مطالب درسی
جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس هشتم فارسی دوازدهم؛ از پاریز تا پاریس
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس هشتم فارسی دوازدهم از پاریز تا پاریس، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۶۵ تا ۶۸.
در این مطلب، جواب کارگاه متنپژوهی درس هشتم فارسی دوازدهم «از پاریز تا پاریس» را بررسی میکنیم. پاسخ فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحههای ۶۷ تا ۷۰ به زبان روشن و قابل فهم نوشته شدهاند. در بخشهایی مانند «وابستهٔ وابسته»، جناس واژۀ «کی»، حسن تعلیل و مفهوم «دولت مستعجل»، دلیل پاسخ نیز توضیح داده میشود تا مطلب فقط یک پاسخنامه حفظی نباشد و برای مرور امتحانی هم کاربرد داشته باشد.
جواب قلمرو زبانی درس هشتم فارسی دوازدهم
۱- واژۀ «طاق» در هر یک از بیتهای زیر چه معنایی دارد؟
الف) طاقپذیر است عشق، جفت نخواهد حریف
بر نمط عشق اگر پای نهی، طاق نه
بر نمط عشق اگر پای نهی، طاق نه
✓ پاسخ: در این بیت، طاق به معنی تک، یگانه و تنها است. شاعر عشق را حقیقتی میداند که دوگانگی و شریک نمیپذیرد.
ب) نهاده به طاق اندرون تخت زر
نشانده به هر پایهای در گهر
نشانده به هر پایهای در گهر
✓ پاسخ: طاق در این بیت به معنی ایوان یا فضای قوسیشکل بنا است.
پ) چون ابروی معشوقان با طاق و رواق است
چون روی پریرویان با رنگ و نگار است
چون روی پریرویان با رنگ و نگار است
✓ پاسخ: در این بیت، طاق به معنی قوس و خمیدگی است و با خمیدگی ابروی معشوق ارتباط دارد.
📘 نکته واژگانی: واژۀ «طاق» نمونه خوبی از واژههای چندمعناست. معنی درست آن را باید از بافت جمله یا بیت تشخیص داد: «تنها»، «ایوان» و «قوس و خمیدگی» سه معنای متفاوت آن در این سؤال هستند.
۲- پنج گروه کلمۀ مهم املایی از متن درس بیابید و بنویسید.
✓ پاسخ:
دولت مستعجل
سوء هاضمه
مار غاشیه
طاق ضربی
غایتالقصوای مقصود
دولت مستعجل
سوء هاضمه
مار غاشیه
طاق ضربی
غایتالقصوای مقصود
⭐ برای تمرین بیشتر: واژههای استبعاد، اتراق و چریغ آفتاب نیز از واژههای دارای اهمیت املایی این درس هستند و بهتر است شکل صحیح نوشتاری آنها را به خاطر بسپارید.
۳- از متن درس، برای انواع «وابستۀ وابسته» نمونهای مناسب بیابید.
📘 وابستۀ وابسته چیست؟ گاهی یکی از وابستههای یک گروه اسمی، خودش وابستۀ دیگری دارد. در این درس سه نوع مهم آن بررسی میشود: ممیّز، مضافالیهِ مضافالیه و صفتِ مضافالیه.
الف) ممیّز
✓ نمونهها:
ده فرسخ راه
سی و پنج فرسنگ راه
سیصد تومان پول
ده فرسخ راه
سی و پنج فرسنگ راه
سیصد تومان پول
در «ده فرسخ راه»، راه هسته است؛ «ده فرسخ» مقدار راه را مشخص میکند و فرسخ ممیّزِ عدد «ده» است.
⭐ راه تشخیص ممیّز: اگر میان یک عدد و اسم اصلی، واژهای برای بیان واحد شمارش، وزن، طول یا اندازه قرار گرفته باشد، آن واژه معمولاً ممیّز است؛ مانند «فرسخ» در «ده فرسخ راه».
ب) مضافالیهِ مضافالیه
✓ نمونهها:
بانکِ اعتباراتِ ایران
خاطراتِ سفرِ ماه
قدرتِ قلمِ نویسنده
بانکِ اعتباراتِ ایران
خاطراتِ سفرِ ماه
قدرتِ قلمِ نویسنده
برای نمونه در «بانکِ اعتباراتِ ایران»، «بانک» هسته است، «اعتبارات» مضافالیه آن و «ایران» مضافالیهِ «اعتبارات» است؛ بنابراین «ایران» وابستۀ وابسته محسوب میشود.
