مطالب درسی
جواب سوالات قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس ششم فارسی دهم؛ مهر و وفا
پاسخ و حل سوالات کارگاه متنپژوهی قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس ششم فارسی دهم مهر و وفا، صفحه ۵۰ و ۵۱.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس ششم فارسی دهم «مهر و وفا» صفحات ۵۰ و ۵۱ را میخوانید. پاسخ تمام فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری به ترتیب کتاب نوشته شده و برای بیتهای مهم نیز معنی روان و نکتههای لازم را آوردهایم.
📘 نکته: در این کارگاه، نقش ضمیرهای پیوسته، مجاز، نماد صبا، ایهام و قرابت معنایی اهمیت زیادی دارند. بهخصوص نقش ضمیر «ـش» در «خداش» را با دقت بخوانید.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۵۰ فارسی دهم
۱- معنای واژههای مشخصشده را بنویسید.
ارباب حاجتیم و زبان سؤال نیست
در حضرت کریم تمنا چه حاجت است
در حضرت کریم تمنا چه حاجت است
✓ پاسخ:
حضرت: در درس «مهر و وفا» به معنی درگاه، آستان و پیشگاه است؛ در این بیت به معنی محضر و حضور.
حضرت: در درس «مهر و وفا» به معنی درگاه، آستان و پیشگاه است؛ در این بیت به معنی محضر و حضور.
تعلیم ز ارّه گیر در امر معاش
نیمی سوی خود میکش و نیمی میپاش
نیمی سوی خود میکش و نیمی میپاش
✓ پاسخ:
معاش: در درس به معنی زندگی و زندگانی است؛ در این بیت به معنی مایه زندگی و روزی.
معاش: در درس به معنی زندگی و زندگانی است؛ در این بیت به معنی مایه زندگی و روزی.
💡 نکته مهم: بعضی واژهها با توجه به جمله یا بیت، معنای متفاوتی پیدا میکنند؛ بنابراین در این سؤال باید معنای واژه در دو بافت مختلف را تشخیص دهید.
۲- در شعر «مهر و وفا»، نمونهای از کاربرد ضمایر پیوسته (متصل) بیابید و نقش دستوری آن را مشخص کنید.
هر آن که جانب اهل وفا نگه دارد
خداش در همه حال از بلا نگه دارد
خداش در همه حال از بلا نگه دارد
✓ پاسخ:
در واژه «خداش»، ضمیر پیوسته «ـش» نقش مفعول دارد.
جمله در حالت عادی چنین است: «خدا او را در همه حال از بلا نگه دارد.»
در واژه «خداش»، ضمیر پیوسته «ـش» نقش مفعول دارد.
جمله در حالت عادی چنین است: «خدا او را در همه حال از بلا نگه دارد.»
⭐ دقت کنید: «ـش» در «خداش» مضافالیه نیست؛ چون میتوان آن را به صورت «او را» بازنویسی کرد و «را» نشانه مفعول است.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۵۱ فارسی دهم
۱- در متن درس، دو نمونه «مجاز» بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای
فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد
فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد
✓ نمونه اول:
دل: مجاز از انسان و وجود آدمی.
دل: مجاز از انسان و وجود آدمی.
سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری
که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد
که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد
✓ نمونه دوم:
سر: مجاز از جان.
همچنین مجموعه «سر و زر و دل و جان» میتواند بر همه هستی و دارایی شاعر دلالت کند.
سر: مجاز از جان.
همچنین مجموعه «سر و زر و دل و جان» میتواند بر همه هستی و دارایی شاعر دلالت کند.
۲- در ادبیات فارسی، شاعران یا نویسندگان واژه «صبا» را در کدام مفهوم نمادین به کار میبرند؟
✓ پاسخ: «صبا» نماد پیامرسان و پیک میان عاشق و معشوق است.
توضیح: در شعر فارسی، عاشق گاهی پیام خود را به باد صبا میسپارد تا آن را به معشوق برساند یا از معشوق خبری برای او بیاورد.
۳- بیت زیر را از نظر کاربرد آرایه «ایهام» بررسی کنید.
گفتم که بوی زلفت گمراه عالمم کرد
گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید
گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آید
✓ پاسخ:
واژه «بوی» ایهام دارد:
۱- بوی: عطر، رایحه و شمیم
۲- بوی: امید، آرزو و اشتیاق
واژه «بوی» ایهام دارد:
۱- بوی: عطر، رایحه و شمیم
۲- بوی: امید، آرزو و اشتیاق
📖 معنی بیت: گفتم عطر و اشتیاق زلف تو مرا سرگشته و گمراه کرده است؛ معشوق گفت اگر حقیقت آن را بشناسی، همان چیزی که تو را گمراه کرده است میتواند راهنمایت شود.
⭐ ایهام را ساده یاد بگیریم: وقتی یک واژه در یک عبارت یا بیت، دستکم دو معنی قابل برداشت
بیشتر بخوانید:
