محیط آبی بوده است.
فسیل ماهی: نشان میدهد آن منطقه در گذشته محیط آبی بوده است.
فسیل گیاه سرخس: نشان میدهد منطقه در گذشته دارای آبوهوای مرطوب و پوشش گیاهی مناسب بوده است.
فسیل تعدادی صدف: نشان میدهد آن منطقه در گذشته زیر آب یا بخشی از یک محیط دریایی بوده است.
جواب جمع آوری اطلاعات صفحه ۳۴ علوم پنجم
در گروه خود دربارهی کاربردهای دیگر فسیلها اطلاعات جمعآوری کنید و آن را به صورت تصویری یا با استفاده از پردهنگار (پاورپوینت) گزارش دهید.
پاسخ پیشنهادی:دانشمندان با مطالعهی فسیلها میتوانند بفهمند چه جاندارانی در گذشته زندگی میکردهاند، محل زندگی و نوع غذای بعضی از آنها چه بوده و محیط زندگی آنها چه ویژگیهایی داشته است.
فسیلها همچنین به دانشمندان کمک میکنند دربارهی تغییرات آبوهوایی گذشته و تغییر محل خشکیها و دریاها اطلاعات به دست آورند. مقایسهی فسیلهای موجود در لایههای مختلف نیز میتواند به شناخت بهتر ترتیب رویدادهای گذشتهی زمین کمک کند.
جمعبندی کوتاه درس: فسیلها آثار و بقایای جانداران گذشته هستند که بیشتر در میان لایههای رسوبی پیدا میشوند. از روی فسیلها و ردپاها میتوان دربارهی شکل و اندازهی جانداران، محل زندگی آنها و محیط زمین در گذشته اطلاعات به دست آورد. در لایههای رسوبی دستنخورده نیز معمولاً لایههای پایینتر قدیمیتر از لایههای بالایی هستند. دانشمندان با بررسی این آثار میتوانند بخشی از تاریخ بسیار طولانی زمین را بازسازی کنند.
مطالب پیشنهادی :
پاسخ درس سوم رنگین کمان – صفحه ۱۸ تا ۲۴
