معنی شعر نیکی درس اول فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۱۲ و ۱۳

در این مطلب معنی درس اول نیکی فارسی یازدهم را بیت به بیت بررسی می‌کنیم. معنی روان شعر، معنی واژه‌های دشوار، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی و مفهوم هر بیت به همراه نماد شیر و روباه، خلاصه درس و نکات مهم امتحانی در ادامه آمده است.

معنی درس اول نیکی فارسی یازدهم

واژه‌ها: روبه: روباه؛ فرو ماند: متحیر و شگفت‌زده شد؛ لطف: مهربانی و نیکویی؛ صُنع: آفرینش، آفریدن.

آرایه‌ها: «بی‌دست و پای» کنایه از ناتوان و ازکارافتاده بودن؛ «دست / پای» مراعات نظیر.

واژه‌ها: چون: چگونه؛ زندگانی: زندگی؛ بدین: با این.

آرایه‌ها: «زندگانی به سر بردن» کنایه از زندگی کردن و روزگار گذراندن؛ «سر / دست / پای» تناسب.

واژه‌ها: درویش: تهیدست، فقیر؛ شوریده‌رنگ: آشفته‌حال؛ برآمد: بیرون آمد، ظاهر شد؛ شغال: جانوری گوشت‌خوار؛ چنگ: پنجه.

آرایه‌ها: «رنگ / چنگ» جناس ناهمسان؛ «شیر / شغال» مراعات نظیر؛ «به چنگ آوردن» کنایه از شکار کردن و به دست آوردن.

واژه‌ها: نگون‌بخت: بدبخت، بداقبال؛ بماند: باقی ماند؛ سیر: بی‌نیاز از غذا.

آرایه‌ها: «شیر / سیر» جناس ناهمسان؛ «شغال / شیر / روباه» مراعات نظیر.

واژه‌ها: دگر: دیگر؛ اوفتاد: افتاد، رخ داد؛ روزی‌رسان: روزی‌دهنده، خداوند؛ قوت: خوراک و غذای روزانه؛ بداد: داد.

آرایه‌ها: «روز / روزی» جناس افزایشی؛ «روزی / قوت» مراعات نظیر.

واژه‌ها: یقین: اطمینان و باور قطعی؛ دیده: چشم؛ بیننده: بینا، آگاه؛ شد: رفت؛ آفریننده: خداوند.

آرایه‌ها: «دیده / بیننده» اشتقاق و مراعات نظیر؛ «دیده بیننده کردن» کنایه از آگاه کردن؛ «تکیه بر آفریننده کردن» کنایه از توکل و اعتماد به خداوند.

نکته زبانی: «را» در «مرد را دیده» نشانۀ فک اضافه است و مفهوم عبارت «دیدۀ مرد» است؛ «شد» در این بیت به معنی «رفت» آمده است.

واژه‌ها: کزین: که از این؛ کنج: گوشه؛ مور: مورچه؛ روزی: رزق؛ پیلان: فیل‌ها.

آرایه‌ها: درویش به «مور» تشبیه شده است؛ «مور / پیل» تناسب دارند و در مفهوم ضعف و قدرت در برابر یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ «مور / زور» جناس ناهمسان؛ «به کنجی نشستن» کنایه از گوشه‌گیری و دست کشیدن از کار.

واژه‌ها: زنخدان: چانه؛ جیب: گریبان، یقه؛ بخشنده: در اینجا خداوند؛ غیب: پنهان و نهان از چشم.

آرایه‌ها: «زنخدان به جیب فرو بردن» کنایه از سر فرو بردن، گوشه‌نشینی و بی‌حرکت ماندن؛ «جیب / غیب» جناس ناهمسان.

واژه‌ها: تیمار خوردن: غم‌خواری و مراقبت کردن؛ چنگ: نوعی ساز زهی؛ رگ: رگ بدن.

آرایه‌ها: «بیگانه / دوست» تضاد؛ «رگ / استخوان / پوست» مراعات نظیر؛ درویش لاغر به «چنگ» تشبیه شده است؛ «دوست / پوست» جناس ناهمسان.

واژه‌ها: چو: هنگامی که؛ ضعیفی: ضعف و ناتوانی؛ محراب: جای عبادت؛ به گوش آمدن: شنیده شدن.

آرایه‌ها: «هوش / گوش» جناس ناهمسان؛ «به گوش آمدن» کنایه از شنیدن.

واژه‌ها: دغل: ناراست، حیله‌گر؛ شل: دست و پای ازکارافتاده، ناتوان.

آرایه‌ها: «شیر درنده باش» تشبیه فشرده؛ «چو روباه» تشبیه؛ «شیر / روباه» مراعات نظیر و در این داستان دارای تقابل نمادین هستند.

واژه‌ها: سعی: کوشش و تلاش؛ کز: که از؛ وامانده: باقی‌مانده؛ روبه: روباه.

آرایه‌ها: در مصراع اول «تو» به «شیر» و در مصراع دوم به «روباه» تشبیه شده است؛ مصراع دوم پرسش انکاری دارد؛ «چه / چو» و «شیر / سیر» جناس ناهمسان دارند.

واژه‌ها: بازو: در اینجا نیرو و توانایی؛ سعی: کوشش؛ ترازو: وسیلۀ سنجش.

آرایه‌ها: «بازو» مجاز از نیرو و توانایی؛ «خوردن به بازوی خویش» کنایه از زندگی کردن با حاصل کار و کوشش خود.

واژه‌ها: درویش: فقیر و نیازمند؛ بیفگن: بینداز؛ دست گرفتن: یاری کردن.

آرایه‌ها: «دست گرفتن» کنایه از کمک کردن؛ «خود را افکندن» کنایه از خود را ناتوان و محتاج نشان دادن؛ «جوان / پیر» تضاد.

واژه‌ها: بخشایش: بخشش، آمرزش؛ خلق: مردم، آفریدگان؛ وجود: هستی.

نکته زبانی: «را» در «خدا را» مفهوم دارندگی دارد؛ یعنی خداوند برای چنین بنده‌ای بخشایش دارد.

واژه‌ها: کرم ورزیدن: بخشندگی و جوانمردی کردن؛ سر: در اینجا انسان؛ مغز: در اینجا عقل و اندیشه؛ دون‌همت: کوتاه‌همت، فرومایه و کوتاه‌اندیشه؛ پوست: ظاهر.

آرایه‌ها: «سر» مجاز از انسان؛ «مغز» مجاز از عقل و اندیشه؛ «مغز / پوست» مراعات نظیر و تقابل معنایی؛ «بی‌مغز» کنایه از نادان و بی‌خرد.

واژه‌ها: نیک: خوبی، خیر؛ سرا: خانه؛ دو سرای: دنیا و آخرت؛ خلق: مردم، آفریدگان.

آرایه‌ها: «دو سرای» کنایه از دنیا و آخرت؛ «نیک / نیکی» اشتقاق و جناس افزایشی؛ «خلق / خدای» تناسب.

شیر و روباه در درس نیکی نماد چه کسانی هستند؟

پیام اصلی درس نیکی فارسی یازدهم چیست؟

ارتباط درس نیکی با ضرب المثل از تو حرکت از خدا برکت

داستان درس «نیکی» دقیقاً همین مفهوم را آموزش می‌دهد. درویش ابتدا تصور می‌کند چون خداوند روزی روباه ناتوان را می‌رساند، او نیز می‌تواند دست از تلاش بکشد و فقط منتظر روزی خداوند بماند؛ اما در پایان درمی‌یابد که این برداشت نادرست است. انسان توانمند باید تلاش کند و در کنار تلاش خود به خدا توکل داشته باشد. بنابراین «از تو حرکت، از خدا برکت» یعنی انسان وظیفۀ کوشش را انجام دهد و برای نتیجه و برکت کار به خداوند اعتماد کند.

معنی کلمات درس اول نیکی فارسی یازدهم

آرایه های مهم درس نیکی فارسی یازدهم

خلاصه درس اول نیکی فارسی یازدهم

نکات مهم امتحانی درس نیکی