مطالب درسی
جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی یازدهم؛ نیکی صفحه ۱۴ و ۱۵
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس اول فارسی یازدهم نیکی، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۴ و ۱۵.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی یازدهم را بررسی میکنیم. پاسخ کامل قلمرو زبانی صفحه ۱۴ و قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحه ۱۵ درس «نیکی» را به صورت دقیق، روان و مناسب امتحان در ادامه میخوانید.
📘 مشخصات:
درس: اول فارسی یازدهم – نیکی
صفحات کارگاه متنپژوهی: ۱۴ و ۱۵
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
درس: اول فارسی یازدهم – نیکی
صفحات کارگاه متنپژوهی: ۱۴ و ۱۵
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۴ درس اول فارسی یازدهم
سؤال ۱: معنای واژههای مشخص شده را بنویسید.
معیار دوستان دغل روز حاجت است
قرضی به رسم تجربه از دوستان طلب
قرضی به رسم تجربه از دوستان طلب
✓ پاسخ: دغل: ناراست، حیلهگر و فریبکار
صورت بیصورت بیحد غیب
ز آینۀ دل تافت بر موسی ز جیب
ز آینۀ دل تافت بر موسی ز جیب
✓ پاسخ: جیب: گریبان، یقه
فخری که از وسیلت دونهمتی رسد
گر نام و ننگ داری، از آن فخر، عار دار
گر نام و ننگ داری، از آن فخر، عار دار
✓ پاسخ: دونهمتی: پستی، فرومایگی و کوتاههمتی
سؤال ۲: برای کاربرد هریک از موارد زیر، نمونهای در متن درس بیابید.
✓ پیوند همپایهساز:
یقین، مرد را دیده، بیننده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
یقین، مرد را دیده، بیننده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
✓ پیوند وابستهساز:
زنخدان فرو برد چندی به جیب
که بخشنده، روزی فرستد ز غیب
سؤال ۳: معانی فعل «شد» را در سرودۀ زیر بررسی کنید.
گریۀ شام و سحر، شکر که ضایع نگشت
قطرۀ باران ما گوهر یکدانه شد
قطرۀ باران ما گوهر یکدانه شد
منزل حافظ کنون بارگه پادشاست
دل بر دلدار رفت، جان بر جانانه شد
✓ پاسخ:
در «گوهر یکدانه شد»، فعل «شد» به معنی گشت و تبدیل شد و فعل اسنادی است.
در «جان بر جانانه شد»، فعل «شد» به معنی رفت و فعل تام است.
در «گوهر یکدانه شد»، فعل «شد» به معنی گشت و تبدیل شد و فعل اسنادی است.
در «جان بر جانانه شد»، فعل «شد» به معنی رفت و فعل تام است.
سؤال ۴: برای دریافت معانی واژههای «دست» و «تند» با استفاده از روشهای گفته شده، نمونههای مناسبی بنویسید.
واژۀ «دست»:
با قرار گرفتن در جمله: دستم هنگام ورزش آسیب دید. ← دست به معنی یکی از اعضای بدن است.
با رابطۀ تناسب: دست و پا ← دست به معنی عضو بدن است.
با قرار گرفتن در جمله: دستم هنگام ورزش آسیب دید. ← دست به معنی یکی از اعضای بدن است.
با رابطۀ تناسب: دست و پا ← دست به معنی عضو بدن است.
واژۀ «تند»:
با قرار گرفتن در جمله: غذای امروز بسیار تند بود. ← تند به معنی دارای مزۀ تیز و سوزاننده است.
با رابطۀ ترادف: تند و سریع ← تند به معنی سریع است.
با رابطۀ تضاد: تند و کُند ← تند به معنی سریع است.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۵ درس اول فارسی یازدهم
سؤال ۱: از متن درس، دو کنایه بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
✓ پاسخ:
زنخدان به جیب فرو بردن: کنایه از سر در گریبان فرو بردن، گوشهنشینی و در این درس دست کشیدن از کوشش.
دست گرفتن: کنایه از کمک و یاری کردن.
زنخدان به جیب فرو بردن: کنایه از سر در گریبان فرو بردن، گوشهنشینی و در این درس دست کشیدن از کوشش.
دست گرفتن: کنایه از کمک و یاری کردن.
سؤال ۲: در بیت زیر، شاعر چگونه آرایۀ جناس همسان (تام) را پدید آورده است؟
با زمانی دیگر انداز ای که پندم میدهی
کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست
کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست
✓ پاسخ: واژۀ «چنگ» دو بار با یک شکل و تلفظ، اما با دو معنی متفاوت آمده و جناس همسان (تام) ساخته است:
چنگ اول: نوعی ساز موسیقی
چنگ دوم: پنجه و انگشتان دست
چنگ اول: نوعی ساز موسیقی
چنگ دوم: پنجه و انگشتان دست
سؤال ۳: ارکان تشبیه را در مصراع دوم بیت دوازدهم مشخص کنید.
چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟
✓ پاسخ:
مشبّه: تو
مشبّهبه: روباه
ادات تشبیه: چو
وجه شبه: به وامانده سیر شدن و بهرهبردن از باقیماندۀ دیگران
مشبّه: تو
مشبّهبه: روباه
ادات تشبیه: چو
وجه شبه: به وامانده سیر شدن و بهرهبردن از باقیماندۀ دیگران
سؤال ۴: در این سروده، «شیر» و «روباه» نماد چه کسانی هستند؟
✓ شیر: نماد انسانهای کوشا، توانمند و متکی به خود است.
✓ روباه: نماد کسانی است که کوشش نمیکنند و به دیگران وابستهاند.
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۵ درس اول فارسی یازدهم
سؤال ۱: معنی و مفهوم بیت شانزدهم را به نثر روان بنویسید.
کرم ورزد آن سر که مغزی در اوست
که دونهمتانند بیمغز و پوست
که دونهمتانند بیمغز و پوست
✓ معنی: انسان عاقل و خردمند، بخشنده و جوانمرد است؛ زیرا افراد فرومایه و کوتاههمت از عقل و اندیشۀ حقیقی بهرهای ندارند.
✓ مفهوم: بخشندگی و جوانمردی نشانۀ خردمندی و بلندهمتی است.
سؤال ۲: درک و دریافت خود را از بیت زیر بنویسید.
یقین، مرد را دیده، بیننده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
شد و تکیه بر آفریننده کرد
✓ پاسخ: مرد با دیدن روزی رسیدن به روباه، به روزیرسانی خداوند یقین پیدا کرد و با این باور، دست از کار کشید و تنها بر خداوند توکل کرد؛ اما در ادامه درمییابد که توکل درست باید همراه با تلاش و کوشش باشد.
سؤال ۳: برای مفهوم هر یک از سرودههای زیر، بیتی مناسب از متن درس بیابید.
الف)
رزق هرچند بیگمان برسد
شرط عقل است جستن از درها
رزق هرچند بیگمان برسد
شرط عقل است جستن از درها
✓ بیت مرتبط:
چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر
چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟
چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر
چه باشی چو روبه به وامانده سیر؟
ب)
سحر دیدم درخت ارغوانی
کشیده سر به بام خستهجانی
به گوش ارغوان آهسته گفتم:
بهارت خوش که فکر دیگرانی
سحر دیدم درخت ارغوانی
کشیده سر به بام خستهجانی
به گوش ارغوان آهسته گفتم:
بهارت خوش که فکر دیگرانی
✓ بیت مرتبط:
بگیر ای جوان دست درویش پیر
نه خود را بیفگن که دستم بگیر
بگیر ای جوان دست درویش پیر
نه خود را بیفگن که دستم بگیر
پ)
چه در کار و چه در کار آزمودن
نباید جز به خود، محتاج بودن
چه در کار و چه در کار آزمودن
نباید جز به خود، محتاج بودن
✓ بیت مرتبط:
بخور تا توانی به بازوی خویش
که سعیت بود در ترازوی خویش
بخور تا توانی به بازوی خویش
که سعیت بود در ترازوی خویش
سؤال ۴: دربارۀ ارتباط معنایی متن درس و مَثَل «از تو حرکت، از خدا برکت» توضیح دهید.
✓ پاسخ: هر دو بر تلاش و کوشش همراه با توکل به خداوند تأکید دارند. انسان نباید به بهانۀ توکل دست از کار بکشد؛ بلکه باید وظیفۀ خود را انجام دهد، تلاش کند و برای نتیجه و برکت کار به خداوند توکل داشته باشد.
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی یازدهم
دغل: حیلهگر و ناراست
جیب: گریبان و یقه
دونهمتی: پستی و فرومایگی
شد: در یک کاربرد «گشت» و در کاربرد دیگر «رفت»
زنخدان به جیب فرو بردن: کنایه از سر در گریبان فرو بردن و گوشهنشینی
دست گرفتن: کنایه از یاری کردن
شیر: نماد افراد کوشا و متکی به خود
روباه: نماد افراد بیکوشش و وابسته
پیام اصلی درس: توکل واقعی همراه با تلاش و کوشش است.
جیب: گریبان و یقه
دونهمتی: پستی و فرومایگی
شد: در یک کاربرد «گشت» و در کاربرد دیگر «رفت»
زنخدان به جیب فرو بردن: کنایه از سر در گریبان فرو بردن و گوشهنشینی
دست گرفتن: کنایه از یاری کردن
شیر: نماد افراد کوشا و متکی به خود
روباه: نماد افراد بیکوشش و وابسته
پیام اصلی درس: توکل واقعی همراه با تلاش و کوشش است.
بیشتر بخوانید:
