جواب فعالیت های درس ششم انسان و محیط زیست یازدهم | تنوع زیستی، تابلوی زیبای آفرینش
پاسخ کامل فعالیت های درس ۶ انسان و محیط زیست یازدهم «تنوع زیستی، تابلوی زیبای آفرینش» شامل جواب فعالیت های ۱ تا ۱۱ صفحات ۸۶، ۸۸، ۹۰، ۹۳، ۹۵، ۹۶، ۹۷، ۹۸، ۹۹، ۱۰۰ و ۱۰۱. عنوان رسمی درس نیز همین است.
درس ششم انسان و محیط زیست یازدهم، «تنوع زیستی، تابلوی زیبای آفرینش»، به وابستگی جانداران، ارزش تنوع زیستی و راههای حفاظت از گیاهان و جانوران میپردازد. پاسخ فعالیتهای این درس را همراه با نمونه گزارش، جدول نمادهای استانها و پیشنهادهای عملی برای حفاظت از طبیعت میخوانید.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۸۶ انسان و محیط زیست یازدهم
این خبرها را بخوانید. چه پیام یا پیامهایی دارند؟
پاسخ: این خبرها نشان میدهند که رفتار انسان میتواند به حفظ جانداران کمک کند یا زندگی آنها را به خطر بیندازد. آموزش مردم و مشارکت آنها در حفاظت، به حفظ تنوع زیستی کمک میکند؛ در مقابل، گرفتن جانوران از طبیعت و نگهداری آنها در اسارت، به جمعیتهای طبیعی آسیب میرساند.
گفت و گو کنید
از نظر شما کدام خبر جالبتر است؟
پاسخ: خبر «افزایش جمعیت حیات وحش مهریز با مردمی شدن حفاظت» برای من جالبتر است؛ چون نشان میدهد مردم محلی میتوانند در کنار محیطبانان، نقش مؤثری در حفاظت از جانوران داشته باشند.
نمونه پاسخ دیگر: خبر سنجابهای بلوطکار زاگرس برایم جالبتر است؛ زیرا سنجابها با دفن کردن دانههای بلوط، به رویش درختان کمک میکنند. گرفتن آنها از طبیعت، فقط به خود سنجابها آسیب نمیزند، بلکه میتواند بر جنگل هم اثر بگذارد.
آیا به نظر شما این خبرها اهمیت متفاوتی دارند؟ نقش انسان در کدام خبر مثبت و در کدام منفی است؟
پاسخ: هر سه خبر مهماند، اما از جنبههای متفاوتی به تنوع زیستی مربوط میشوند. یکی دربارۀ آموزش، دیگری دربارۀ نتیجۀ حفاظت و خبر سوم دربارۀ تهدید جانوران است.
| خبر | نقش انسان |
|---|---|
| کارگاه حفاظت از سمندر لرستانی | مثبت؛ افزایش آگاهی مردم برای حفاظت از گونه و زیستگاه آن. |
| افزایش جمعیت حیات وحش مهریز | مثبت؛ مشارکت مردم در حفاظت و کاهش تهدیدهای حیات وحش. |
| خطر اسارت سنجابهای زاگرس | منفی؛ گرفتن سنجابها از طبیعت برای نگهداری یا خریدوفروش. |
وجه اشتراک این خبرها چیست؟
پاسخ: هر سه خبر به حیات وحش، حفاظت از تنوع زیستی و تأثیر رفتار انسان بر زندگی جانوران مربوطاند.
چه خبرهای مشابهی از رسانهها شنیده یا خواندهاید؟
پاسخ: نمونههایی برای این بخش، گزارشهای مربوط به حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ایران است؛ مانند آموزش مردم محلی برای حفاظت از زیستگاهها، تقویت همکاری مردم با محیطبانان و تلاش برای کاهش شکار غیرمجاز در زیستگاه یوزپلنگ. این گزارشها نیز نشان میدهند که حفاظت از جانوران به همکاری مردم و مسئولان نیاز دارد.
