ترجمه و جواب درس اول عربی یازدهم ریاضی و تجربی؛ من آیات الاخلاق صفحه ۲ تا ۱۸

مِن آياتِ الأَخلاقِ
ترجمه: از آیات اخلاق

ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، نباید گروهی گروه دیگر را مسخره کند؛ شاید آنان از ایشان بهتر باشند و نه زنانی زنان دیگر را؛ شاید آنان از ایشان بهتر باشند. از یکدیگر عیب‌جویی نکنید و یکدیگر را با لقب‌های زشت صدا نزنید. چه بد است نامیدن افراد به گناه پس از ایمان آوردنشان و کسانی که توبه نکنند، آنان ستمکارند.

ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از بسیاری از گمان‌ها دوری کنید؛ زیرا برخی از گمان‌ها گناه است. جاسوسی نکنید و بعضی از شما غیبت بعضی دیگر را نکند. آیا کسی از شما دوست دارد گوشت برادر مردۀ خود را بخورد؟ پس آن را ناپسند می‌دارید. از خدا پروا کنید؛ همانا خدا بسیار توبه‌پذیر و مهربان است.

ترجمه: گاهی در میان مردم کسی هست که از ما بهتر است.

ترجمه: پس باید از خودپسندی دوری کنیم و عیب‌های دیگران را با سخنی پنهانی یا با اشاره بیان نکنیم.

ترجمه: امیر مؤمنان علی (ع) فرموده است: بزرگ‌ترین عیب آن است که از کسی عیبی بگیری که مانند آن در خودت وجود دارد.

ترجمه: آیۀ نخست ما را نصیحت می‌کند و می‌گوید: از دیگران عیب‌جویی نکنید و به آنها لقب‌هایی ندهید که از آنها بدشان می‌آید. آلوده شدن به گناه چه کار بدی است! و هر کس چنین کاری انجام دهد و توبه نکند، از ستمکاران است.

کلمه	معنی
اِتَّقىٰ	پروا کرد
سَخِرَ مِنْ	مسخره کرد
إِثْم	گناه
عابَ	عیب‌جویی کرد، عیب گرفت
اِغْتابَ	غیبت کرد
عُجْب	خودپسندی
عَسىٰ	شاید
فُسوق	آلوده شدن به گناه
بَعْض … بَعْض	یکدیگر
قَدْ	گاهی، شاید؛ بر سر مضارع
بِئْسَ	بد است
كَرِهَ	ناپسند داشت
تابَ	توبه کرد
لَمْ يَتُبْ	توبه نکرد
لَحْم	گوشت
تَجَسَّسَ	جاسوسی کرد
تَنابُز بِالْأَلْقابِ	به یکدیگر لقب‌های زشت دادن
لَمَزَ	عیب گرفت
تَوّاب	بسیار توبه‌پذیر، بسیار توبه‌کننده
مَيِّت	مرده
خَفِيّ	پنهان

ترجمه: از پیامبر خدا (ص) پرسیده شد: محبوب‌ترین مردم نزد خدا چه کسی است؟ فرمود: سودمندترین مردم برای مردم.
اسم تفضیل: أَحَبُّ، أَنْفَعُ

ترجمه: بهترین زینت انسان، آرامش همراه با ایمان است.
اسم تفضیل: أَحْسَنُ

ترجمه: بهترین کارها، کسب درآمد از راه حلال است.
اسم تفضیل: أَفْضَلُ

ترجمه: پروردگارا، ما ایمان آوردیم؛ پس ما را بیامرز و به ما رحم کن و تو بهترین مهربانانی.

ترجمه: بهترین برادران شما کسی است که عیب‌هایتان را به شما گوشزد کند.

ترجمه: بدترین مردم، انسان دورو است.

ترجمه: شب قدر از هزار ماه بهتر است.

ترجمه: و با آنان به روشی که بهتر است گفت‌وگو کن؛ همانا پروردگار تو به کسی که از راه او گمراه شده، داناتر است.
اسم تفضیل: أَحْسَنُ، أَعْلَمُ

ترجمه: و آخرت بهتر و پایدارتر است.
اسم تفضیل: خَيْرٌ، أَبْقىٰ

ترجمه: کتابخانۀ جندی‌شاپور در خوزستان، بزرگ‌ترین کتابخانه در جهان باستان بود.
اسم مکان: مَكْتَبَة
اسم تفضیل: أَكْبَر

حِوارٌ (فِي السّوقِ)
گفت‌وگو در بازار

زائر: سلام بر شما.

فروشندۀ لباس: سلام بر شما، خوش آمدید.

قیمت این پیراهن چقدر است؟

شصت هزار دینار.

ارزان‌تر از این را می‌خواهم. این قیمت‌ها گران هستند.

ما به قیمت پنجاه هزار دینار داریم. بفرمایید.

چه رنگی دارید؟

سفید، سیاه، آبی، قرمز، زرد و بنفش.

قیمت این پیراهن‌های زنانه چقدر است؟

قیمت‌ها از هفتاد و پنج هزار تا هشتاد و پنج هزار دینار است.

قیمت‌ها گران است!

خواهرم، قیمت با توجه به جنس و کیفیت کالاها متفاوت است.

لطفاً یک پیراهن از این نوع به من بدهید و … چقدر پرداخت کنم؟

مبلغ دویست و سی هزار دینار شد.

پس از تخفیف، دویست و بیست هزار پرداخت کن.

ترجمه: خوش‌اخلاقی نصف دین است.
المبتدأ: حُسْنُ
الخبر: نِصْفُ

ترجمه: هر کس اخلاقش بد باشد، خودش را عذاب می‌دهد.
المفعول: نَفْسَهُ

ترجمه: خدایا، همان‌گونه که آفرینش مرا نیکو گرداندی، اخلاق مرا نیز نیکو گردان.
الفعل الماضي: حَسَّنْتَ
فعل الأمر: حَسِّنْ

ترجمه: در ترازوی اعمال چیزی سنگین‌تر از اخلاق نیک نیست.
اسم التفضيل: أَثْقَلَ
الجارّ والمجرور: فِي الْميزانِ

الماضي	المضارع و المستقبل	الأمر و النهي	المصدر
قَدْ أَحْسَنَ نیکی کرده است	يُحْسِنُ نیکی می‌کند	أَحْسِنْ نیکی کن	إِحْسان نیکی کردن
اِقْتَرَبَ نزدیک شد	يَقْتَرِبونَ نزدیک می‌شوند	لا تَقْتَرِبوا نزدیک نشوید	اِقْتِراب نزدیک شدن
اِنْهَزَمَ شکست خورد	سَيَنْهَزِمُ شکست خواهد خورد	لا تَنْهَزِمْ شکست نخور	اِنْهِزام شکست خوردن
اِسْتَغْفَرَ آمرزش خواست	يَسْتَغْفِرُ آمرزش می‌خواهد	اِسْتَغْفِرْ آمرزش بخواه	اِسْتِغْفار آمرزش خواستن
ما سافَرْتُ سفر نکردم	لا يُسافِرُ سفر نمی‌کند	لا تُسافِرْ سفر نکن	مُسافَرَة سفر کردن
تَعَلَّمَ یاد گرفت	يَتَعَلَّمانِ یاد می‌گیرند	تَعَلَّمْ یاد بگیر	تَعَلُّم یاد گرفتن
تَبادَلْتُم مبادله کردید	تَتَبادَلونَ مبادله می‌کنید	لا تَتَبادَلوا مبادله نکنید	تَبادُل مبادله کردن
قَدْ عَلَّمَ آموزش داده است	سَوْفَ يُعَلِّمُ آموزش خواهد داد	عَلِّمْ آموزش بده	تَعْليم آموزش دادن

١ـ عَشَرَةٌ زائِدُ أَرْبَعَةٍ يُساوي أَرْبَعَةَ عَشَرَ.
۱۰ + ۴ = ۱۴٢ـ مِئَةٌ تَقْسيمٌ عَلىٰ اثْنَيْنِ يُساوي خَمْسينَ.
۱۰۰ ÷ ۲ = ۵۰

٣ـ ثَمانِيَةٌ في ثَلاثَةٍ يُساوي أَرْبَعَةً وَ عِشْرينَ.
۸ × ۳ = ۲۴

٤ـ سِتَّةٌ وَ سَبْعونَ ناقِصُ أَحَدَ عَشَرَ يُساوي خَمْسَةً وَ سِتّينَ.
۷۶ − ۱۱ = ۶۵

ترجمه: پس خداوند آرامش خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان فرو فرستاد.
سَكينَتَهُ: مفعول
رَسولِهِ: مجرور به حرف جر

ترجمه: خداوند هیچ‌کس را جز به اندازۀ توانش تکلیف نمی‌کند.
اللهُ: فاعل
نَفْساً: مفعول

ترجمه: سکوت طلا و سخن نقره است.
الْكَلامُ: مبتدا
فِضَّةٌ: خبر

ترجمه: محبوب‌ترین بندگان خدا نزد خداوند، سودمندترین آنان برای بندگان او هستند.
أَحَبُّ: مبتدا
عِبادِ: مضاف‌الیه
اللهِ در «عِبادِ اللهِ»: مضاف‌الیه
اللهِ بعد از «إِلىٰ»: مجرور به حرف جر
أَنْفَعُهُم: خبر

ترجمه: دشمنی انسان خردمند از دوستی انسان نادان بهتر است.
عَداوَةُ: مبتدا
خَيْرٌ: خبر
صَداقةِ: مجرور به حرف جر

ترجمه: پروردگار مشرق و مغرب.
اسم مکان: الْمَشْرِقِ، الْمَغْرِبِ

ترجمه: همانا تو بسیار دانای امور پنهانی.
اسم مبالغه: عَلّامُ

ترجمه: چه کسی ما را از خوابگاهمان برانگیخت؟ این همان چیزی است که خدای رحمان وعده داده بود و فرستادگان راست گفتند.
اسم مکان: مَرْقَد
اسم مفعول: الْمُرْسَلونَ

ترجمه: ای کسی که نیکوکاران را دوست دارد.
اسم فاعل: الْمُحْسِنينَ

ترجمه: ای مهربان‌ترین مهربانان.
اسم تفضیل: أَرْحَمَ
اسم فاعل: الرّاحِمينَ

ترجمه: ای پوشانندۀ هر عیب‌داری.
اسم فاعل: ساتِرَ
اسم مفعول: مَعْيوبٍ

ترجمه: ای بسیار آمرزندۀ گناهان.
اسم مبالغه: غَفّارَ

١ـ صَباح ـ مَساء ـ لَيْل ـ مَيِّت
پاسخ: مَيِّت٢ـ عُجْب ـ لَحْم ـ فُسوق ـ إِثْم
پاسخ: لَحْم

٣ـ سَخِرَ ـ عابَ ـ ساعَدَ ـ لَمَزَ
پاسخ: ساعَدَ

٤ـ أَحْمَر ـ أَحْسَن ـ أَجْمَل ـ أَصْلَح
پاسخ: أَحْمَر

٥ـ أَصْفَر ـ أَزْرَق ـ أَبْيَض ـ أَكْثَر
پاسخ: أَكْثَر

١ـ اِشْتَرَيْنا ………………. وَ فَساتينَ بِأَسْعارٍ رَخيصَةٍ فِي السّوقِ.
سَراويل ـ أَشْهُراً ـ مَواقِف
پاسخ: سَراويل٢ـ مَنْ ………………. الْمُؤْمِنينَ فَعَلَيْهِ أَنْ يَعْتَذِرَ إِلَيْهِم.
اِغْتابَ ـ اِتَّقىٰ ـ مَدَحَ
پاسخ: اِغْتابَ

٣ـ خَمْسَةٌ وَ سِتّونَ ناقِصُ ثَلاثَةٍ وَ عِشْرينَ يُساوي ………………. .
اِثْنَيْنِ وَ أَرْبَعينَ ـ اِثْنَيْنِ وَ سَبْعينَ ـ أَرْبَعَةً وَ عِشْرينَ
پاسخ: اِثْنَيْنِ وَ أَرْبَعينَ

٤ـ أَرادَ الزّائِرُ ………………. السِّعْرِ.
نَوعِيَّةَ ـ ميزانَ ـ تَخْفيضَ
پاسخ: تَخْفيضَ

سؤال	گزینه‌ها	پاسخ
١ـ مَكانٌ كَبيرٌ تُصْنَعُ فيهِ الْأَشْياءُ بِواسِطَةِ الْآلاتِ وَ الْعُمّالِ.	مَصنَع ـ صِناعَة	مَصنَع
٢ـ اِعْتِقادٌ غَيْرُ مُؤَكَّدٍ عَنْ شَيْءٍ ما بَيْنَ الشَّكِّ وَ الْيَقينِ.	تَنابُز ـ ظَنّ	ظَنّ
٣ـ اَلْكَراهَةُ وَ الْخُصومَةُ بَيْنَ شَخْصَيْنِ أَوْ جَماعَتَيْنِ.	عَداوَة ـ أَعداء	عَداوَة
٤ـ اَلْقيمَةُ النَّقْدِيَّةُ الَّتي تُدْفَعُ مُقابِلَ شِراءِ شَيْءٍ.	رَخيص ـ سِعْر	سِعْر
٥ـ اَلْخُروجُ عَنْ أَمْرِ اللهِ وَ الْقَوانينِ الشَّرْعِيَّةِ.	سَكينَة ـ فُسوق	فُسوق
٦ـ مَكانٌ لِلَّعِبِ وَ لِلرِّياضَةِ مِثْلَ كُرَةِ الْقَدَمِ.	لاعِب ـ مَلعَب	مَلعَب
٧ـ عِشْرونَ ناقِصُ أَحَدَ عَشَرَ يُساوي ….. .	سَبْعَة ـ تِسْعَة	تِسْعَة
٨ـ ما هُوَ وَزْنُ الْجَمْعِ لِاسْمِ الْمَكانِ؟	مَفاعِل ـ أَفاعِل	مَفاعِل
٩ـ ثَمانِيَةٌ في اثْنَيْنِ يُساوي ….. .	سِتَّةَ عَشَرَ ـ عَشَرَة	سِتَّةَ عَشَرَ
١٠ـ اَلشَّخْصُ الَّذي أُرْسِلَ في مُهِمَّةٍ.	مُرسِل ـ مُرسَل	مُرسَل
١١ـ كَلِمَةٌ مُفْرَدُها مِنْ غَيْرِ لَفْظِها.	رِجال ـ نِساء	نِساء
١٢ـ لَوْنُ السَّماءِ الصّافِيَةِ وَ الْبَحْرِ.	أَزْرَق ـ أَصْفَر	أَزْرَق
١٣ـ تَقْليلُ سِعْرِ شَيْءٍ فِي الْبَيْعِ.	تَخْفيض ـ شِراء	تَخْفيض
١٤ـ أَداةٌ لِمَعْرِفَةِ وَزْنِ الْأَشْياءِ.	ميزان ـ أَثْقَل	ميزان
١٥ـ أَيُّ كَلِمَةٍ اسْمُ الْمَفْعولِ؟	مُحسِن ـ مَحمود	مَحمود
١٦ـ مُتَرادِفٌ لِكَلِمَةِ «ذَنْب»؟	ذَنْب ـ إِثْم	إِثْم
١٧ـ أَيُّ كَلِمَةٍ اسْمُ الْمُبالَغَةِ؟	جُهّال ـ غَفّار	غَفّار
١٨ـ طَلَبُ الْمَغْفِرَةِ مِنَ اللهِ.	غَفّار ـ اِسْتِغْفار	اِسْتِغْفار
١٩ـ أَيُّ كَلِمَةٍ اسْمُ الْفاعِلِ؟	راحِم ـ أَرْحَم	راحِم
٢٠ـ ما هُوَ جَمْعُ «أَكْبَر»؟	كَبائِر ـ أَكابِر	أَكابِر

اِسْتَخْرِجْ خَمْسَةَ أَسْماءِ تَفضيلٍ مِنْ دُعاءِ الِافْتِتاحِ.
ترجمه: پنج اسم تفضیل از دعای افتتاح استخراج کنید.

پاسخ:

١ـ أَرْحَمُ الرّاحِمينَ ← مهربان‌ترین مهربانان

٢ـ أَشَدُّ الْمُعاقِبينَ ← سخت‌ترین کیفرکنندگان

٣ـ أَعْظَمُ الْمُتَجَبِّرينَ ← بزرگ‌ترین قدرتمندان

٤ـ أَفْضَلَ ← برتر، برترین

٥ـ أَحْسَنَ ← بهتر، بهترین

نکته: در ادامه همان دعا اسم‌های تفضیل دیگری مانند أَجْمَلَ، أَكْمَلَ، أَزْكىٰ، أَنْمىٰ، أَطْيَبَ، أَطْهَرَ، أَسْنىٰ و أَكْثَرَ نیز آمده‌اند.

⭐ نکات مهم امتحانی درس اول:

اسم تفضیل مفهوم برتری دارد و بیشتر بر وزن أَفْعَل می‌آید؛ مانند: أَكْبَر، أَحْسَن، أَجْمَل.

پس از اسم تفضیل اگر مِنْ بیاید، معمولاً معنی «برتر» دارد: أَكْبَرُ مِنْ = بزرگ‌تر از.

اگر اسم تفضیل مضاف باشد، معمولاً معنی «برترین» می‌دهد: أَفْضَلُ الْأَعْمالِ = بهترین کارها.

خَيْر و شَرّ نیز گاهی معنی اسم تفضیل دارند: بهتر / بهترین و بدتر / بدترین.

اسم مکان بر مکان دلالت می‌کند و معمولاً بر وزن‌هایی مانند مَفْعَل، مَفْعِل و مَفْعَلَة می‌آید؛ مانند: مَلعَب، مَطعَم، مَصنَع، مَكتَبَة.

جمع بسیاری از اسم‌های مکان بر وزن مَفاعِل می‌آید؛ مانند: مَدارِس، مَلاعِب، مَطاعِم، مَنازِل.