جواب فعالیت های درس هفتم سلامت و بهداشت دوازدهم | بیماری های واگیردار
پاسخ کامل درس ۷ سلامت و بهداشت دوازدهم «بیماری های واگیردار» شامل جواب گفت و گوهای گروهی و کلاسی صفحات ۶۷، ۶۸، ۷۰، ۷۱، ۷۲، ۷۴ و ۷۶.
جواب فعالیت های درس هفتم سلامت و بهداشت دوازدهم، «بیماری های واگیردار»، شامل فعالیت های صفحات ۶۷، ۶۸، ۷۰، ۷۱، ۷۲، ۷۴ و ۷۶ است. در پاسخها، راههای انتقال بیماریها، برنامهٔ آموزش شستن دستها و نمونههای پیشنهادی برای گفتوگوهای کلاسی را بررسی میکنیم.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس هشتم سلامت و بهداشت دوازدهم | بهداشت فردی
جواب فعالیت ۱ صفحه ۶۷ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
بیماریهای واگیردار چیست و راههای انتقال و انتشار آنها کداماند؟
پاسخ: بیماریهای واگیردار، بیماریهایی هستند که عامل ایجادکنندهٔ آنها میتواند بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به فرد دیگری منتقل شود. ویروسها، باکتریها، برخی قارچها و انگلها از عوامل این بیماریها هستند. کتاب، راههای انتقال را در پنج گروه توضیح میدهد:
| راه انتقال | توضیح و نمونه |
|---|---|
| دستگاه گوارش | ورود عامل بیماری از طریق آب، غذا یا دست آلوده به دهان؛ مانند وبا و بعضی عفونتهای رودهای. |
| دستگاه تنفس | انتقال از راه ذرات تنفسی؛ مانند آنفلوانزا، سرماخوردگی و کرونا. |
| پوست و مخاط | تماس مستقیم یا در برخی موارد وسایل آلوده؛ مانند انتقال شپش سر بر اثر تماس مو با موی فرد دارای شپش. |
| تماس جنسی | انتقال بعضی عوامل بیماریزا هنگام تماس جنسی؛ مانند سوزاک و تبخال تناسلی. |
| خون و بعضی مایعات بدن | مانند انتقال HIV یا هپاتیت B از راه سرنگ آلوده؛ راه انتقال دقیق هر بیماری متفاوت است. |
📌 بعضی بیماریها بیش از یک راه انتقال دارند. همچنین همهٔ انواع هپاتیت از راه خون منتقل نمیشوند؛ برای مثال، هپاتیت A معمولاً از راه آب یا غذای آلوده منتقل میشود.
بیماریهای واگیردار شایع در محل زندگی شما کداماند و چگونه میتوان از ابتلا به این بیماریها پیشگیری کرد؟
پاسخ: نمونهٔ پیشنهادی: سرماخوردگی و آنفلوانزا، بهویژه در فصلهای سرد، از بیماریهایی هستند که در اطراف خود میبینیم. عفونتهای گوارشی نیز ممکن است بر اثر آب یا غذای آلوده ایجاد شوند. شستن دستها، تهویهٔ مناسب، رعایت بهداشت غذا، واکسیناسیون مطابق توصیههای بهداشتی و دوری از تماس نزدیک هنگام بیماری، احتمال انتقال را کاهش میدهد.
نمونه پاسخ دیگر: «در مدرسهٔ ما گاهی سرماخوردگی بین دانشآموزان بیشتر میشود. برای پیشگیری، هوای کلاس را تازه نگه میداریم، هنگام سرفه و عطسه از دستمال یا آرنج استفاده میکنیم و در زمان بیماری از حضور نزدیک در جمع خودداری میکنیم.»
جواب فعالیت ۲ صفحه ۶۸ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
فیلمهای نحوهٔ صحیح شستن دستها، روشهای پیشگیری از بیماریهای حاد تنفسی (سرماخوردگی، آنفلوانزا و کرونا) را تماشا کنید.
بهعنوان سفیران سلامت، برنامهای را برای یادگیری نحوه صحیح شستن دستها و روشهای پیشگیری از بیماریهای حاد تنفسی در بین دانشآموزان پایه دهم ارائه دهید.
پاسخ: میتوانیم برنامهای کوتاه با عنوان «دستهای پاک، کلاس سالم» برای دانشآموزان پایه دهم اجرا کنیم:
مرحلهٔ اول؛ معرفی موضوع: در چند جمله توضیح میدهیم که دستهای آلوده و هوای نامناسب فضای بسته میتوانند در انتقال برخی بیماریها نقش داشته باشند.
مرحلهٔ دوم؛ نمایش شستن صحیح دستها: یکی از سفیران سلامت مراحل زیر را اجرا میکند و دیگران ترتیب آنها را توضیح میدهند:
- دستها را با آب تمیز خیس میکنیم و صابون میزنیم.
- کف و پشت دستها، بین انگشتان، شستها و زیر ناخنها را دستکم ۲۰ ثانیه با کف صابون میمالیم.
- دستها را بهخوبی آبکشی میکنیم.
- با حولهٔ تمیز شخصی یا دستمال مناسب خشک میکنیم.
مرحلهٔ سوم؛ یادآوری زمانهای ضروری: پیش از غذا خوردن، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از سرفه، عطسه یا پاک کردن بینی و هنگام آلودگی دستها باید آنها را بشوییم.
مرحلهٔ چهارم؛ پیشگیری از بیماریهای تنفسی: دربارهٔ تهویهٔ کلاس، پوشاندن سرفه و عطسه با دستمال یا آرنج، پرهیز از تماس نزدیک هنگام بیماری و استفاده از ماسک مناسب در شرایط پرخطر توضیح میدهیم. واکسیناسیون توصیهشده نیز بخشی از پیشگیری است.
مرحلهٔ پنجم؛ تمرین و ارزیابی: چند دانشآموز مراحل شستن دستها را نمایش میدهند. سپس پوستر مراحل را کنار روشویی نصب میکنیم و وجود آب، صابون و وسیلهٔ خشک کردن دست را بررسی میکنیم.
نمونه گزارش کوتاه: «برنامهٔ ما شامل آموزش عملی شستن دستها، تمرین دانشآموزان و نصب پوستر کنار روشویی است. همچنین دربارهٔ تهویهٔ کلاس، رعایت آداب سرفه و عطسه و کاهش تماس با دیگران هنگام بیماری گفتوگو میکنیم.»
جواب فعالیت ۳ صفحه ۷۰ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
در صورت شیوع بیماری پدیکلوزیس (آلودگی به شپش سر) در محیط شما، چه راههایی را برای پیشگیری از ابتلا به آن ارائه میدهید؟
پاسخ: مهمترین راه انتقال شپش سر، تماس مستقیم مو با موی فرد دارای شپش است. برای پیشگیری و کنترل آن:
۱ـ از تماس مستقیم سرها هنگام بازی، عکس گرفتن یا فعالیت گروهی پرهیز میکنیم.
۲ـ شانه، برس، کلاه، روسری و وسایل مربوط به مو را مشترک استفاده نمیکنیم.
۳ـ در صورت خارش یا مشاهدهٔ شپش، موضوع را محرمانه به خانواده و مسئول بهداشت اطلاع میدهیم تا بررسی و درمان مناسب انجام شود.
۴ـ افراد نزدیک و اعضای خانواده نیز بررسی میشوند و افراد دارای آلودگی، درمان را طبق راهنمایی پزشک یا داروساز انجام میدهند.
۵ـ وسایل مرتبط با سر و مو، لباس و ملحفههای استفادهشده را مطابق دستورهای بهداشتی تمیز میکنیم.
📌 شپش سر نمیپرد و پرواز نمیکند. ابتلا به آن بهتنهایی نشانهٔ کثیف بودن فرد نیست؛ سرزنش و تمسخر دانشآموز کمکی به کنترل آن نمیکند.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۷۱ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی کلاسی
آیا شما در محیط زندگی خود با بیمار مبتلا به هپاتیت B برخورد داشتهاید؟ مشاهدات شما از علائم و عوارض این بیماری چیست؟
پاسخ: این پرسش به تجربهٔ واقعی شما مربوط است. هپاتیت B ممکن است بدون علامت باشد یا با خستگی، ضعف، بیاشتهایی، تهوع، درد شکم، ادرار تیره و زردی پوست و چشمها همراه شود. در بعضی افراد، عفونت مزمن میشود و میتواند به آسیب جدی کبد منجر شود.
نمونه پاسخ در صورت نداشتن تجربه: «خیر، برخوردی که از تشخیص بیماری آن مطمئن باشم نداشتهام. میدانم این بیماری ممکن است بدون علامت باشد یا با ضعف، بیاشتهایی و زردی همراه شود و تشخیص آن به آزمایش نیاز دارد.»
نمونه پاسخ در صورت داشتن تجربهٔ مشابه: «بله، فردی را میشناسم که بیماری او با آزمایش مشخص شده بود. او تحت نظر پزشک قرار داشت. از روی ظاهر افراد نمیتوان دربارهٔ ابتلا یا شدت بیماری قضاوت کرد.»
برای جلوگیری از انتقال این بیماری چه راهکارهایی را پیشنهاد میکنید؟
پاسخ: واکسیناسیون هپاتیت B، استفاده نکردن مشترک از سرنگ، تیغ و مسواک، استریل بودن وسایل پزشکی و دندانپزشکی و جلوگیری از تماس خون با زخم یا مخاط، از راهکارهای مهم هستند. اعضای خانواده و شریک جنسی فرد مبتلا باید برای بررسی وضعیت ابتلا و ایمنی و نیاز به واکسن با مرکز بهداشت مشورت کنند. استفادهٔ صحیح از کاندوم نیز خطر انتقال جنسی را کاهش میدهد. در بارداری، آزمایش و مراقبت مناسب مادر و اقدامات پیشگیرانه برای نوزاد اهمیت دارد.
✅ هپاتیت B از طریق دست دادن، در آغوش گرفتن، همکلاس بودن یا استفادهٔ معمول از ظروف غذاخوری منتقل نمیشود. وسایل دارای احتمال آلودگی به خون باید شخصی باشند؛ نیازی به طرد بیمار از جمع خانواده نیست.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۷۲ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی کلاسی
فیلم مربوط به «ویروس اچآیوی با بدن چه کار میکند؟» را ببینید و راجع به موضوعات زیر گفتوگو کنید.
علائم و نشانههای این بیماری کداماند و چگونه میتوان از خود در برابر ویروس اچآیوی محافظت کرد؟
پاسخ: HIV ویروسی است که به دستگاه ایمنی آسیب میزند. فرد ممکن است مدت طولانی هیچ علامتی نداشته باشد؛ بنابراین نمیتوان از روی ظاهر، ابتلا را تشخیص داد. در مراحل اولیه ممکن است تب، گلودرد یا بزرگی غدد لنفاوی ایجاد شود. در عفونت پیشرفته و درماننشده، ضعف ایمنی میتواند زمینهٔ عفونتهایی مانند برفک دهان و سل و بعضی سرطانها را فراهم کند. تشخیص به آزمایش اختصاصی نیاز دارد.
برای محافظت، نباید سرنگ و وسایل تزریق را مشترک استفاده کنیم؛ خدمات پزشکی، دندانپزشکی و اقداماتی مانند خالکوبی باید با وسایل استریل انجام شوند. پیشگیری از تماس جنسی بدون محافظت، استفادهٔ صحیح از کاندوم، آزمایش و دریافت مشاورهٔ پزشکی نیز اهمیت دارند.
📌 HIV نام ویروس است؛ ایدز مرحلهٔ پیشرفتهٔ عفونت HIV است. هر فرد دارای HIV لزوماً مبتلا به ایدز نیست. درمان منظم میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند.
پاسخ کوتاه: «عفونت HIV ممکن است بدون علامت باشد و در مراحل پیشرفته باعث ضعف ایمنی و عفونتهای مختلف شود. استفاده نکردن مشترک از وسایل تزریق، استریل بودن ابزارها و رعایت روشهای پیشگیری جنسی از راههای محافظت هستند.»
جواب فعالیت ۶ صفحه ۷۴ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
راههای انتقال ویروس اچآیوی کداماند؟
پاسخ: راههای اصلی انتقال عبارتاند از:
۱ـ تماس جنسی: تماس جنسی بدون روشهای مؤثر پیشگیری با فرد دارای ویروسِ قابل انتقال.
۲ـ وسایل تزریق آلوده: استفادهٔ مشترک از سرنگ، سوزن و تجهیزات تزریق آلوده به خون.
۳ـ خون آلوده: دریافت خون آلوده یا ورود خون آلوده از راه آسیب با وسیلهٔ تیز، زخم یا مخاط. صرف حضور در یک محیط یا تماس با پوست سالم، راه انتقال نیست.
۴ـ انتقال از مادر به کودک: در دوران بارداری، زایمان یا شیردهی؛ مراقبت و درمان مناسب میتواند این خطر را بسیار کاهش دهد.
برای پیشگیری از ابتلا به ویروس اچآیوی چه روشهایی را پیشنهاد میکنید؟
پاسخ: از وسایل تزریق مشترک استفاده نکنیم، از استریل بودن ابزار پزشکی و دندانپزشکی مطمئن شویم و وسایلی مانند تیغ را شخصی نگه داریم. در تماس با خون هر فرد، فارغ از اینکه از وضعیت بیماری او اطلاع داریم یا نه، احتیاط لازم را رعایت کنیم. استفادهٔ صحیح از کاندوم، آزمایش و مشاوره و درمان منظم افراد دارای HIV نیز در پیشگیری مؤثرند. برای افراد در معرض خطر، پزشک ممکن است داروی پیشگیری پیش از مواجهه، یعنی PrEP، تجویز کند.
📌 اگر تماس احتمالی پرخطر رخ دهد، باید فوراً برای بررسی نیاز به داروی پیشگیری پس از مواجهه، یعنی PEP، به مرکز درمانی مراجعه کرد؛ شروع آن باید حداکثر در ۷۲ ساعت نخست باشد و هرچه زودتر بهتر است. نباید منتظر ظاهر شدن علائم ماند.
درمان مؤثر که بار ویروسی را بهطور پایدار به سطح غیرقابل تشخیص برساند، از انتقال جنسی HIV جلوگیری میکند. این نکته به معنی مجاز بودن استفادهٔ مشترک از سرنگ یا کنار گذاشتن احتیاط در تماس با خون نیست.
✅ HIV از این راهها منتقل نمیشود:
دست دادن، در آغوش گرفتن، صحبت کردن، همکلاس بودن، غذا خوردن کنار یکدیگر، استفادهٔ معمول از ظروف، سرفه و عطسه، توالت یا استخر مشترک و نیش پشه.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۷۶ سلامت و بهداشت دوازدهم
گفت و گوی گروهی
فیلم «من سارا هستم» را ببینید.
تصور کنید شما با چنین فردی روبهرو شدهاید، با او چه برخوردی میکنید؟ چرا؟
پاسخ: با فرد دارای HIV محترمانه و مانند دیگران برخورد میکنم؛ از دوستی، همصحبتی و همکاری با او دوری نمیکنم و اطلاعات پزشکیاش را بدون اجازه منتشر نمیکنم. اگر نیاز به حمایت داشته باشد، با رضایت خودش کمک میکنم. دلیل این رفتار آن است که HIV از ارتباطهای عادی اجتماعی منتقل نمیشود و ابتلا به بیماری نباید موجب تحقیر، قضاوت یا محروم شدن فرد از تحصیل و زندگی اجتماعی شود.
نمونه پاسخ کوتاه: «او را از جمع کنار نمیگذارم و با احترام با او رفتار میکنم؛ چون همکلاس بودن و صحبت کردن باعث انتقال HIV نمیشود و هر فرد حق دارد با آرامش و احترام زندگی کند.»
نمونه پاسخ دیگر: «اگر همکلاسی من باشد، همچنان در کارهای گروهی با او همکاری میکنم. در برابر تمسخر دیگران ساکت نمیمانم و دربارهٔ راههای واقعی انتقال آگاهی میدهم، بدون اینکه راز پزشکی او را فاش کنم.»
خلاصه درس هفتم سلامت و بهداشت دوازدهم
بیماریهای واگیردار از راههای مختلفی مانند دستگاه گوارش، تنفس، تماس پوستی، تماس جنسی و خون منتقل میشوند و پیشگیری باید متناسب با راه انتقال هر بیماری باشد. شستن صحیح دستها، آب و غذای سالم، تهویه، واکسیناسیون و استفاده از ابزار استریل از اقدامات مؤثر هستند. در کنار پیشگیری، شناخت درست بیماری اهمیت دارد؛ HIV با ایدز یکسان نیست و تماسهای روزمره سبب انتقال آن نمیشوند. حمایت از فرد بیمار، حفظ حریم خصوصی و پرهیز از انگزنی، به مراجعه و درمان بهموقع کمک میکند.