جواب سؤال صفحه ۸۷ انسان و محیط زیست یازدهم
به نظر شما تغییر جمعیت هر یک از این جانداران چه نتایجی دربردارد؟
پاسخ: چون درخت بلوط، سنجاب و جانوران شکارچی به یکدیگر وابستهاند، تغییر جمعیت یکی میتواند بر بقیه اثر بگذارد. کاهش درختان بلوط، غذا و محل زندگی سنجابها را کم میکند. کاهش سنجابها نیز میتواند پراکندگی دانههای بلوط و غذای بعضی شکارچیان را کاهش دهد.
از طرف دیگر، کم شدن شکارچیان ممکن است باعث افزایش جمعیت بعضی جانوران و فشار بیشتر بر منابع غذایی شود. بنابراین، حفظ ارتباط طبیعی میان جانداران برای پایداری زیستگاه اهمیت دارد.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۸۸ انسان و محیط زیست یازدهم
گزارش کنید
یک گیاه یا جانور را در محیطهای طبیعی یا جاهایی مانند باغچه یا بوستان محل زندگی خود، انتخاب کنید و گزارشی از وابستگی آن به جانداران دیگر را از جنبههایی مانند غذا و محل زندگی، ارائه دهید.
پاسخ: سه نمونه گزارش برای انتخاب:
نمونه اول؛ گنجشک
گنجشک برای تغذیه از دانهها و برخی حشرات استفاده میکند. درختان و بوتهها برای آن محل نشستن، پناه گرفتن و گاهی لانهسازی فراهم میکنند. گنجشک نیز غذای بعضی جانوران شکارچی است. بنابراین، کاهش پوشش گیاهی و از بین رفتن حشرات میتواند بر غذا و محل زندگی آن اثر بگذارد.
نمونه دوم؛ زنبور عسل
زنبور عسل برای دریافت شهد و گرده به گیاهان گلدار وابسته است. هنگام جابهجایی میان گلها، به گردهافشانی بسیاری از گیاهان کمک میکند. در نتیجه، هم زنبور از گیاه غذا میگیرد و هم بسیاری از گیاهان از حضور زنبور سود میبرند. کاهش گلها و استفادۀ نادرست از سموم، این ارتباط را مختل میکند.
نمونه سوم؛ درخت سیب
درخت سیب غذای خود را با فتوسنتز میسازد، اما با جانداران دیگر نیز ارتباط دارد. حشرات گردهافشان به تشکیل میوۀ آن کمک میکنند و جانداران تجزیهکننده، مواد باقیمانده را به مواد قابل استفاده در خاک تبدیل میکنند. میوه و بخشهای دیگر درخت نیز غذای بعضی جانوران است و شاخههای آن میتواند محل پناه گرفتن پرندگان باشد.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۹۰ انسان و محیط زیست یازدهم
مردم محل زندگی شما چه فعالیتهایی انجام میدهند که به تنوع زیستی وابسته است؟ کاهش تنوع زیستی چه آسیبی به این فعالیتها میرساند؟
پاسخ: فعالیتهایی مانند کشاورزی، باغداری، زنبورداری، دامداری، صیادی و طبیعتگردی به تنوع زیستی وابستهاند. کاهش گیاهان گلدار و حشرات گردهافشان میتواند تولید بعضی محصولات و عسل را کم کند. تخریب مراتع، غذای دام را کاهش میدهد و کم شدن آبزیان به صیادی آسیب میزند. از بین رفتن جاذبههای طبیعی نیز درآمد فعالیتهای گردشگری را کاهش میدهد.
پیشنهاد دهید
شکل زیر مثالهایی از اهمیت و ارزش تنوع زیستی را نشان میدهد. شما چه موارد دیگری از اهمیت تنوع زیستی میدانید و چه پیشنهادهایی برای استفاده از طبیعت ارائه میدهید.
پاسخ: افزون بر نمونههای شکل کتاب، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| اهمیت تنوع زیستی | نمونه |
|---|---|
| تولید غذا | انواع گیاهان خوراکی، ماهیها و دیگر منابع غذایی. |
| گردهافشانی | کمک زنبورها و دیگر گردهافشانها به تولید میوه و دانه. |
| حفظ خاک | نقش ریشه و پوشش گیاهان در کاهش فرسایش. |
| چرخۀ مواد | تجزیۀ بقایای جانداران به کمک قارچها، باکتریها و دیگر تجزیهکنندگان. |
| حفظ تنوع ژنتیکی | وجود ویژگیهای متفاوت در گیاهان که برای سازگاری و اصلاح محصولات اهمیت دارند. |
| آموزش، آرامش و گردشگری | مشاهدۀ پرندگان، مطالعۀ طبیعت و گردشگری مسئولانه. |
پیشنهاد برای استفاده از طبیعت: برداشت از طبیعت باید به اندازهای باشد که فرصت بازسازی باقی بماند. از چیدن گیاهان کمیاب، شکار و خرید جانوران وحشی خودداری کنیم، در مسیرهای مشخص حرکت کنیم و زبالهای باقی نگذاریم. برای بهرهبرداری از گیاهان دارویی نیز کشت اصولی و برداشت مجاز را جایگزین برداشت بیرویه کنیم.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۹۳ انسان و محیط زیست یازدهم
نماد گیاهی و جانوری استان شما چیست؟
پاسخ: نام استان خود را در جدول زیر پیدا کنید. نامها مطابق جدول صفحات ۹۲ و ۹۳ کتاب نوشته شدهاند.
| استان | نماد جانوری | نماد گیاهی |
|---|---|---|
| آذربایجان شرقی | سیاهخروس | اردوج |
| آذربایجان غربی | میشمرغ | تبریزی |
| اردبیل | قرقاول | فندق |
| اصفهان | قوچ اصفهان | گون گزی |
| البرز | عقاب طلایی | شیرخشت |
| ایلام | سنجاب ایرانی | بلوط ایرانی |
| بوشهر | لاکپشت عقابی | کنار |
| تهران | قزلآلای خالقرمز | درخت تا |
| چهارمحال و بختیاری | کبک دری | لاله واژگون |
| خراسان شمالی | قوچ اوریال | ارس |
| خراسان رضوی | آهو | پونهسای بینالودی |
| خراسان جنوبی | افعی شاخدار ایرانی | زعفران |
| خوزستان | گوزن زرد | خرما |
| زنجان | لکلک سفید | باریجه |
| سمنان | یوزپلنگ | گون گچی |
| سیستان و بلوچستان | تمساح مردابی | گز روغنی |
| فارس | گورخر | آویشن شیرازی |
| قزوین | هما | سماق |
| قم | شاهین | گز پرشاخه |
| کردستان | سمندر آتشین | بنه کردستانی |
| کرمان | زاغ بور | زیره کرمانی |
| کرمانشاه | شوکا | قرهتاج |
| کهگیلویه و بویراحمد | خرس قهوهای | بلوط ایرانی |
| گلستان | پلنگ | سرخدار |
| گیلان | فک | سوسن چلچراغ |
| لرستان | سمندر لرستان | بلوط ایرانی |
| مازندران | مرال | شمشاد هیرکانی |
| مرکزی | پازن | قرهداغ |
| هرمزگان | خرس سیاه | حرا |
| همدان | قوچ ارمنی | گون پنبهای |
| یزد | هوبره | سرو ابرکوه |
چرا این نمادها برای استان شما انتخاب شده است؟ اگر شما مسئول انتخاب نماد گیاهی و جانوری استان خود بودید، همین گیاهان و جانوران را انتخاب میکردید؟ پاسخ خود را توضیح دهید.
پاسخ: پاسخ پیشنهادی: این نمادها بخشی از طبیعت و تنوع زیستی استان را معرفی میکنند و توجه مردم را به شناخت و حفاظت از آنها جلب میکنند. من نیز آنها را انتخاب میکردم؛ زیرا معرفی یک گونه بهعنوان نماد میتواند مسئولیت ما را در برابر حفظ آن بیشتر کند.
نمونه برای ایلام: سنجاب ایرانی و بلوط ایرانی، ارتباط روشنی با جنگلهای منطقه دارند. سنجاب از بلوط تغذیه میکند و با دفن دانهها میتواند به گسترش جنگل کمک کند. من نیز این دو را انتخاب میکردم، چون وابستگی گیاه و جانور را بهخوبی نشان میدهند.
نمونه برای تهران: طبق جدول کتاب، نمادها قزلآلای خالقرمز و درخت تا هستند. انتخاب این نمادها توجه ما را به تنوع طبیعی استان، فراتر از فضای شهری، جلب میکند. من نیز آنها را انتخاب میکردم تا اهمیت حفاظت از زیستگاههای طبیعی استان بیشتر شناخته شود.
نمونه برای یزد: هوبره و سرو ابرکوه، دو نماد درجشده در کتاباند. من نیز آنها را انتخاب میکردم؛ زیرا یکی توجه را به حیات وحش و دیگری به میراث طبیعی ارزشمند استان جلب میکند.
جواب سؤال های صفحه ۹۴ انسان و محیط زیست یازدهم
همانطور که میدانید، جاندارانی روی کرۀ زمین میزیستهاند که اکنون دیگر وجود ندارند. چه مثالهایی از این جانداران در ایران میشناسید؟ چه چیزی باعث میشود افراد یک گونه از بین بروند یا اینکه نتوانند بدون کمک انسان به حیات خود ادامه دهند؟
پاسخ: ببر مازندران و شیر ایرانی از نمونههای شناختهشدۀ جانورانی هستند که از طبیعت ایران ناپدید شدهاند. البته شیر آسیایی هنوز در بخشی از جهان زندگی میکند؛ بنابراین، ناپدید شدن آن از طبیعت ایران با انقراض کامل در جهان یکسان نیست.
تخریب زیستگاه، شکار بیرویه، کاهش غذا، آلودگی، ورود گونههای مهاجم و تغییر اقلیم میتوانند جمعیت جانداران را کاهش دهند. اگر جمعیت بسیار کم شود یا زیستگاه مناسب باقی نماند، ادامۀ بقای آن جمعیت ممکن است به اقدامات حفاظتی انسان وابسته شود.
جواب فعالیت ۵ صفحه ۹۵ انسان و محیط زیست یازدهم
به نظر شما عملکرد انسانها بر تنوع زیستی، بیشتر مثبت است یا منفی؟
پاسخ: بسیاری از فعالیتهای انسان، مانند تخریب زیستگاه و برداشت بیرویه، اثر منفی بر تنوع زیستی داشتهاند. در مقابل، حفاظت از زیستگاهها، احیای گونهها و آموزش مردم، اثر مثبت دارند. با توجه به تهدیدهای مطرحشده در درس، لازم است رفتارهای آسیبزننده را کاهش دهیم و اقدامات حفاظتی را گسترش دهیم.
گفت و گو کنید
احداث جاده در یک زیستگاه علاوه بر قطع ارتباط گونهها با تأثیر بر عواملی مانند نور، دما و کیفیت هوا باعث کاهش یا از بین رفتن پوشش گیاهی میشود. برای کوتاه شدن فاصله دو شهر پیشنهاد شده است که جادهای در جنگل ساخته شود. فرض کنید احداث این جاده وابسته به تصمیم شماست. چه تصمیمی میگیرید و در آن به چه چیزهایی توجه میکنید؟
پاسخ: فقط به کوتاه شدن مسیر توجه نمیکنم. ابتدا از کارشناسان میخواهم اثر جاده بر جنگل، جانوران، آب و خاک را بررسی کنند و مسیرهای جایگزین، از جمله بهسازی جادۀ موجود، مقایسه شوند.
اگر آسیب به زیستگاه ارزشمند شدید و جبرانناپذیر باشد، با عبور جاده از آن مسیر موافقت نمیکنم. اگر پس از بررسی، اجرای طرح ضروری و قابل قبول تشخیص داده شود، باید مسیر کمآسیبتر انتخاب شود و اقداماتی مانند گذرگاه مناسب حیات وحش، کنترل سرعت و کاهش قطع درختان اجرا شود.
در تصمیمگیری به ارزش زیستگاه، حضور گونههای حساس، احتمال برخورد خودرو با جانوران، آلودگی، هزینهها و نیاز واقعی مردم توجه میکنم. ساخت پل یا تونل بهتنهایی به معنای بیضرر شدن جاده نیست.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۹۶ انسان و محیط زیست یازدهم
گفت و گو کنید
گفتیم که آلودگی محیط بر تنوع زیستی تأثیر میگذارد. امروزه ریزگردها از مشکلات محیط زیست ایران و کشورهای دیگر است. به نظر شما آیا ریزگردها میتوانند در درازمدت باعث کاهش تنوع زیستی شوند؟
پاسخ: بله؛ ریزگردهای شدید و مداوم میتوانند بر گیاهان و جانوران اثر بگذارند. نشستن گردوغبار روی برگها میتواند دریافت نور و تبادل گازها را مختل کند و فتوسنتز و رشد گیاه را کاهش دهد. کاهش پوشش گیاهی نیز غذا و پناهگاه بعضی جانوران را کم میکند.
همچنین گردوغبار میتواند به سلامت جانوران و کیفیت زیستگاه آسیب بزند. شدت این آثار به مقدار ریزگرد، مدت مواجهه و ویژگیهای جاندار بستگی دارد؛ بنابراین، هر بار نشستن گردوغبار روی برگ، به معنای توقف کامل فتوسنتز یا مرگ قطعی گیاه نیست.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۹۷ انسان و محیط زیست یازدهم
گزارش کنید
فرض کنید شما مسئول حفاظت از یک گونه گیاهی یا جانوری در حال انقراض هستید، برنامۀ شما برای حفظ این گونه چه خواهد بود؟ برای ارائۀ این برنامه به چه اطلاعاتی نیاز دارید؟
پاسخ: نمونه برنامه برای حفاظت از یوزپلنگ آسیایی:
اطلاعات مورد نیاز
باید بدانم این جانور در کدام مناطق زندگی میکند، جمعیت و وضعیت تولیدمثل آن چگونه است، چه طعمههایی دارد و مهمترین علتهای مرگ یا کاهش جمعیت آن چیست. همچنین باید مسیرهای رفتوآمد، تهدیدهای جادهای، وضعیت زیستگاه و ارتباط مردم محلی با منطقه بررسی شود.
برنامۀ پیشنهادی حفاظت
- حفاظت از زیستگاههای اصلی و جلوگیری از تخریب یا تکهتکه شدن آنها.
- حفاظت از طعمههای طبیعی و مقابله با شکار غیرمجاز.
- کاهش خطر در جادههای عبوری از زیستگاه با اقدامات کارشناسی و کنترل سرعت.
- تقویت امکانات و آموزش محیطبانان.
- همکاری با مردم محلی و توجه به نیازهای معیشتی آنها در برنامه حفاظت.
- پایش جمعیت و زادآوری با روشهای علمی، برای سنجش نتیجه اقدامات.
بانک ذخایر زیستی و برنامههای تخصصی تکثیر میتوانند اقدامات مکمل باشند، اما جای حفاظت از زیستگاه و جمعیت طبیعی را نمیگیرند.
نمونه دیگر؛ حفاظت از یک گیاه در معرض خطر
برای گیاهی مانند مورخوش، ابتدا محل رویش، تعداد بوتهها، زمان گلدهی و علت کاهش آن را بررسی میکنم. سپس برداشت بیرویه را محدود میکنم، از رویشگاه حفاظت میکنم و با کمک متخصصان، تکثیر و نگهداری بذر یا نمونههای مناسب را پیگیری میکنم. آموزش مردم و فراهم کردن روشهای مجاز تأمین گیاه، فشار برداشت از طبیعت را کاهش میدهد.
جواب فعالیت ۸ صفحه ۹۸ انسان و محیط زیست یازدهم
گفت و گو کنید
آیا باورها و علایق ما در حفظ یا آسیب رساندن به تنوع زیستی نقش دارند؟ آیا اجازه داریم برای پول یا سرگرمی حیات جانوران را به خطر اندازیم؟
پاسخ: بله؛ باورها و علاقههای ما بر رفتارمان با طبیعت اثر میگذارند. علاقه به مشاهدۀ جانوران در زیستگاه طبیعی و احترام به زندگی آنها، به حفاظت کمک میکند. در مقابل، علاقه به نگهداری جانوران وحشی در خانه یا خرید گونههای کمیاب، میتواند بازار شکار و قاچاق را تقویت کند.
اجازه نداریم برای پول یا سرگرمی، زندگی جانوران را به خطر بیندازیم. جانوران حق زندگی دارند و بخشی از ارتباطهای طبیعی زیستگاه هستند. میتوان به جای آسیب زدن یا اسیر کردن آنها، از فاصله مناسب مشاهده و عکاسی کرد.
نمونه مرتبط با کتاب: باور مردم محلی به آسیب نرساندن به گاندو، به حفاظت از آن کمک کرده است؛ اما تقاضا برای شکار و خریدوفروش هوبره، زندگی این پرنده را تهدید میکند.
جواب فعالیت ۹ صفحه ۹۹ انسان و محیط زیست یازدهم
پیشنهاد دهید
بسیاری از دولتها در سال ۱۳۷۱ شمسی (۱۹۹۲ میلادی) گرد هم آمدند و پیمان بستند تا به حفظ، استفاده پایدار و عادلانه از تنوع زیستی اقدام کنند. از نتایج این پیمان، تعیین روز جهانی تنوع زیستی (۲۲ ماه مِی برابر با یک خرداد) است. در این روز برنامههای متفاوتی برای افزایش آگاهی مردم دربارۀ اهمیت تنوع زیستی و حفظ آن برگزار میشود. شما چه برنامههایی برای این روز پیشنهاد میدهید؟
پاسخ: برنامههایی پیشنهاد میدهم که هم آگاهی مردم را بیشتر کنند و هم به یک رفتار درست منجر شوند:
✅ نمایشگاهی از عکس و نقاشی گیاهان و جانوران بومی استان، همراه با معرفی تهدیدهای آنها.
✅ دعوت از محیطبان یا کارشناس محیط زیست برای گفتوگو با دانشآموزان.
✅ نمایش یک مستند کوتاه و گفتوگو درباره راههای حفاظت از گونههای معرفیشده.
✅ اجرای برنامۀ «جانور وحشی نمیخریم» و توضیح ارتباط خرید این جانوران با شکار و قاچاق.
✅ بازدید آموزشی مسئولانه از یک محیط طبیعی، بدون چیدن گیاه، گرفتن جانور یا نزدیک شدن به لانهها.
✅ پاکسازی زباله در محل مناسب، با هماهنگی مسئولان و بدون آسیب زدن به زیستگاه.
✅ تهیه پوستر با معرفی نماد گیاهی و جانوری استان و یک اقدام ساده برای حفاظت از آنها.
به نظر شما مردم محلی چه نقشی در موفقیت برنامههای احیای گوزن زرد ایرانی دارند؟
پاسخ: مردم محلی با خودداری از شکار، گزارش تخلفها، حفظ پوشش گیاهی و همکاری با محیطبانان به موفقیت برنامه کمک میکنند. شناخت آنها از منطقه نیز برای شناسایی تهدیدها و پایش زیستگاه ارزشمند است. وقتی مردم در تصمیمگیری مشارکت داشته باشند و اهمیت حفاظت را بدانند، اجرای برنامه پایدارتر میشود.
جواب فعالیت ۱۰ صفحه ۱۰۰ انسان و محیط زیست یازدهم
ارائه دهید
اگر طرح احیا و حمایت از گوزن زرد ایرانی در استان شما اجرا میشود، دربارۀ چگونگی موفقیت آن با مجریان طرح گفتوگو و آن را ارائه دهید.
پاسخ: متن زیر یک گزارش مطالعاتی بر اساس توضیح کتاب است و جای مصاحبۀ واقعی با مجریان طرح را نمیگیرد:
نمونه گزارش درباره احیای گوزن زرد ایرانی
گوزن زرد ایرانی در گذشته در حاشیۀ رودهای دز و کرخه زندگی میکرد. کاهش زیستگاه و شکار باعث شد جمعیت آن بهشدت کم شود. طبق توضیح کتاب، تعدادی از گوزنهای باقیمانده به دشت ناز ساری منتقل شدند و با فراهم شدن شرایط مناسب، امکان تکثیر و جلوگیری از نابودی آنها فراهم شد.
این تجربه نشان میدهد که حفاظت از جانور باید با تأمین زیستگاه مناسب همراه باشد. جلوگیری از شکار، مراقبت تخصصی، ثبت زادآوری و مرگومیر و مشارکت مردم محلی، از بخشهای مهم چنین برنامهای هستند.
موفقیت طرح فقط با زیاد شدن تعداد گوزنها سنجیده نمیشود؛ سلامت جمعیت، حفظ تنوع ژنتیکی و امکان ادامۀ زندگی در زیستگاه مناسب نیز اهمیت دارد.
پرسشهای پیشنهادی برای گفتوگو با مجریان طرح
- طرح از چه زمانی شروع شده و هدف اصلی آن چیست؟
- مهمترین تهدید گوزنها در این منطقه چیست؟
- برای حفاظت از زیستگاه و جلوگیری از شکار چه اقداماتی انجام شده است؟
- جمعیت، زادآوری و تلفات چگونه بررسی و ثبت میشود؟
- مردم محلی چه همکاریهایی داشتهاند؟
- برای ادامۀ طرح چه امکانات یا همکاریهایی لازم است؟
اگر این طرح در استان شما اجرا نمیشود، همین موضوع را در گزارش بنویسید و نمونه دشت ناز را بهعنوان تجربۀ معرفیشده در کتاب توضیح دهید؛ اجرای طرح در محل زندگی خود را فرض نکنید.
جواب صفحه ۱۰۱ انسان و محیط زیست یازدهم
من چه کار کنم؟
پاسخ: برای تکمیل دو خط خالی این بخش میتوان نوشت:
۱. جانوران وحشی و گیاهان کمیاب را از طبیعت جدا نمیکنم و آنها را نمیخرم.
۲. هنگام حضور در طبیعت، زبالهای باقی نمیگذارم و به لانهها، گیاهان و جانوران آسیب نمیزنم.
از مسئولان چه انتظاراتی دارم؟
پاسخ: برای تکمیل دو خط خالی این بخش میتوان نوشت:
۱. امکانات و آموزش لازم را در اختیار محیطبانان قرار دهند و با شکار و قاچاق جانداران مقابله کنند.
۲. مردم محلی را در برنامههای حفاظت مشارکت دهند و برای احیای زیستگاههای آسیبدیده اقدام کنند.
جواب فعالیت ۱۱ صفحه ۱۰۱ انسان و محیط زیست یازدهم
رفتارهای خود را ارزیابی کنید.
پاسخ: دو ردیف نخست، نمونههای چاپشدۀ کتاباند؛ دو ردیف آخر، پاسخ پیشنهادی برای تکمیل جدول هستند. در خودارزیابی، فقط رفتارهایی را انتخاب کنید که واقعاً در مورد شما صدق میکنند.
| کارهایی که انجام میدهم و میدانم به حفظ تنوع زیستی کمک میکند. | کارهایی که انجام میدهم و ممکن است به ضرر تنوع زیستی باشد. |
|---|---|
| در زمستان برای جانورانی که به غذا دسترسی ندارند، غذا میگذارم. | گاهی با تیرکمان به پرندگان آسیب میرسانم. |
| هنگام گشتوگذار در طبیعت، گیاهان و گلهای آنها را نمیچینم. | هنگام پیادهروی در طبیعت با چوبی که در دست دارم، به گیاهان ضربه میزنم. |
| زبالههای خود را از طبیعت خارج میکنم و به محل مناسب میبرم. | گاهی برای کوتاه کردن مسیر، روی گیاهان خارج از مسیر مشخص قدم میگذارم. |
| جانوران را از فاصله مناسب تماشا میکنم و به لانههایشان نزدیک نمیشوم. | گاهی برای گرفتن عکس نزدیک، جانوران را دنبال میکنم و میترسانم. |
نمونه تصمیم پس از خودارزیابی: از این پس در مسیر مشخص حرکت میکنم و برای عکاسی، جانوران را دنبال نمیکنم. تلاش میکنم تماشای طبیعت با کمترین مزاحمت برای جانداران همراه باشد.
جواب تدبر در آیات صفحه ۱۰۱ انسان و محیط زیست یازدهم
با مراجعه مجدد به آیۀ آغازین این درس، دربارۀ ترجمه، معنا و مفاهیمی که از آن دریافت میشود و چگونگی ارتباط مفهومی آن با موضوع درس ژرف بیندیشید. آیات مشابه آن را در قرآن کریم جستوجو کنید و با همکلاسیهایتان دربارۀ یافتههای خود گفتوگو نمایید.
پاسخ: آیۀ آغازین درس، آیۀ ۷ سورۀ شعراء است:
سورۀ شعراء، آیۀ ۷
«أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ»
آیا [آنها که ایمان نمیآورند به زمین] نگاه نمیکنند که ما چه مقدار در زمین گیاهان زوج پرفایده را رویاندیم؟
این آیه ما را به نگاه دقیق به زمین و گوناگونی گیاهان دعوت میکند. ارتباط آن با درس، توجه به ارزش و تنوع جانداران است. شناخت این گوناگونی میتواند حس مسئولیت ما را برای حفظ طبیعت بیشتر کند.
آیات مشابه
سورۀ فاطر، آیات ۲۷ و ۲۸: این آیات به گوناگونی رنگ میوهها، کوهها، انسانها و جانوران اشاره میکنند و توجه ما را به تنوع آفرینش جلب میکنند.
سورۀ نحل، آیۀ ۱۳:
«وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ»
و آنچه را در زمین با رنگهای گوناگون برای شما آفریده است؛ در این، نشانهای برای مردمی است که پند میگیرند.
نتیجۀ گفتوگو: تنوع جانداران بخشی ارزشمند از آفرینش است. بهرهبرداری از طبیعت باید همراه با شناخت، مسئولیتپذیری و پرهیز از نابودی زیستگاهها و گونهها باشد.
خلاصه درس ششم انسان و محیط زیست یازدهم
تنوع زیستی، گوناگونی حیات است و در سه سطح ژن، گونه و بومسازگان بررسی میشود. جانداران از راه غذا، محل زندگی و ارتباطهای دیگر به هم وابستهاند؛ به همین دلیل، آسیب به یک بخش از طبیعت میتواند بخشهای دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد. تخریب زیستگاه، برداشت بیرویه، آلودگی، گونههای بیگانۀ مهاجم و تغییر اقلیم، تنوع زیستی را تهدید میکنند. حفاظت از زیستگاهها، استفاده پایدار، مشارکت مردم محلی، آموزش و نگهداری ذخایر زیستی از راهکارهای مهم حفاظت هستند. رفتارهای روزمرۀ ما نیز در حفظ یا آسیب رساندن به طبیعت نقش دارند.
