جواب فعالیت های درس سوم روانشناسی یازدهم انسانی | احساس، توجه، ادراک
پاسخ کامل درس ۳ روانشناسی یازدهم «احساس، توجه، ادراک» شامل جواب فعالیت های ۳ـ۱ تا ۳ـ۱۱، سوالات متن و جمع بندی درس صفحات ۶۸ تا ۸۶.
درس سوم روان شناسی یازدهم، «احساس، توجه، ادراک»، توضیح میدهد چگونه اطلاعات محیط را دریافت میکنیم، به بخشی از آنها توجه میکنیم و به آنها معنا میدهیم. پاسخ فعالیتها و سؤالهای این درس را بهترتیب صفحه میخوانید. در فعالیتهای تجربی، گزارشهای پیشنهادی را با مشاهده و تجربه واقعی خودتان هماهنگ کنید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس چهارم روانشناسی یازدهم انسانی | حافظه و علل فراموشی
جواب فعالیت ۱ صفحه ۶۸ روان شناسی یازدهم
همین حالا مطالعه این صفحه را متوقف کنید! چه صداهایی از محیط پیرامون را میشنوید که هنگام مطالعه، به آن توجه نداشتید؟ آن صداها را بنویسید.
پاسخ: نمونه پاسخ: صدای تیکتاک ساعت، حرکت خودروها، گفتوگوی اعضای خانواده، صدای کولر، آواز پرندگان و بسته شدن در را میشنوم.
هنگام مطالعه نیز ممکن بود این صداها به گوشم برسند، اما چون توجه خود را به متن اختصاص داده بودم، به آنها توجه نمیکردم. پس شنیدن یک صدا و توجه کردن به آن، دقیقاً یکسان نیستند.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۶۹ روان شناسی یازدهم
سه حس از پنج حس خود را از تحریکهای بیرونی محروم کنید؛ صدا، نور و بو. تا چه زمانی قادر به تحمل وضعیت ایجادشده بودید؟ حالات محرومیت حسی خود را از صدا، نور و بو گزارش کنید. احساس عاطفی خود را گزارش کنید.
پاسخ: نمونه گزارش: وقتی برای مدتی کوتاه در محیطی آرام، با چشمهای بسته و بدون بوی مشخص نشستم، ابتدا احساس آرامش کردم. پس از مدتی، حوصلهام سر رفت و دوست داشتم چشمهایم را باز کنم یا صدایی بشنوم. همچنین توجه بیشتری به نفس کشیدن و وضعیت بدنم پیدا کردم.
نمونه احساس متفاوت: ممکن است فرد دیگری در همین شرایط، بهجای آرامش، احساس نگرانی یا بیقراری کند. مدت تحمل و واکنش افراد یکسان نیست؛ زمان واقعی تجربه خودتان را بنویسید.
📌 این تجربه کوتاه، محرومیت حسی کامل آزمایشگاهی نیست. برای کاهش بو، راه تنفس را نبندید و آزمایش را به تحمل ناراحتی یا ماندن طولانی در تاریکی تبدیل نکنید.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۷۰ روان شناسی یازدهم
محمد، حسن و جواد در حال مطالعه مطالب درسی هستند. حمید از دور با صدای بلند میگوید: «بچهها چه کار میکنید؟» دو نفر سرشان را بالا آورده نگاه میکنند و یکی اصلاً سر خود را بالا نمیآورد. صدای حمید به گوش هر سه رسید؛ احساس. دو نفر سرشان را بالا آوردند؛ توجه. محمد گفت: «چقدر داد میزنی!»؛ ادراک. این مثال را در مورد بویایی و سوختن غذا یا پختن یک کیک خوشمزه به کار ببرید و اسم سه نفر را بنویسید.
پاسخ: سارا، مریم و نرگس در اتاق کنار آشپزخانه مشغول مطالعهاند و بوی کیک تازه در فضا پخش میشود.
احساس: مولکولهای بو، گیرندههای بویایی هر سه نفر را تحریک میکنند.
توجه: سارا و مریم از مطالعه دست میکشند و به بو توجه میکنند، اما نرگس همچنان سرگرم خواندن است.
ادراک: سارا بو را تشخیص میدهد و میگوید: «این بوی کیک وانیلی است؛ فکر کنم کیک آماده شده!»
نمونه با بوی سوختگی: علی، رضا و امیر در خانهاند. بوی سوختگی گیرندههای بویایی آنها را تحریک میکند؛ احساس. رضا توجهش را به بو معطوف میکند؛ توجه. سپس میگوید: «غذای روی اجاق سوخته است»؛ ادراک.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۷۰ روان شناسی یازدهم
بررسی و جستوجو: با کمک اینترنت، مفهوم «جبران حسی» را جستوجو کنید. با رعایت مطالبی که درباره روش علمی در درس اول خواندید، دریافت خود را درباره این موضوع بنویسید.
پاسخ: جبران حسی یعنی فرد در صورت کاهش یا از دست دادن یک حس، بتواند با استفاده مؤثرتر از حواس باقیمانده، بخشی از اطلاعات مورد نیازش را به دست بیاورد. این توانایی با تمرین، توجه و انعطافپذیری مغز ارتباط دارد.
برای مثال، فرد نابینا ممکن است با تمرین، اطلاعات بیشتری از لمس نوشتههای بریل یا نشانههای صوتی محیط دریافت کند. این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد نابینا در تمام تواناییهای شنیداری یا لامسه برترند؛ نوع مهارت، تجربه و شرایط افراد متفاوت است.
ارتباط با روش علمی: برای بررسی این موضوع باید عملکرد افراد را در یک تکلیف مشخص، مانند تشخیص جهت صدا، در شرایط یکسان اندازهگیری و مقایسه کنیم. نقل یک داستان یا مشاهده یک نفر، برای نتیجهگیری درباره همه افراد کافی نیست.
منبع برای مطالعه: پژوهش درباره بازسازماندهی مغز پس از فقدان حسی
جواب فعالیت ۵ صفحه ۷۱ روان شناسی یازدهم
نوشتهای را به سه شیوه مطالعه کنید:
۱ـ جملهها را با چشم بخوانید و تعقیب کنید.
۲ـ علاوه بر تعقیب چشمی، مطالب را بهگونهای بخوانید که گوشتان هم بشنود.
۳ـ علاوه بر تعقیب چشمی و بلندخوانی، یادداشتبرداری نیز بکنید. نتایج چگونه خواهد بود؟ کدام شیوه مؤثرتر است؟ چرا؟
پاسخ: در چارچوب این فعالیت، شیوه سوم میتواند مؤثرتر باشد؛ چون علاوه بر دیدن و شنیدن، هنگام یادداشتبرداری نیز فعالانه با مطلب درگیر میشویم. اگر نکات را با زبان خودمان بنویسیم، لازم است آنها را بفهمیم، انتخاب کنیم و ارتباطشان را تشخیص بدهیم.
در شیوه اول بیشتر از بینایی استفاده میکنیم و در شیوه دوم، شنیدن صدای خودمان نیز به آن اضافه میشود. البته نتیجه به نوع مطلب و روش اجرای فعالیت بستگی دارد؛ رونویسی بدون فکر، الزاماً یادگیری را بهتر نمیکند.
جواب سوالات صفحه ۷۳ روان شناسی یازدهم
با توجه به دو مثال زیر بگویید چرا تحمل درد برای این افراد یکسان نیست؟
۱ـ جانبازان جنگ تحمیلی، در مقایسه با افراد عادی، برای جراحی یک عضو به یک اندازه ابراز ناراحتی نمیکنند.
۲ـ درد زایمان برای خانمها، به مراتب قابل تحملتر از درد ناشی از جراحی کلیه است.
پاسخ: تجربه درد فقط به شدت تحریک جسمانی وابسته نیست؛ تجربههای قبلی، انتظار فرد، اضطراب، حمایت دیگران و معنایی که موقعیت برای او دارد نیز مؤثرند. در مثال اول، تجربهها و نگرش فرد نسبت به آسیب و درمان میتواند بر واکنش او اثر بگذارد. در مثال دوم، انتظار تولد فرزند ممکن است به بعضی مادران برای تحمل درد کمک کند.
این مثالها قانون همیشگی درباره همه افراد نیستند. همچنین کمتر ابراز کردن ناراحتی، لزوماً به معنای کمتر بودن درد نیست.
قبل از شروع کلاس تصمیم میگیرید سخنان دبیر را بهدقت گوش دهید. در دقایق نخست تصمیم شما عملی میشود، اما بعد از چند دقیقه حواستان به موضوعهای دیگر معطوف میشود. در این مثال، توجه شما دچار مشکل شده یا تمرکزتان؟ توضیح دهید.
پاسخ: تمرکز دچار مشکل شده است؛ زیرا ابتدا سخنان معلم را برای توجه انتخاب کردهام، اما نتوانستهام این توجه را ادامه بدهم. تمرکز یعنی توجه پایدار و مداوم به موضوع مورد نظر.
جواب سوال صفحه ۷۴ روان شناسی یازدهم
به نظر شما یک دندانپزشک، در گفتوگو با دیگران، به کدام یک از اعضای بدن بیشتر توجه میکند؟ چرا؟ میتوانید صاحبان مشاغل دیگری را پیدا کنید که اینگونه هستند؟
پاسخ: احتمال دارد بیشتر به دندانها توجه کند؛ زیرا تجربه کاری و اطلاعات موجود در حافظهاش، توجه او را به این بخش هدایت میکند.
نمونههای دیگر: آرایشگر به مدل مو، خیاط به دوخت و اندازه لباس، معمار به طراحی ساختمان و مربی ورزش به شیوه حرکت و وضعیت بدن افراد بیشتر توجه میکند.
جواب سوال صفحه ۷۵ روان شناسی یازدهم
چرا در بیمارستانها، فرودگاهها و مانند آنها، قبل از اعلام خبر، موسیقی یا صدایی نواخته میشود و سپس اصل پیام گفته میشود؟
پاسخ: این صدا توجه افراد را از فعالیتهای دیگر به بلندگو جلب میکند و به آنها خبر میدهد که پیامی پخش خواهد شد. در نتیجه، احتمال شنیدن و دنبال کردن پیام بیشتر میشود.
جواب فعالیت ۶ صفحه ۷۵ روان شناسی یازدهم
تماشاگران برای مشاهده مسابقه فوتبال به استادیوم میروند. دور زمین پر از تابلوهای تبلیغاتی است. آنها به قصد دیدن تبلیغات به استادیوم نمیآیند، ولی این تصاویر زمینه ذهنیشان را برای خریدهای بعدی آماده میکند. این مثال نمونهای از آمادهسازی است. یک مورد مشابه بیابید و بهصورت گروهی تجزیه و تحلیل کنید.
پاسخ: هنگام تماشای یک مسابقه تلویزیونی، نام یک تولیدکننده لوازم ورزشی چند بار دیده میشود. مدتی بعد، هنگام خرید توپ، نام همان تولیدکننده برای بیننده آشناتر است و ممکن است زودتر توجه او را جلب کند.
تحلیل: روبهرو شدن قبلی با نام محصول، شناخت بعدی آن را آسانتر میکند؛ حتی اگر هدف اولیه فرد، تماشای تبلیغات نبوده باشد. این آشنایی میتواند در انتخاب اثر بگذارد، اما خرید را قطعی نمیکند.
نمونه دیگر: دانشآموزی پیش از مطالعه کامل یک درس، عنوانها و تصاویر آن را مرور میکند. هنگام خواندن متن، موضوعها برایش آشناترند و راحتتر متوجه ارتباط مطالب میشود.
جواب فعالیت ۷ صفحه ۷۶ روان شناسی یازدهم
اگر بخواهید مطالب این درس را برای آزمون بهدقت مطالعه کنید، کدام شیوه را انتخاب میکنید؟ چرا؟
ـ مطالعه کل مطالب در یک حالت ثابت و بدون وقفه؛
ـ مطالعه بخشی از درس و سپس قدم زدن، استراحت و خوردن میانوعده و پس از استراحت کوتاه، ادامه مطالعه.
پاسخ: شیوه دوم را انتخاب میکنم. استراحت کوتاه از خستگی و یکنواختی میکاهد و کمک میکند با توجه بیشتری به مطالعه برگردم. مطالعه طولانی و بدون وقفه ممکن است باعث خوگیری، حواسپرتی و کاهش کیفیت یادگیری شود.
زمان مطالعه و استراحت را متناسب با دشواری درس و وضعیت خودم تنظیم میکنم و نمیگذارم استراحت کوتاه به وقفهای طولانی تبدیل شود.
جواب فعالیت ۸ صفحه ۷۸ روان شناسی یازدهم
هنگام عبور از خروجیهای بازرسی فرودگاهها، مأموران همه وسایل، حتی کمربند را هم بازرسی میکنند. به نظر شما در این ردیابی، هشدار کاذب وجود دارد یا از دست دادن؟
پاسخ: در این موقعیت، برای کاهش احتمال از دست دادن یک وسیله خطرناک، حساسیت بازرسی را بالا میبرند و احتمال هشدار کاذب را بیشتر میپذیرند. مثلاً ممکن است وسیلهای بیخطر مشکوک تشخیص داده شود و دوباره بررسی شود.
خودِ بازرسی کمربند، الزاماً هشدار کاذب نیست؛ هشدار کاذب زمانی است که خطر وجود ندارد، اما وجود آن گزارش یا فرض میشود. در مقابل، عبور یک وسیله خطرناک بدون شناسایی، نمونه «از دست دادن» است.
اگر قرار باشد دو درس با اهمیت متفاوت را مطالعه کنید، در کدام درس باید پدیده هشدار کاذب باشد؟ چرا؟
پاسخ: در درس مهمتر، با احتیاط بیشتری مطالب را بررسی میکنم؛ حتی ممکن است نکتهای را که در آزمون مطرح نمیشود، مهم بدانم و بخوانم. این حالت شبیه هشدار کاذب است. ترجیح میدهم چند نکته اضافی را مطالعه کنم تا نکته مهمی را نادیده بگیرم.
جواب سوالات صفحه ۷۹ روان شناسی یازدهم
۱ـ چرا بین دو کلاس آموزشی زنگ تفریح برای دانشآموزان در نظر گرفته میشود؟
پاسخ: چون توجه طولانیمدت میتواند با خستگی و کاهش تمرکز همراه شود. زنگ تفریح فرصتی برای استراحت، حرکت و رفع نیازهای جسمانی است تا دانشآموز با آمادگی بیشتری در کلاس بعدی شرکت کند.
۲ـ آیا دانشآموزان دورههای مختلف به زنگ تفریح یکسانی نیاز دارند؟ چرا؟
پاسخ: لزوماً خیر؛ سن، نیاز به حرکت، توان حفظ توجه و نوع فعالیت آموزشی متفاوت است. برای مثال، کودکان کمسن معمولاً به فرصتهای مکررتری برای حرکت و تغییر فعالیت نیاز دارند. تفاوتهای فردی نیز باید در نظر گرفته شود.
جواب فعالیت ۹ صفحه ۸۰ روان شناسی یازدهم
یافتن یک خودرو در پارکینگ خلوت راحتتر است یا شلوغ؟ یافتن خودرو با رنگ کمیاب چطور؟ در این دو مثال، کدام عامل مؤثر است: تعداد عوامل انحرافی یا ویژگی منحصربهفرد هدف؟ شما نیز مثالهایی بیابید.
پاسخ: یافتن خودرو در پارکینگ خلوت معمولاً راحتتر است؛ زیرا خودروهای کمتری برای بررسی وجود دارند و تعداد عوامل انحرافی کمتر است. خودرویی با رنگ متفاوت و کمیاب نیز در میان خودروهای دیگر زودتر دیده میشود؛ زیرا ویژگی متمایزی دارد.
| عامل | نمونههای دیگر |
|---|---|
| کم بودن عوامل انحرافی | پیدا کردن کلید روی میز خلوت، آسانتر از میز شلوغ است. یافتن نامی در فهرست کوتاه نیز معمولاً سریعتر از فهرست بلند است. |
| ویژگی منحصربهفرد هدف | واژه نارنجی در متن سیاه یا کیف زرد در میان کیفهای مشکی، زودتر توجه را جلب میکند. |
جواب سوال صفحه ۸۱ روان شناسی یازدهم
اگر تمایل داشتید همزمان با تماشای یک برنامه مستند علمی، درس خاصی را مرور کنید، کدام کتاب درسی را انتخاب میکردید؟ چرا؟
پاسخ: بر اساس توضیح کتاب، درسی مرتبط با موضوع مستند را انتخاب میکنم؛ مثلاً هنگام تماشای مستندی درباره آبوهوا، همان مبحث از جغرافیا را مرور میکنم. ارتباط دو موضوع میتواند از پراکندگی میان مطالب نامرتبط بکاهد.
البته برای یادگیری دقیق مطالب تازه و دشوار، بهتر است تماشای مستند و مطالعه را جداگانه انجام بدهم؛ چون انجام همزمان دو کار همچنان میتواند توجه را تقسیم کند.
جواب فعالیت ۱۰ صفحه ۸۱ روان شناسی یازدهم
آیا میتوانید حدس بزنید چرا رنگ تابلوهای «ورود ممنوع» قرمز است؟ اگر سبز میبود، بر میزان توجه رانندگان چه تأثیری میداشت؟ حاصل بررسی خود را به دیگر دانشآموزان ارائه دهید.
پاسخ: قرمز در علائم راهنمایی با توقف، خطر و ممنوعیت پیوند دارد و رانندگان این معنا را آموختهاند. تفاوت رنگ قرمز و علامت سفید نیز به دیده شدن تابلو کمک میکند. اگر تابلو سبز بود، ممکن بود با انتظار راننده از معنای رنگ سبز هماهنگ نباشد و تشخیص ممنوعیت را کندتر یا گیجکننده کند.
درباره «اثر استروپ» جستوجو کنید و حاصل پژوهش را در قالب یک گزارش به همکلاسیها ارائه دهید.
پاسخ: اثر استروپ نشان میدهد خواندن خودکار یک واژه میتواند با نام بردن رنگ نوشته تداخل پیدا کند. مثلاً اگر واژه «قرمز» با رنگ سبز نوشته شود و از ما بخواهند فقط رنگ نوشته را بگوییم، باید «سبز» پاسخ بدهیم. ناهماهنگی واژه و رنگ معمولاً پاسخ را کندتر و احتمال اشتباه را بیشتر میکند.
رنگ نوشتهها را بگویید؛ خود کلمهها را نخوانید:
قرمز بنفش سبز
پاسخ: از راست به چپ: سبز، قرمز، بنفش.
روش اجرای کلاسی: دو فهرست هماندازه تهیه کنید؛ در یکی، نام رنگ و رنگ نوشته هماهنگ باشد و در دیگری ناهماهنگ. از چند نفر بخواهید رنگ نوشتهها را نام ببرند. زمان و تعداد خطاها را ثبت و مقایسه کنید. برای کاهش اثر تمرین، ترتیب ارائه دو فهرست را برای بعضی افراد جابهجا کنید.
نتیجه مورد انتظار: نام بردن رنگها در فهرست ناهماهنگ معمولاً دشوارتر است. در گزارش، نتایج واقعی آزمایش خود را بنویسید.
منبع پژوهش: مقاله اصلی استروپ، ۱۹۳۵
جواب سوال صفحه ۸۲ روان شناسی یازدهم
به نظر شما بین خطای ادراکی و توهم چه تفاوتی وجود دارد؟
پاسخ: در خطای ادراکی، محرک بیرونی وجود دارد، اما آن را نادرست تفسیر میکنیم؛ مثلاً دو خط هماندازه را با طول متفاوت میبینیم. در توهم، تجربه ادراکی بدون وجود محرک بیرونیِ متناظر شکل میگیرد؛ مثلاً فرد صدایی را میشنود که منبع بیرونی ندارد.
پس تفاوت اصلی، وجود محرک واقعی و تفسیر نادرست آن در خطای ادراکی، در برابر نبود محرک بیرونی متناظر در توهم است.
جواب فعالیت ۱۱ صفحه ۸۲ روان شناسی یازدهم
با جستوجو در اینترنت، چند نمونه از خطاهای ادراکی را جمعآوری کرده و در کلاس ارائه کنید.
پاسخ: نمونههای زیر برای ارائه مناسباند:
۱ـ خطای مولر ـ لایر: دو خط هماندازه به دلیل تفاوت جهت پیکانهای دو سرشان، متفاوت دیده میشوند. با اندازهگیری میتوان برابری طول آنها را بررسی کرد.
۲ـ خطای پونزو: دو خط برابر در میان خطوط همگرا قرار میگیرند، اما یکی بلندتر به نظر میرسد. زمینه تصویر و نشانههای عمق بر داوری ما اثر میگذارند.
۳ـ خطای ابینگهاوس: دو دایره مرکزی هماندازهاند، اما دایرهای که با دایرههای کوچکتر احاطه شده، بزرگتر از دایرهای به نظر میرسد که دایرههای بزرگ دور آن قرار دارند.
۴ـ خطای سایه شطرنجی: دو خانه با تیرگی یکسان، به دلیل سایه و زمینه اطرافشان، متفاوت دیده میشوند. با جدا کردن آنها از زمینه میتوان یکسان بودن رنگشان را بهتر دید.
نتیجه گزارش: ادراک فقط دریافت تصویر توسط چشم نیست؛ مغز اطلاعات را با توجه به زمینه و رابطه اجزا تفسیر میکند. به همین دلیل، آنچه میبینیم گاهی با اندازه یا رنگ واقعی یکسان نیست.
برای دیدن نمونهها: مجموعه خطاهای بینایی و پدیدههای ادراکی مایکل باخ
جواب سوال صفحه ۸۳ روان شناسی یازدهم
بسیاری از افراد در فضای مجازی، خود را با عکس پروفایلشان معرفی میکنند. به نظر شما کدام تصویر موفقتر است؟ چرا؟
۱ـ تصویری تمامقد و کامل از خود؛
۲ـ تصویری از نمای بسیار نزدیک یا نیمی از صورت خود.
پاسخ: با توجه به بحث گشتالت در این درس، تصویر کامل اطلاعات بیشتری از کل فرد و رابطه اجزای ظاهر او نشان میدهد؛ بنابراین برای این مقایسه، گزینه اول مناسبتر است. تصویرِ تنها بخشی از صورت، اطلاعات محدودتری در اختیار بیننده میگذارد.
البته این پاسخ مربوط به هدف آموزشی سؤال است؛ در انتخاب واقعی عکس پروفایل، اندازه تصویر، هدف استفاده و حفظ حریم خصوصی نیز اهمیت دارند.
جواب آزمایش صفحه ۸۵ روان شناسی یازدهم
متن داخل شکل را به یک بزرگسال و یک دانشآموز پایه اول یا دوم ابتدایی نشان دهید و از آنها بخواهید آن را بخوانند. نتیجه را بررسی کنید.
من
شمال ایران را
را دوست دارم
پاسخ: ممکن است خواننده مسلط، جمله را «من شمال ایران را دوست دارم» بخواند و متوجه تکرار واژه «را» نشود؛ چون معنا و شکل آشنای جمله، خواندن او را هدایت میکند. در مقابل، خواننده نوآموز ممکن است واژهها را جداگانه دنبال کند و هر دو «را» را بخواند.
در توضیح کتاب، حالت اول بیشتر با پردازش مفهومی و حالت دوم با پردازش ادراکی ارتباط دارد. نتیجه برای همه افراد یکسان نیست؛ در گزارش، بنویسید هر فرد واقعاً جمله را چگونه خواند.
جواب جمع بندی صفحه ۸۶ روان شناسی یازدهم
با توجه به آنچه از این درس فراگرفتم، میخواهم مشکلات مربوط به توجه را کاهش دهم. در این راستا باید این کارها را انجام دهم:
پاسخ: پیش از مطالعه، هدفم را مشخص میکنم و وسایل غیرضروری و عوامل حواسپرتی را کنار میگذارم. مطالب را به بخشهای مناسب تقسیم میکنم و میان آنها استراحت کوتاهی دارم تا خسته نشوم. برای خارج شدن از یکنواختی، از خلاصهنویسی، طرح سؤال، بررسی تصویرها و مشخص کردن نکات مهم استفاده میکنم. هنگام یادگیری مطالب تازه و دشوار، چند کار را همزمان انجام نمیدهم. اگر حواسم پرت شد، متوجه آن میشوم و دوباره به موضوع اصلی برمیگردم. همچنین شرایطی را که تمرکزم در آنها بهتر است، شناسایی میکنم تا برنامه مطالعه مناسبتری داشته باشم.
