جواب فعالیت های درس ۱۵ تاریخ دهم انسانی؛ زبان، علم و آموزش

پاسخ: استفاده از زبان‌های ایلامی و بابلی در اسناد رسمی هخامنشیان نشان‌دهنده گستردگی و فراگیری این حکومت بود. هخامنشیان از دستاوردهای تمدن‌های مختلف استفاده می‌کردند و برای اداره بهتر سرزمین‌های پهناور خود، به زبان‌ها و فرهنگ‌های مناطق گوناگون توجه داشتند.

پاسخ: گسترش داستان‌های حماسی و پهلوانی در آغاز دوره اشکانی، نشان‌دهنده علاقه مردم ایران به حفظ هویت و فرهنگ ایرانی پس از دوره سلوکیان بود. این داستان‌ها احساس بیگانگی با فرهنگ یونانی را کاهش می‌دادند و به تقویت روحیه ملی و جایگاه خاندان‌های ایرانی مانند اشکانیان کمک می‌کردند.

پاسخ: زرتشتیان برای جلوگیری از فراموش شدن آموزه‌های دینی خود و حفظ میراث فرهنگی‌شان به نگارش آثار روی آوردند. همچنین گسترش ادیان دیگر، کاهش قدرت موبدان و نبود کتاب‌های نوشته‌شده کافی باعث شد آنان آموزه‌ها و متون دینی خود را ثبت کنند.

الف) هر کدام از متن‌های شماره ۱، ۲ و ۳ به کدام یک از ابعاد تعلیم و تربیت اشاره می‌کنند؟

ب) با همفکری بگویید متن شماره ۳ شما را به یاد کدام یک از شعرهای مولانا می‌اندازد.

پاسخ: الف)
متن شماره ۱: به ابعاد دینی، اخلاقی و اجتماعی تعلیم و تربیت اشاره دارد.متن شماره ۲: به ابعاد جسمانی و اخلاقی اشاره می‌کند.

متن شماره ۳: همه ابعاد تعلیم و تربیت را دربر می‌گیرد.

ب) متن شماره ۳ انسان را به یاد شعر معروف مولانا می‌اندازد:
«روزها فکر من این است و همه شب سخنم
که چرا غافل از احوال دل خویشتنم»

این شعر درباره شناخت انسان از خود، هدف زندگی و اندیشه درباره آغاز و پایان زندگی است.

۱) چهار مورد از مهم‌ترین زبان‌های ایرانی دوران باستان را فهرست کنید و دلیل اهمیت هر یک را بیان کنید.
زبان ایلامی: در اسناد رسمی دوره هخامنشیان استفاده می‌شد.
زبان پارتی یا پهلوی اشکانی: زبان رسمی دربار اشکانیان و مناطق شمالی و شمال شرقی ایران بود.
زبان فارسی میانه یا پهلوی ساسانی: زبان رسمی و درباری حکومت ساسانیان بود.
زبان اوستایی: زبان دینی زرتشتیان و زبان کتاب اوستا بود.۲) به نظر شما چرا آثار ادبی مکتوبی از دوران هخامنشیان و اشکانیان بر جا نمانده است؟ دو دلیل ذکر کنید.
در ایران باستان بسیاری از داستان‌ها و آموزه‌های ادبی و دینی به صورت شفاهی منتقل می‌شدند و نوشتن آثار ادبی چندان رایج نبود. همچنین بسیاری از آثار موجود بر اثر جنگ‌ها، حوادث طبیعی و گذر زمان از بین رفته‌اند.

۳) گوسان‌ها چه نقش فرهنگی‌ای در تاریخ ایران در عصر اشکانیان داشتند؟
گوسان‌ها داستان‌های ملی و پهلوانی را حفظ و به نسل‌های بعد منتقل می‌کردند و نقش مهمی در نگهداری ادبیات شفاهی ایران داشتند.

۴) مهم‌ترین اهداف تعلیم و تربیت در ایران باستان چه بوده است؟
تربیت انسان‌هایی خردمند، شجاع، راستگو، بردبار و تلاشگر، آموزش مهارت‌ها و فنون مورد نیاز هر طبقه اجتماعی و آموزش متون دینی از مهم‌ترین اهداف تعلیم و تربیت بود.

۵) با توجه به ویژگی‌های نظام طبقاتی عصر ساسانی، چه ارتباطی میان این نظام با آموزش و تحصیل وجود داشته است؟
آموزش در دوره ساسانی بیشتر در اختیار طبقات بالای جامعه مانند موبدان، مقامات سیاسی و نظامی و دبیران بود. تحصیل یکی از راه‌های حفظ جایگاه و امتیازات اجتماعی، سیاسی و مذهبی این طبقات به شمار می‌رفت.

زبان در حفظ فرهنگ و هویت ایرانیان باستان نقش مهمی داشت. در دوره‌های مختلف تاریخی، زبان‌هایی مانند ایلامی، پارتی، فارسی میانه و اوستایی برای امور اداری، سیاسی، دینی و فرهنگی استفاده می‌شدند.

هخامنشیان با استفاده از زبان‌های مختلف در اسناد رسمی، نشان دادند که حکومتی گسترده و چندفرهنگی داشتند. در دوره اشکانیان، داستان‌های حماسی و پهلوانی به حفظ هویت ایرانی کمک کردند و گوسان‌ها نقش مهمی در انتقال این آثار داشتند.

در دوره ساسانی، تلاش بیشتری برای ثبت متون دینی و ادبی انجام شد. آموزش و تربیت نیز در ایران باستان اهمیت زیادی داشت و هدف آن پرورش انسان‌هایی خردمند، شجاع، اخلاق‌مدار و آشنا با مهارت‌های مورد نیاز جامعه بود.

با وجود اهمیت آموزش، نظام طبقاتی باعث می‌شد دسترسی به آموزش برای همه افراد جامعه یکسان نباشد و بیشتر در اختیار طبقات قدرتمند و صاحب‌منصب قرار گیرد.