جواب فعالیت های درس ۱۰ تاریخ دهم انسانی؛ اشکانیان و ساسانیان

پاسخ: با گسترش قلمرو اشکانیان و افزایش اهمیت مناطق مختلف، پایتخت‌های این حکومت نیز تغییر کردند. همچنین درگیری با سلوکیان و سپس جنگ‌های طولانی با روم باعث شد مرکز حکومت به تدریج از مناطق شرقی به سمت غرب ایران منتقل شود تا اداره سرزمین‌ها و کنترل مناطق مهم آسان‌تر شود.

پاسخ: قلمرو هخامنشیان بسیار گسترده‌تر از اشکانیان بود و بخش‌هایی از مصر، آسیای صغیر، بین‌النهرین و مناطق وسیعی از شرق را دربر می‌گرفت.

اشکانیان بیشتر بر فلات ایران، بخش‌هایی از بین‌النهرین و سرزمین‌های اطراف آن حکومت داشتند و قلمرو آنها نسبت به هخامنشیان محدودتر بود.

پاسخ: پایتخت‌های ایران باستان با توجه به شرایط سیاسی، نظامی و اقتصادی تغییر می‌کردند. برای مثال، در دوره هخامنشی شهرهایی مانند پاسارگاد، شوش و تخت جمشید اهمیت داشتند. در دوره اشکانی و ساسانی نیز شهرهایی مانند تیسفون به دلیل موقعیت مناسب اقتصادی و ارتباطی اهمیت زیادی پیدا کردند.

نزدیکی به مسیرهای تجاری، مراکز اقتصادی و مناطق مهم سیاسی از عوامل اصلی انتخاب پایتخت‌ها بود.

پاسخ: امپراتوری هخامنشیان از نظر وسعت بسیار بزرگ‌تر از حکومت ساسانیان بود و سرزمین‌های گسترده‌ای از شرق تا غرب جهان باستان را شامل می‌شد.

قلمرو ساسانیان بیشتر شامل فلات ایران، بین‌النهرین و بخش‌هایی از سرزمین‌های اطراف بود و به اندازه قلمرو هخامنشیان گستردگی نداشت.

الف) به نظر شما مطالب این سنگ‌نوشته چه اهمیت و ارزشی برای مورخان و پژوهشگران دارد؟

ب) محتوای این سنگ‌نوشته در کدام گروه از منابع تاریخی (دست اول یا دست دوم) طبقه‌بندی می‌شود؟ چرا؟

پاسخ: الف) این سنگ‌نوشته اطلاعات ارزشمندی درباره رویدادهای سیاسی و نظامی، پیروزی‌ها، مرزهای ایران، ساختار حکومتی و شرایط دوره تاریخی خود ارائه می‌دهد و به پژوهشگران برای شناخت آن دوره کمک می‌کند.

ب) این اثر در گروه منابع دست اول قرار می‌گیرد؛ زیرا در همان دوره تاریخی و توسط افراد نزدیک به آن رویدادها نوشته شده است.

الف) درباره قدرت سیاسی و نظامی ایران در دوران ساسانیان در جهان آن روز گفت‌وگو کنید.

ب) نمودار خط زمان سلسله ساسانیان را رسم کنید.

پاسخ: الف) ساسانیان یکی از قدرت‌های بزرگ جهان باستان بودند و حکومت آنان در برابر روم شرقی (بیزانس) مقاومت می‌کرد. این حکومت با ایجاد یک نظام مرکزی قدرتمند، توانست بخش‌های زیادی از ایران و مناطق اطراف را اداره کند.

ب) خط زمان ساسانیان شامل پادشاهانی مانند اردشیر بابکان، شاپور اول، خسرو انوشیروان، خسرو پرویز و یزدگرد سوم است که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی حکومت کردند.

۱) چه عواملی به بروز حرکت‌های استقلال‌طلبی در مناطق شرقی قلمرو سلوکیان کمک کرد؟
ضعف حکومت سلوکیان در کنترل مناطق شرقی، توجه بیشتر آنان به غرب و درگیری‌های سیاسی، باعث شد حکومت‌های محلی در شرق ایران قدرت بگیرند و به استقلال فکر کنند.۲) موقعیت حکومت اشکانیان در دوران مهرداد یکم و مهرداد دوم را شرح دهید.
مهرداد یکم با گسترش قلمرو اشکانیان، این حکومت را از یک قدرت محلی به یک پادشاهی بزرگ تبدیل کرد. مهرداد دوم نیز با تثبیت قدرت اشکانیان، گسترش روابط با چین و رسیدن به رود فرات، جایگاه این حکومت را تقویت کرد.

۳) دلایل جنگ‌های پی‌درپی میان ایران و روم در دوران اشکانی و ساسانی چه بود؟
رقابت بر سر نفوذ سیاسی، کنترل مناطق مهم مانند ارمنستان و بین‌النهرین، مسیرهای تجاری و تلاش روم برای گسترش نفوذ خود از عوامل اصلی این جنگ‌ها بود.

۴) حکومت ساسانی در اواخر دوران خود با چه مشکلات داخلی مواجه بود؟
بی‌ثباتی سیاسی، اختلافات داخلی، شورش فرماندهان، نارضایتی اجتماعی، مشکلات اقتصادی و افزایش حملات اقوام مرزنشین از مهم‌ترین مشکلات حکومت ساسانی در سال‌های پایانی بود.

جمع‌بندی درس دهم: اشکانیان و ساسانیان دو حکومت مهم ایران باستان بودند که پس از دوره هخامنشیان نقش مهمی در حفظ هویت ایرانی داشتند. اشکانیان با مقاومت در برابر سلوکیان و روم، و ساسانیان با ایجاد حکومت مرکزی قدرتمند، بخش مهمی از تاریخ ایران را شکل دادند.