جواب فعالیت های درس دوم روانشناسی یازدهم انسانی | روان شناسی رشد
پاسخ کامل درس ۲ روانشناسی یازدهم «روان شناسی رشد» شامل جواب فعالیت های ۲ـ۱ تا ۲ـ۸، سوالات متن و جمع بندی درس صفحات ۳۸ تا ۶۴.
درس دوم روان شناسی یازدهم، «روان شناسی رشد»، درباره تغییرات انسان از پیش از تولد تا پایان زندگی است. در پاسخهای این درس، نقش وراثت و محیط، ویژگیهای کودکی و نوجوانی، شکلگیری هویت و تفاوت خود واقعی و خود آرمانی را بررسی میکنیم. پاسخ فعالیتهای شخصی و گفتوگویی، نمونه پیشنهادی هستند و میتوانید آنها را با تجربه خودتان هماهنگ کنید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس سوم روانشناسی یازدهم انسانی | احساس، توجه، ادراک
جواب سوال صفحه ۳۶ روان شناسی یازدهم
چه اتفاقی برای ندا افتاد؟ منظور مدیر مدرسه از سنجش چه بود؟ آیا ندا آمادگی رفتن به مدرسه و تحصیل را داشت؟ آیا رفتن به مدرسه و تحصیل نیاز به آمادگی دارد؟
پاسخ: ندا در محیط ناآشنای مدرسه گریه کرد و نتوانست آرامش خود را حفظ کند. این واکنش میتواند به نگرانی از محیط تازه یا جدایی از مادر مربوط باشد؛ اما از همین یک رفتار نمیتوان درباره آمادگی او برای مدرسه قضاوت قطعی کرد.
منظور مدیر از سنجش، بررسی آمادگی کودک برای ورود به مدرسه بود؛ مانند وضعیت بینایی و شنوایی، تواناییهای شناختی و زبانی و آمادگی هیجانی و اجتماعی. سنجش به این معنا نیست که کودک باید پیش از مدرسه، خواندن و نوشتن را یاد گرفته باشد.
برای مشخص شدن آمادگی ندا، باید وضعیت او دقیقتر بررسی شود. ورود به مدرسه فقط به رسیدن به سن مشخص وابسته نیست؛ کودک باید بتواند تا حدی از خانواده جدا شود، با دیگران ارتباط برقرار کند، به دستورهای ساده توجه کند و در فعالیتهای کلاس شرکت کند.
جواب سوال صفحه ۳۸ روان شناسی یازدهم
در چه سنی دوچرخهسواری را یاد گرفتید؟ آیا این مهارت در نتیجه تغییرات رشدی حاصل شده است؟ آیا این مهارت با تمرین و آموزش مکرر کسب شده است؟
پاسخ: نمونه پاسخ: من در هشتسالگی دوچرخهسواری را یاد گرفتم. رشد جسمانی، تقویت عضلات و بهتر شدن هماهنگی حرکاتم باعث شد آمادگی این کار را پیدا کنم؛ اما فقط بزرگتر شدن کافی نبود و با آموزش و تمرین توانستم تعادلم را حفظ کنم و دوچرخهسواری را یاد بگیرم.
📌 در این مثال، رسیدن بدن به آمادگی لازم با «رسش» ارتباط دارد و کسب مهارت از راه تمرین و تجربه، «یادگیری» است.
جواب فعالیت ۲ـ۱ صفحه ۳۹ روان شناسی یازدهم
با توجه به اشعار زیر مشخص کنید کدام یک به عامل وراثتی و کدام به عامل محیطی اشاره دارد.
زینهار از قرین بد زینهار
و قِنا ربّنا عذابَ النار
پاسخ: عامل محیطی؛ زیرا بر تأثیر دوست و همنشین بد در رفتار انسان تأکید میکند.
پرتو نیکان نگیرد هر که بنیادش بد است
تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است
پاسخ: عامل وراثتی؛ در تقسیمبندی این فعالیت، شاعر بر سرشت و بنیاد فرد تأکید میکند و اثر تربیت را کمرنگ میداند.
عاقبت گرگزاده گرگ شود
گرچه با آدمی بزرگ شود
پاسخ: عامل وراثتی؛ زیرا ویژگیهای ذاتی و بهارثرسیده را مهمتر از محیط پرورش معرفی میکند.
با سیهدل چه سود گفتن وعظ
نرود میخ آهنین در سنگ
پاسخ: عامل وراثتی؛ در چارچوب این تمرین، به سرشت فرد و دشواری تغییر آن اشاره دارد.
پسر نوح با بدان بنشست
خاندان نبوتش گم شد
سگ اصحاب کهف روزی چند
پی نیکان گرفت و مردم شد
پاسخ: عامل محیطی؛ هر دو مثال، تأثیر همنشینی با دیگران را نشان میدهند؛ همنشین بد میتواند اثر منفی و همنشین خوب میتواند اثر مثبت داشته باشد.
گِلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم
بدو گفتم که مشکی یا عبیری
که از بوی دلاویز تو مستم
بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم
کمال همنشین در من اثر کرد
وگرنه من همان خاکم که هستم
پاسخ: عامل محیطی؛ خوشبو شدن گِل بر اثر همراهی با گُل، مثالی برای تأثیر محیط و همنشین بر انسان است.
📌 این پاسخها دیدگاه مطرحشده در شعرها را دستهبندی میکنند. در روان شناسی رشد، وراثت و محیط با یکدیگر تعامل دارند؛ خوب یا بد بودن انسان را نمیتوان فقط به وراثت نسبت داد.
جواب سوال صفحه ۴۲ روان شناسی یازدهم
چرا در مثال کتاب، کودکان خانوادههای پرجمعیت با وجود شروع زبانآموزی در سن مشابه، نسبت به کودکان خانوادههای تکفرزند واژگان بیشتری دارند؟ این تفاوت به وراثت مربوط است یا محیط؟
پاسخ: در مثال کتاب، کودک خانواده پرجمعیت فرصت بیشتری برای شنیدن گفتوگو و صحبت کردن با افراد مختلف دارد؛ بنابراین با واژههای بیشتری آشنا میشود. این تفاوت به عامل محیطی، یعنی میزان تعامل زبانی و تجربههای کودک، مربوط است.
البته تعداد اعضای خانواده بهتنهایی تعیینکننده نیست. کودک تکفرزند نیز با گفتوگوی فراوان، قصهخوانی و بازی با دیگران میتواند واژگان گستردهای یاد بگیرد.
جواب فعالیت ۲ـ۲ صفحه ۴۳ روان شناسی یازدهم
شما تاکنون حدود ۱۷ سال از زندگی خود را سپری کردهاید. سالهای طیشده را به مراحل مختلف تقسیم کنید. ملاک تقسیمبندی شما چیست؟ تفاوت عمده مرحله کنونی شما با مرحلهای که دانشآموز سال اول ابتدایی بودید چیست؟ ملاک تقسیمبندی خود را با دیگر دوستان مقایسه کنید و با مراجعه به منابع، اطلاعات خود را تکمیل و اصلاح کنید.
پاسخ: نمونه تقسیمبندی بر اساس مراحل کتاب:
| مرحله | محدوده سنی | نمونه تغییرات |
|---|---|---|
| طفولیت | تولد تا ۲ سالگی | رشد سریع بدن، آغاز راه رفتن و بیان نخستین واژهها |
| کودکی اول | ۲ تا ۷ سالگی | گسترش زبان، بازی و افزایش استقلال در کارهای ساده |
| کودکی دوم | ۷ تا ۱۲ سالگی | یادگیری مهارتهای مدرسه، بازی گروهی و درک بهتر قواعد |
| نوجوانی | ۱۲ تا ۲۰ سالگی؛ در این نمونه تا سن فعلی ۱۷ سالگی | تغییرات بلوغ، رشد تفکر انتزاعی و توجه بیشتر به هویت و آینده |
ملاک تقسیمبندی: سن و تغییرات جسمانی، شناختی، هیجانی و اجتماعی. مرزهای سنی تقریبیاند و سرعت رشد همه افراد یکسان نیست.
تفاوت با سال اول ابتدایی: اکنون بهتر میتوانم درباره موضوعهای انتزاعی فکر کنم، پیامد تصمیمهایم را بسنجم و برای آینده برنامه بریزم. در سال اول ابتدایی وابستگی بیشتری به بزرگترها داشتم و فهم بسیاری از موضوعها برایم به دیدن مثالهای عینی نیاز داشت.
نمونه مقایسه با دوستان: ممکن است یکی از دوستانم زندگی را بر اساس مقاطع تحصیلی تقسیم کند، اما من تغییرات رشدی را ملاک قرار بدهم. مقطع تحصیلی فقط بخشی از زندگی را نشان میدهد؛ تقسیمبندی رشدی، تغییرات بدن، فکر، هیجان و روابط اجتماعی را هم در نظر میگیرد.
جواب فعالیت ۲ـ۳ صفحه ۴۵ روان شناسی یازدهم
آیا تاکنون درباره آثار مخرب عوامل شیمیایی بر جنین در جنگهای مختلف شنیدهاید؟ با مراجعه به منابع اطلاعاتی، یک تصویر مربوط به این موضوع و توضیح آن را با خود به کلاس بیاورید و درباره آن بحث کنید.
پاسخ: بله. یکی از نمونههای آلودگی شیمیایی در جنگ، استفاده از «عامل نارنجی» برای از بین بردن پوشش گیاهی در جنگ ویتنام بود. این ماده با دیاکسین آلوده بود؛ مادهای سمی که میتواند مدت زیادی در محیط باقی بماند.
بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، جنین در حال رشد نسبت به آثار دیاکسین حساس است و مواجهه با این ماده میتواند بر رشد و تکامل اثر نامطلوب بگذارد. نوع ماده شیمیایی، مقدار تماس و زمان مواجهه اهمیت دارند؛ بنابراین نمیتوان آثار همه مواد شیمیایی جنگی را یکسان دانست یا هر ناهنجاری مادرزادی را بدون بررسی به آنها نسبت داد.
تصویر پیشنهادی برای ارائه: عکسی مستند از پاشیدن مواد برگریز بر پوشش گیاهی ویتنام یا پاکسازی مناطق آلوده به دیاکسین انتخاب کنید.
متن پیشنهادی زیر تصویر: «آلودگی شیمیایی ناشی از جنگ ممکن است سالها در محیط باقی بماند. جنین در حال رشد به بعضی از این مواد حساستر است؛ به همین دلیل، پیشگیری از آلودگی و پاکسازی مناطق آلوده اهمیت دارد.»
نتیجه بحث: محیط رشد انسان فقط به دوران پس از تولد محدود نیست؛ سلامت محیط و وضعیت مادر در دوران بارداری نیز در رشد جنین نقش دارند.
منابع تحقیق: سازمان جهانی بهداشت؛ آثار دیاکسین بر سلامت و اطلاعات تاریخی و بهداشتی عامل نارنجی
جواب سوالات و فعالیت ۲ـ۴ صفحه ۴۸ روان شناسی یازدهم
با توجه به آشنایی شما با انواع پردازش مفهومی و ادراکی، چرا کودکان قبل از دبستان، هدایای بزرگ کمارزش را بر هدایای کوچک پرارزش ترجیح میدهند؟
پاسخ: چون در این سن، ظاهر اشیا بیشتر توجه کودک را جلب میکند. کودک ممکن است بزرگی، رنگ یا شکل هدیه را ملاک ارزش آن بداند و هنوز ارزش مالی یا کاربرد واقعی هدیه را بهخوبی درک نکند. در این مثال، پردازش ادراکی بر داوری او غلبه دارد.
فعالیت ۲ـ۴: چرا کودکان تحت تأثیر ویژگی ظاهری اشیا قرار میگیرند؟ تصور کنید میخواهیم یکچهارم لیتر شیر را در دو لیوان با حجم مساوی بریزیم. یکی از لیوانها بلند و باریک است و دیگری پهن و کوتاه. شیر را به مقدار مساوی در هر دو لیوان میریزیم و مقابل کودک ۴ یا ۵ ساله قرار میدهیم و از او میخواهیم یکی را انتخاب کند. به نظر شما کدام لیوان را ترجیح میدهد؟ چرا؟ این آزمایش را در طول هفته با بچههای کوچکتر انجام دهید و مشاهدههای خود را در کلاس مطرح نمایید.
پاسخ: احتمال دارد کودک لیوان بلند و باریک را انتخاب کند؛ چون ارتفاع شیر در آن بیشتر است و کودک تصور میکند شیر بیشتری دارد. او ممکن است به ارتفاع توجه کند، اما پهنای لیوان را همزمان در نظر نگیرد. در این حالت، هنوز به درک کامل ثابت ماندن مقدار مایع با تغییر شکل ظرف نرسیده است.
نمونه گزارش احتمالی: «با اینکه مقدار شیر دو لیوان برابر بود، کودک لیوان بلند را انتخاب کرد و گفت: این بیشتر است، چون شیرش بالاتر رفته است.»
این فقط یک نمونه احتمالی است. در گزارش کلاس، انتخاب و دلیل واقعی کودک را بنویسید؛ ممکن است پاسخ او متفاوت باشد.
عوامل محیطی در تسلط کودکان بر لغتها تأثیر بسزایی دارد. یکی از مهمترین عوامل محیطی، اسباببازی است. به نظر شما چه عوامل محیطی دیگری در رشد زبانی دوره کودکی مؤثر است؟
پاسخ: گفتوگوی روزانه با کودک، قصهخوانی، خواندن شعرهای کودکانه، نام بردن اشیا هنگام بازی، پاسخ دادن به پرسشهای کودک و ارتباط با همسالان در رشد زبان مؤثرند. برای مثال، هنگام دیدن یک کتاب تصویری، از کودک بخواهیم درباره تصویرها حرف بزند و با حوصله به صحبتهایش پاسخ بدهیم.
جواب سوال و فعالیت ۲ـ۵ صفحه ۵۰ روان شناسی یازدهم
حیوانات هم مانند انسانها هیجانهای خود را بروز میدهند. به نظر شما در کدام یک از هیجانها، ساده و مرکب، انسان با حیوان مشترک است؟ چرا؟
پاسخ: در چارچوب تقسیمبندی این درس، اشتراک انسان و حیوان بیشتر در هیجانهای ساده مانند ترس و خشم مطرح میشود. این هیجانها با واکنشهای پایهای به محیط، مانند مواجهه با خطر، ارتباط دارند. هیجانهای مرکب در انسان به شناخت، تجربه و روابط اجتماعی پیچیدهتری وابستهاند.
فعالیت ۲ـ۵: به تصاویر نگاه کنید. چه تفاوتی در رفتار کودکان میبینید؟ به نظرتان کدام یک رشد اجتماعی بیشتری دارند؟ چرا؟
پاسخ: در تصویر بالا، کودک بهتنهایی مشغول بازی است؛ اما در تصویر پایین، کودکان در یک بازی گروهی شرکت دارند. در مقایسه آموزشی این دو تصویر، بازی گروهی نشانه بیشتری از رشد اجتماعی نشان میدهد؛ چون به همکاری، هماهنگی با دیگران، رعایت نوبت و پذیرفتن قواعد مشترک نیاز دارد.
البته تنها بازی کردن در یک موقعیت، بهخودیخود نشانه ضعف اجتماعی نیست و از یک عکس نمیتوان درباره همه تواناییهای کودک قضاوت کرد.
جواب سوال صفحه ۵۱ روان شناسی یازدهم
مریم ۵ ساله است. مادرش یک کیک خوشمزه برای او و برادرش پخته و آن را در یخچال قرار داده است. مریم، علاوه بر سهم خودش، سهم برادرش را هم میخورد. آیا کار مریم اخلاقی است؟ چرا؟
پاسخ: خوردن سهم برادر بدون رضایت او، رفتار عادلانه و درستی نیست؛ زیرا حق او رعایت نشده است. با این حال، درک اخلاقی مریم هنوز در حال رشد است و نباید میزان آگاهی و مسئولیت او را مانند یک بزرگسال دانست. لازم است با توضیح ساده و آرام به او کمک کنیم مفهوم سهم دیگران و رعایت حق آنها را یاد بگیرد.
جواب فعالیت ۲ـ۶ صفحه ۵۲ روان شناسی یازدهم
به دو مثال زیر توجه کنید:
مینا ۶ ساله است. به سراغ قفسههای بالایی آشپزخانه میرود و بدون اجازه مادر مقداری شکلات برمیدارد. هنگام پایین آوردن دستش، یک فنجان میشکند.
برادر دوقلوی مینا برای کمک به مادرش، ناگهان دستش به سینی فنجانها میخورد و سه فنجان را میشکند.
عمل کدام یک از اینها اخلاقی نیست؟ این دو مثال را برای دو کودک ۵ تا ۶ ساله تعریف و پاسخ را یادداشت کنید و به کلاس ارائه دهید.
پاسخ: رفتار نادرست، برداشتن شکلات بدون اجازه توسط میناست. برادر او با نیت کمک کردن وارد عمل شده و شکستن فنجانها عمدی نبوده است. برای قضاوت اخلاقی، فقط تعداد فنجانهای شکسته را نمیسنجیم؛ نیت فرد و چگونگی انجام کار نیز اهمیت دارد.
دو پاسخ احتمالی کودکان:
۱. «کار برادرش بدتر بود، چون سه تا فنجان شکسته است.» این پاسخ بیشتر به نتیجه ظاهری و مقدار خسارت توجه دارد.
۲. «کار مینا بدتر بود، چون بدون اجازه شکلات برداشت؛ برادرش میخواست کمک کند.» این پاسخ نیت و شرایط رفتار را هم در نظر میگیرد.
این دو جمله، نمونه هستند؛ پس از اجرای فعالیت، پاسخ واقعی دو کودک را ثبت کنید. هدف، شناخت شیوه استدلال آنهاست.
جواب سوال و فعالیت ۲ـ۷ صفحه ۵۳ روان شناسی یازدهم
آیا این احساس را تجربه کردهاید که بهطور ناگهانی تغییراتی در شما رخ دهد؟ در چه سنی؟
پاسخ: نمونه پاسخ: بله، حدود سیزدهسالگی احساس کردم قدم سریعتر بلند میشود و اندازه لباسهایم زودتر تغییر میکند. در همان دوره، احساساتم هم تغییر کرد و بیشتر از گذشته به نظر دیگران و مستقل شدن توجه داشتم.
فعالیت ۲ـ۷: شما دانشآموزان، به لحاظ سن، در دوره نوجوانی قرار دارید و تغییرات متعددی را در خود مشاهده کردهاید. حسن: احساس غرور کردم. حسین: فکر کردم آدم دیگری شدهام. علی: احساس خجالت میکنم؛ هیکلم بیقواره بزرگ شده است. شما هم، مانند مثالها، تغییرات جسمانی و احساسات خودتان را بنویسید.
پاسخ: چند نمونه برای انتخاب و تنظیم بر اساس تجربه شخصی:
نمونه اول: با بلندتر شدن قدم احساس میکردم بزرگتر شدهام؛ اما مدتی طول کشید تا به تغییرات ظاهرم عادت کنم.
نمونه دوم: وقتی جوشهای صورتم بیشتر شد، نسبت به ظاهرم حساس شدم. بهتدریج فهمیدم تغییرات این دوره برای افراد زیادی اتفاق میافتد.
نمونه سوم: با تغییر صدایم ابتدا خجالت میکشیدم، ولی کمکم آن را بهعنوان بخشی از رشد خود پذیرفتم.
نمونه چهارم: با افزایش توان جسمانیام، به ورزش علاقه بیشتری پیدا کردم و احساس اعتمادبهنفس بیشتری داشتم.
جواب سوالات صفحه ۵۷ روان شناسی یازدهم
آیا غیر از موارد مذکور، خصوصیات شناختی و تفکر دیگری، در شروع نوجوانی و هماکنون، در خود احساس میکنید؟ توضیح دهید.
پاسخ: نمونه پاسخ: بله، اکنون بیشتر درباره شیوه فکر کردن و یادگیری خودم فکر میکنم. مثلاً وقتی نتیجه امتحانم خوب نیست، فقط نمیگویم درس سخت بود؛ بررسی میکنم که آیا روش مطالعهام مناسب بوده و چگونه میتوانم آن را بهتر کنم. این توانایی، نمونهای از فراشناخت یا فکر کردن درباره تفکر است.
نمونه دیگر: پیش از تصمیمگیری، چند احتمال و پیامد هرکدام را بررسی میکنم. همچنین راحتتر میتوانم درباره موضوعهایی مانند عدالت، آینده و مسئولیت بحث کنم.
سارا ۱۴ ساله است و گاهی بسیار شاد و گاهی بسیار غمگین میشود. علی ۱۵ ساله است و میگوید ناگهانی عصبانی میشود و حرف یا رفتاری از او سر میزند که بلافاصله پشیمان میشود. آنها نگراناند که بیمار باشند و از شما کمک میخواهند. چگونه این نوجوانان را راهنمایی میکنید؟
پاسخ: به آنها میگویم در نوجوانی، تغییرات بدنی و شرایط تازه زندگی میتواند شدت و نوسان هیجانها را بیشتر کند و صرف وجود این احساسات به معنای بیماری نیست. بهتر است زمان و علت احساساتشان را بشناسند و پیش از واکنش، کمی مکث کنند.
سارا میتواند احساساتش را یادداشت کند و با فردی مطمئن درباره آنها حرف بزند. علی نیز هنگام خشم میتواند چند نفس آرام بکشد، از بحث فاصله کوتاهی بگیرد و پس از آرام شدن، خواستهاش را بدون توهین بیان کند. خواب منظم، فعالیت بدنی و حمایت خانواده هم کمککنندهاند. اگر این حالتها شدید، مداوم یا مختلکننده زندگی باشند، بهتر است از مشاور کمک بگیرند.
جواب فعالیت ۲ـ۸ صفحه ۵۸ روان شناسی یازدهم
۱ـ به دو مثال زیر توجه کنید: بهنام برای هدایت هیجانهایش تصمیم میگیرد هفتهای سه روز بهصورت فشرده تمرینهای ورزشی انجام بدهد. پوریا برای نمایش توان خود، هر روز همراه بعضی از دوستانش در معابر شهری مزاحم رانندهها میشود و از این کار لذت میبرد. هر دو مثال محصول هیجان است، اما یکی مثبت و سازنده و دیگری مخرب و آزاردهنده است. شما چه رفتار مثبت و منفی دیگری در استفاده از هیجانها میشناسید؟ از هر مورد یکی را توضیح دهید.
پاسخ:
رفتار مثبت: دانشآموزی انرژی و شور خود را صرف تمرین نمایش مدرسه یا شرکت در یک مسابقه گروهی میکند. او هیجانش را در کاری سازنده به کار میگیرد و همکاری را هم تمرین میکند.
رفتار منفی: دانشآموزی پس از باخت در مسابقه، به همتیمیهایش توهین میکند و وسایل را پرت میکند. او خشمش را به شکلی بروز میدهد که به دیگران و روابطش آسیب میزند.
نمونه مثبت دیگر: فردی شادی خود را با تشویق دوستان و مشارکت در برنامهای داوطلبانه نشان میدهد.
نمونه منفی دیگر: فردی برای تجربه هیجان و جلب توجه، دست به کار خطرناکی در خیابان میزند و امنیت خود و دیگران را به خطر میاندازد.
۲ـ به نظر شما مهارتهای شناخت، ارزیابی و کنترل هیجان چه نوع مهارتهایی هستند؟ تاکنون در این زمینه تجربهای داشتهاید؟
پاسخ: اینها از مهارتهای هیجانی و مهارتهای زندگیاند و با خودآگاهی و خودتنظیمی ارتباط دارند. شناخت هیجان یعنی بدانیم چه احساسی داریم و چرا؛ ارزیابی یعنی شدت احساس و پیامد واکنش خود را بررسی کنیم؛ کنترل یا تنظیم هیجان نیز یعنی شیوه مناسبی برای بیان و مدیریت آن انتخاب کنیم.
نمونه تجربه: وقتی دوستم بدون اجازه وسیلهام را برداشت، عصبانی شدم. ابتدا مکث کردم و بعد بهجای داد زدن، گفتم از این کار ناراحت شدهام و میخواهم دفعه بعد اجازه بگیرد. این کار کمک کرد اختلافمان به دعوا تبدیل نشود.
جواب سوالات صفحه ۵۹ روان شناسی یازدهم
به نظر شما تلاش برای هویتیابی در بین نوجوانان نسل گذشته با نسل امروز چه تفاوتی کرده است؟
پاسخ: نوجوانان هر دو نسل برای شناخت خود، ارزشها، علاقهها و آیندهشان تلاش میکنند. در گذشته، خانواده، مدرسه و محیط نزدیک معمولاً سهم بیشتری در آشنایی نوجوان با الگوها داشتند. امروز، علاوه بر این عوامل، اینترنت و شبکههای اجتماعی امکان آشنایی با افراد و سبکهای زندگی متنوعتری را فراهم کردهاند. این تنوع میتواند شناخت را بیشتر کند، اما گاهی مقایسه زیاد با دیگران و روبهرو شدن با پیامهای متناقض، انتخاب را دشوارتر میکند.
عوامل شکلگیری هویتیابی در هر دو نسل چه بوده است؟ شما در تلاش برای هویتیابی تحت تأثیر کدام یک از عوامل زیر بودهاید؟
پاسخ: عوامل مشترکی مانند خانواده، همسالان، مذهب، فرهنگ و آموزش در هر دو نسل نقش دارند؛ اما میزان اثرگذاری و شکل ارتباط با آنها میتواند متفاوت باشد. برای تکمیل فهرست میتوان نوشت:
۱ـ والدین
۲ـ همسالان
۳ـ مذهب
۴ـ معلمان و محیط مدرسه
۵ـ فرهنگ و آداب جامعه
۶ـ رسانهها و فضای مجازی
۷ـ کتابها و مطالعه
۸ـ تجربههای شخصی و مسئولیتهایی که پذیرفتهایم
۹ـ الگوهای علمی، فرهنگی، ورزشی و اجتماعی
نمونه پاسخ شخصی: خانواده در شکلگیری ارزشهایم نقش زیادی داشته است. معلمانم به شناخت تواناییهایم کمک کردهاند و مطالعه و دوستی با همسالان نیز باعث شده درباره علاقهها و مسیر آیندهام بیشتر فکر کنم.
شما هویت خود را مثبت میدانید یا منفی؟ چرا؟
پاسخ: نمونه پاسخ: هویت خود را مثبت میدانم؛ چون تلاش میکنم خودم را با تواناییها و ضعفهایم بشناسم، برای ارزشهایم احترام قائل باشم و مسئولیت رفتارم را بپذیرم. هنوز درباره بعضی انتخابها مطمئن نیستم، اما با مطالعه و تجربه برای شناخت بهتر خودم تلاش میکنم.
📌 هویت مثبت به معنای بینقص بودن یا مشخص شدن همه تصمیمهای آینده نیست؛ پذیرش خود و تلاش برای رشد نیز بخشی از آن است.
جواب سوال صفحه ۶۲ روان شناسی یازدهم
به دو مثال زیر توجه کنید: پزشکی که میداند سیگار کشیدن برای سلامت بدن مضر است، ولی سیگار میکشد؛ شخصی که میداند مسواک زدن موجب سلامت و حفظ دندانها میشود، ولی در مسواک زدن سهلانگاری میکند. به نظر شما اشکال کار در کجاست؟ شناخت یا باور؟ چرا؟
پاسخ: در چارچوب درس، مشکل اصلی کمبود شناخت نیست؛ زیرا هر دو نفر اطلاعات لازم را دارند. مسئله این است که دانستههایشان به باور و تعهد عملی مؤثر تبدیل نشده است. برای تغییر رفتار، آگاهی باید با انگیزه، تصمیم و عمل همراه شود.
البته در زندگی واقعی، عادت، وابستگی و شرایط فرد نیز در فاصله میان دانستن و عمل کردن نقش دارند؛ بنابراین صرف آگاهی همیشه برای تغییر رفتار کافی نیست.
جواب سوال صفحه ۶۳ روان شناسی یازدهم
درباره رؤیاپردازیهایی که تاکنون داشتهاید برای همکلاسیهای خود توضیح دهید و بگویید رؤیاپردازی چه تأثیر مثبت یا منفی بر زندگی شما داشته است.
پاسخ: نمونه اول: بارها خودم را در شغلی تصور کردهام که به آن علاقه دارم. این رؤیاپردازی وقتی برایم مفید بوده که باعث شده درباره آن شغل تحقیق کنم و برای رسیدن به آن برنامه بریزم. اما اگر فقط به موفق شدن فکر کنم و درس و تمرین را کنار بگذارم، از هدفم دور میشوم.
نمونه دوم: دوست داشتم در مسابقات ورزشی موفق شوم. تصور آن موقعیت به من انگیزه داد منظمتر تمرین کنم. فهمیدم خیالپردازی زمانی کمککننده است که به تلاش واقعی تبدیل شود.
نمونه سوم: گاهی هنگام مطالعه آنقدر به آینده فکر میکردم که تمرکزم کم میشد. با مشخص کردن هدفهای کوچک و برنامه روزانه، توانستم زمان بیشتری را به انجام کارها اختصاص بدهم.
جواب جمع بندی صفحات ۶۴ و ۶۵ روان شناسی یازدهم
۱ـ مطالب این درس را به زبان خودتان بهصورت خلاصه بنویسید. من از مطالعه این درس دریافتم که:
پاسخ: روان شناسی رشد، تغییرات انسان را از دوران پیش از تولد تا پایان زندگی بررسی میکند. رشد فقط بزرگ شدن بدن نیست و جنبههای شناختی، هیجانی، اجتماعی و اخلاقی را هم در بر میگیرد. وراثت و محیط در تعامل با یکدیگر بر رشد اثر میگذارند و رسش با یادگیری تفاوت دارد. در کودکی، زبان، تفکر، ارتباط با دیگران و درک اخلاقی بهتدریج گسترش پیدا میکند. در نوجوانی نیز تغییرات جسمانی و هیجانی بیشتر میشود و فرد به شناخت هویت، ارزشها و آینده خود توجه میکند. همچنین یاد گرفتم شناخت هیجانها و تنظیم آنها، پذیرش خود و تلاش برای کم کردن فاصله میان خود واقعی و خود آرمانی، به رشد بهتر کمک میکند.
۲ـ در رابطه با خود آرمانی مورد نظرتان، تصاویری در دایرهها جایگزین کنید و بنویسید چرا خود آرمانی شما در دورههای مختلف تغییر کرده است.
پاسخ: نمونه زیر یک مسیر پیشنهادی است. میتوانید تصویرها و توضیحها را با آرزوهای واقعی خودتان جایگزین کنید.
خود آرمانی دوره ابتدایی
دوست داشتم معلم شوم؛ چون معلمم را فردی دانا و مهربان میدیدم و دلم میخواست مانند او به دیگران یاد بدهم.
برای دایره این بخش، تصویر یک معلم کنار تخته مناسب است.
خود آرمانی دوره متوسطه اول
دوست داشتم ورزشکاری موفق باشم؛ چون از پیشرفت در ورزش لذت میبردم و موفقیت ورزشکاران برایم جذاب بود. در این دوره، توانایی بدنی و پذیرفته شدن در جمع دوستان برایم اهمیت بیشتری پیدا کرده بود.
برای دایره این بخش، تصویر یک ورزشکار در حال تمرین مناسب است.
خود آرمانی دوره متوسطه دوم
اکنون دوست دارم فردی مسئولیتپذیر و توانمند باشم و شغلی متناسب با علاقه و استعدادم انتخاب کنم. برایم مهم است که علاوه بر موفقیت تحصیلی، بتوانم به دیگران کمک کنم و زندگی مستقلی بسازم.
برای دایره این بخش، تصویر فردی در حال مطالعه، برنامهریزی یا انجام شغل مورد علاقهام مناسب است.
علت تغییر خود آرمانی: با افزایش سن، شناخت من از خودم و جهان بیشتر شده است. تجربههای تازه، شناخت استعدادها، آشنایی با شغلها و ارتباط با افراد مختلف باعث شده آرزوهایم تغییر کنند و واقعبینانهتر شوند. اکنون بهتر میدانم برای نزدیک شدن به تصویر دلخواهم از خود، باید چه مهارتهایی یاد بگیرم و چه قدمهایی بردارم.
پاسخ درس قبلی : جواب فعالیت های درس اول روانشناسی یازدهم انسانی | تعریف و روش مورد مطالعه