پ) صفتِ مضافالیه
✓ نمونهها:
دریایِ تصوّراتِ تاریخی ← «تاریخی» صفتِ «تصورات» است.
فرازِ همین برجها ← «همین» صفتِ «برجها» است.
اعتصابِ کارگرانِ فقیر ← «فقیر» صفتِ «کارگران» است.
دریایِ تصوّراتِ تاریخی ← «تاریخی» صفتِ «تصورات» است.
فرازِ همین برجها ← «همین» صفتِ «برجها» است.
اعتصابِ کارگرانِ فقیر ← «فقیر» صفتِ «کارگران» است.
جواب قلمرو ادبی درس هشتم فارسی دوازدهم
۱- عبارتها و بیتهای زیر را از نظر آرایههای ادبی بررسی کنید.
الف) یک روز دنیایی به روم چشم داشت و از آن چشم میزد.
✓ پاسخ:
دنیایی: مجاز از مردم دنیا.
چشم داشتن: کنایه از توجه و نظر داشتن.
چشم زدن / چشم میزد: در این بافت کنایه از حساب بردن و بیم داشتن.
چشم: واژهآرایی.
دنیایی: مجاز از مردم دنیا.
چشم داشتن: کنایه از توجه و نظر داشتن.
چشم زدن / چشم میزد: در این بافت کنایه از حساب بردن و بیم داشتن.
چشم: واژهآرایی.
ب) کاووس کیانی که کیاش نام نهادند
کی بود و کجا بود و کیاش نام نهادند؟
کی بود و کجا بود و کیاش نام نهادند؟
✓ پاسخ:
جناس تام: واژۀ «کی» در بیت با صورت یکسان و معناهای متفاوت به کار رفته است: پادشاه، چه زمانی و چه کسی.
واجآرایی: تکرار آواهای «ک»، «ن» و «ی».
تلمیح: اشاره به کاووس کیانی و پادشاهان داستانی ایران.
جناس تام: واژۀ «کی» در بیت با صورت یکسان و معناهای متفاوت به کار رفته است: پادشاه، چه زمانی و چه کسی.
واجآرایی: تکرار آواهای «ک»، «ن» و «ی».
تلمیح: اشاره به کاووس کیانی و پادشاهان داستانی ایران.
📘 چرا جناس تام؟ چون «کی» در تلفظ و نوشتار یکسان است، اما در کاربردهای مختلف بیت معنی آن تغییر میکند. تفاوت معنایی در کنار یکسانی کامل واژه، ویژگی اصلی جناس تام است.
پ) دلگرمی و دمسردی ما بود که گاهی
مرداد مه و گاه دیاش نام نهادند
مرداد مه و گاه دیاش نام نهادند
✓ پاسخ:
دلگرمی: کنایه از امیدواری و شوق.
دمسردی: کنایه از ناامیدی و افسردگی.
دلگرمی / دمسردی: تضاد.
مرداد / دی: تضاد و مراعات نظیر از جهت ماههای سال.
حسن تعلیل: شاعر بهگونهای خیالانگیز گرمی مرداد و سردی دی را نتیجۀ حالات روحی انسان معرفی میکند.
واجآرایی: تکرار آواهای «م» و «د».
دلگرمی: کنایه از امیدواری و شوق.
دمسردی: کنایه از ناامیدی و افسردگی.
دلگرمی / دمسردی: تضاد.
مرداد / دی: تضاد و مراعات نظیر از جهت ماههای سال.
حسن تعلیل: شاعر بهگونهای خیالانگیز گرمی مرداد و سردی دی را نتیجۀ حالات روحی انسان معرفی میکند.
واجآرایی: تکرار آواهای «م» و «د».
۲- عبارت «از بیم عقرب جرّارۀ دموکراسی قرن بیستم، ناچار شده به مار غاشیۀ حکومت سرهنگها پناه ببرد» یادآور کدام مَثَل است؟
✓ پاسخ: «از چاله درآمدن و به چاه افتادن».
⭐ مفهوم: این مثل زمانی به کار میرود که کسی برای رهایی از یک مشکل، به راهی پناه ببرد که او را گرفتار مشکلی بزرگتر و بدتر کند. تعبیرهایی مانند «از ترس باران به آب چاه جستن» نیز مفهوم مشابهی دارند.
جواب قلمرو فکری درس هشتم فارسی دوازدهم
۱- مقصود نویسنده از این عبارت چیست؟
«امپراتوریهای بزرگ هم مانند آدمهای ثروتمند، معمولاً از سوء هاضمه میمیرند.»
✓ پاسخ: نویسنده گسترش بیش از حد امپراتوریها را به پرخوری تشبیه کرده است. حکومتهایی که بر اثر زیادهخواهی، جنگطلبی و کشورگشایی بیاندازه سرزمینهای فراوانی را تصرف میکنند، سرانجام از ادارۀ آن قلمرو گسترده ناتوان میشوند و ضعف داخلی و مشکلات فراوان، زمینه فروپاشی آنها را فراهم میکند.
📘 مفهوم سادهتر: حرص و زیادهخواهی میتواند قدرتهای بزرگ را از درون نابود کند.
۲- مفهوم کلی بیتهای زیر را بنویسید.
صد تیغ جفا بر سر و تن دید یکی چوب
تا شد تهی از خویش و نیاش نام نهادند
تا شد تهی از خویش و نیاش نام نهادند
✓ پاسخ: رسیدن به کمال و تبدیل شدن به چیزی ارزشمند، معمولاً با تحمل رنج، سختی و دشواری همراه است.
آیین طریق از نفس پیر مغان یافت
آن خضر که فرخندهپیاش نام نهادند
آن خضر که فرخندهپیاش نام نهادند
✓ پاسخ: این بیت بر نقش راهنما، استاد و پیرِ آگاه در تربیت و هدایت انسان تأکید دارد؛ یعنی شاگرد و سالک با بهرهگیری از تجربه و سخن مرشد میتواند راه درست را پیدا کند.
۳- «دولت مستعجل» در متن درس، یادآور کدام بیت حافظ است؟ دریافت خود را از آن بنویسید.
راستی خاتم فیروزه بواسحاقی
خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود
خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود
✓ پاسخ: حافظ به دوران حکومت شیخ ابواسحاق اشاره میکند که با وجود درخشش و رونق، چندان پایدار نماند. «دولت مستعجل» یعنی دولت و اقبالی که زود به پایان میرسد.
ارتباط این بیت با متن درس در ناپایداری قدرت و حکومت است؛ همانگونه که فرمانروایی ابواسحاق پایدار نماند، قدرت موسولینی و بسیاری از امپراتوریهای بزرگ تاریخ نیز سرانجام از بین رفت.
⭐ مفهوم اصلی: قدرت و حکومت دنیوی همیشگی نیست و شکوه سیاسی میتواند بسیار زودگذر باشد.
📘 نکات مهم برای مرور کارگاه:
طاق: در بیتهای سؤال اول به ترتیب «تنها»، «ایوان» و «خمیدگی» معنا میدهد.
ممیّز: مانند «فرسخ» در «ده فرسخ راه».
کی: در بیت کاووس دارای جناس تام با معانی متفاوت است.
دلگرمی / دمسردی: کنایه و تضاد.
از بیم عقرب به مار غاشیه پناه بردن: یادآور «از چاله به چاه افتادن».
سوء هاضمۀ امپراتوری: اشاره به نابودی قدرتها بر اثر زیادهخواهی و گسترش بیرویه.
دولت مستعجل: نماد قدرت و اقبال زودگذر.
طاق: در بیتهای سؤال اول به ترتیب «تنها»، «ایوان» و «خمیدگی» معنا میدهد.
ممیّز: مانند «فرسخ» در «ده فرسخ راه».
کی: در بیت کاووس دارای جناس تام با معانی متفاوت است.
دلگرمی / دمسردی: کنایه و تضاد.
از بیم عقرب به مار غاشیه پناه بردن: یادآور «از چاله به چاه افتادن».
سوء هاضمۀ امپراتوری: اشاره به نابودی قدرتها بر اثر زیادهخواهی و گسترش بیرویه.
دولت مستعجل: نماد قدرت و اقبال زودگذر.
بیشتر بخوانید:
