معنی شعر همای رحمت درس پنجم فارسی دهم؛ آرایه‌های ادبی و زبانی

در این مطلب معنی شعر همای رحمت فارسی دهم صفحه ۴۴ را بیت به بیت همراه با آرایه‌های ادبی، قلمرو زبانی، مفهوم ابیات و معنی واژه‌های مهم بررسی می‌کنیم. شعر «همای رحمت» از سروده‌های مشهور شهریار در ستایش حضرت علی (ع) است.

معنی و آرایه های شعر همای رحمت فارسی دهم

واژه‌ها: هما: پرنده‌ای که در باور قدیمی نماد سعادت و خوشبختی بود؛ آیت: نشانه؛ ماسوا: هرچه غیر از خداست، همه مخلوقات؛ رحمت: مهربانی و بخشش؛ فکندی: افکندی، انداختی.
آرایه‌ها: «همای رحمت» اضافه تشبیهی و استعاره از حضرت علی (ع)؛ هما نماد سعادت؛ «سایه افکندن» کنایه از مورد لطف و عنایت قرار دادن؛ تلمیح به باور قدیمی درباره سعادت‌بخش بودن سایه هما.
مفهوم: عظمت، رحمت و سعادت‌بخشی حضرت علی (ع).

واژه‌ها: رخ: چهره؛ قسم: سوگند.
آرایه‌ها: خطاب به «دل» تشخیص؛ «دل» مجاز از انسان؛ دل و رخ تناسب؛ تکرار «علی» و «خدا» واژه‌آرایی.
مفهوم: حضرت علی (ع) الگویی برای خداشناسی است.

واژه‌ها: مسکین: نیازمند و تهیدست؛ نگین: سنگ قیمتی انگشتر؛ کرم: بخشندگی و جوانمردی.
آرایه‌ها: «در خانه کسی را زدن» کنایه از یاری خواستن؛ نگین مجاز از انگشتر؛ تکرار «گدا» واژه‌آرایی؛ تلمیح به بخشیدن انگشتر به نیازمند در هنگام نماز.
مفهوم: بخشندگی و یاری‌رسانی حضرت علی (ع) به نیازمندان.

واژه‌ها: قاتل: کشنده؛ اسیر: گرفتار؛ مدارا: مهربانی و خوش‌رفتاری.
نکته زبانی: منظور از «پسر»، امام حسن (ع) و منظور از «قاتل»، ابن ملجم است؛ جمله حالت پرسش انکاری دارد.
آرایه‌ها: تلمیح به ماجرای ضربت خوردن حضرت علی (ع) و سفارش ایشان درباره رفتار با ابن ملجم.
مفهوم: بزرگواری، عدالت و مهربانی حضرت علی (ع) حتی در برابر دشمن.

واژه‌ها: آرد: به وجود آورد، به جهان آورد؛ ابوالعجایب: صاحب شگفتی‌ها؛ عَلَم کند: مشهور و برجسته کند؛ عالم: جهان.
آرایه‌ها: تلمیح به ماجرای کربلا؛ «عَلَم کردن» کنایه از مشهور و برجسته کردن؛ «عَلَم / عالم» جناس ناهمسان.
مفهوم: اشاره به عظمت امام حسین (ع) و ماندگاری پیام شهدای کربلا.

واژه‌ها: دوست: خداوند؛ عهد: پیمان؛ پاک‌باز: عاشق صادق و کسی که همه هستی خود را در راه محبوب می‌بخشد؛ وفا: پایبندی به پیمان.
نکته زبانی: «چو» نخست به معنی «هنگامی که» و «چو» دوم به معنی «مانند» است.
آرایه‌ها: دو «چو» جناس همسان دارند؛ «به سر بردن» دارای ظرفیت ایهامی است؛ پرسش بیت انکاری است.
مفهوم: وفاداری و پاک‌بازی حضرت علی (ع).

واژه‌ها: متحیّر: حیران و سرگشته؛ شه: شاه؛ مُلک: سرزمین؛ فتی: جوانمرد.
آرایه‌ها: تلمیح به عبارت مشهور «لا فَتیٰ اِلّا علی، لا سَیفَ اِلّا ذوالفقار»؛ «شه ملک لافتی» اشاره به جایگاه حضرت علی (ع) در جوانمردی دارد؛ تکرار «نه» واژه‌آرایی.
مفهوم: شاعر خود را از توصیف کامل عظمت حضرت علی (ع) ناتوان می‌داند.

واژه‌ها: نای: نی؛ نوا: آواز و آهنگ؛ شوق: اشتیاق؛ لسان غیب: لقب حافظ؛ بنوازد: ساز بزند.
آرایه‌ها: «چو نای» تشبیه؛ نای، نوا، بنوازد و نوا مراعات نظیر؛ «نوای شوق» اضافه تشبیهی؛ نوا واژه‌آرایی؛ «لسان غیب» اشاره به حافظ.
مفهوم: شاعر برای بیان عشق و ارادت خود از سخن حافظ کمک می‌گیرد.

واژه‌ها: نسیم: باد ملایم؛ آشنایی: محبوب و معشوق؛ آشنا: عاشق؛ بنوازد: نوازش و دلجویی کند.
آرایه‌ها: نسیم نقش پیام‌رسان دارد؛ «نواختن نسیم» تشخیص؛ بیت تضمینی از حافظ است.
مفهوم: انتظار و اشتیاق عاشق برای دریافت پیامی از محبوب.

واژه‌ها: نوا: آواز؛ مرغ یاحق: نوعی پرنده؛ دل شب: میانه شب؛ دوست: محبوب، در اینجا خداوند؛ شهریارا: ای شهریار.
آرایه‌ها: «دل شب» اضافه استعاری؛ «غم دل» ترکیب کنایی از اندوه درونی؛ شهریار تخلّص شاعر است.
مفهوم: ارزش و شیرینی راز و نیاز شبانه با خداوند.

معنی کلمات شعر همای رحمت فارسی دهم

قالب، قافیه و ردیف شعر همای رحمت

مفهوم کلی شعر همای رحمت چیست؟

تاریخ ادبیات شعر همای رحمت

سید محمدحسین بهجت تبریزی با تخلّص شهریار از شاعران برجسته معاصر ایران و از غزل‌سرایان نامدار فارسی است. او به زبان فارسی و ترکی آذربایجانی شعر سروده و منظومه مشهور «حیدربابایه سلام» از آثار شناخته‌شده اوست. «همای رحمت» نیز از مشهورترین سروده‌های او در ستایش حضرت علی (ع) به شمار می‌آید.

خلاصه نکات مهم همای رحمت برای امتحان