جواب فعالیت های درس بیست و دوم مطالعات نهم | حقوق و تکالیف شهروندی
پاسخ کامل فعالیت های درس ۲۲ مطالعات اجتماعی نهم «حقوق و تکالیف شهروندی» شامل جواب سوالات صفحات ۱۵۳، ۱۵۵ و ۱۵۶ کتاب.
درس بیستودوم مطالعات اجتماعی نهم، «حقوق و تکالیف شهروندی»، دربارهٔ حقوق مردم، مسئولیتهای حکومت و وظایف شهروندان در برابر جامعه است. در ادامه، جواب فعالیتهای صفحات ۱۵۳ و ۱۵۵ و بخش «به کار ببندیم» صفحه ۱۵۶ را همراه با جدول اصول قانون اساسی، نمونه طرح پوستر و نامه به شورای شهر یا روستا میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب فعالیت های درس بیست و سوم مطالعات نهم | بهره وری چیست؟
جواب فعالیت صفحه ۱۵۳ مطالعات نهم
۱ـ به کمک دبیر، قانون اساسی را به کلاس بیاورید.
الف) با استفاده از قانون اساسی، توضیح اصول ۷ و ۲۰ را که در صفحات بعد نوشته نشده است، بنویسید.
پاسخ:
اصل هفتم قانون اساسی
طبق دستور قرآن کریم: «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَیْنَهُمْ» و «وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ»، شوراها، مجلس شورای اسلامی، شورای استان، شهرستان، شهر، محل، بخش، روستا و نظایر اینها از ارکان تصمیمگیری و ادارهٔ امور کشورند. موارد، طرز تشکیل و حدود اختیارات و وظایف شوراها را این قانون و قوانین ناشی از آن معین میکند.
توضیح ساده: شوراها در تصمیمگیری و ادارهٔ کشور نقش دارند و چگونگی تشکیل و وظایف آنها را قانون مشخص میکند.
اصل بیستم قانون اساسی
همهٔ افراد ملت، اعم از زن و مرد، یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همهٔ حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.
توضیح ساده: قانون باید از همهٔ افراد، زن و مرد، حمایت کند و حقوق بیانشده در این اصل را با رعایت موازین اسلام به رسمیت بشناسد.
ب) در مقابل هریک از حقوق شهروندی که در این درس نوشته شده است، یک یا چند اصل قانون اساسی را که به آن مربوط میشود پیدا کنید و شمارهٔ آن را در کنار مطلب مربوط بنویسید.
پاسخ:
| حق شهروندی | اصول مرتبط | موضوع اصول |
|---|---|---|
| حق برخورداری از عدالت قانونی | ۱۹ و ۲۰ | برابری حقوق مردم بدون امتیاز ناشی از قوم، رنگ، نژاد و زبان؛ حمایت یکسان قانون از زن و مرد |
| حق برخورداری از عدالت قضایی | ۳۴ و ۳۵؛ همچنین ۳۲، ۳۶، ۳۷ و ۳۸ | دادخواهی، انتخاب وکیل، قانونی بودن بازداشت و مجازات، اصل برائت و ممنوعیت شکنجه برای گرفتن اقرار یا اطلاعات |
| حق برخورداری از رفاه و تأمین اجتماعی | ۲۸، ۲۹، ۳۰ و ۳۱ | اشتغال، تأمین اجتماعی و درمان، آموزش و مسکن |
| حقوق فرهنگی | ۱۰، ۱۵ و ۳۰ | حمایت از خانواده، استفاده از زبانهای محلی و قومی در حدود بیانشده در قانون و برخورداری از آموزش |
| حق مشارکت سیاسی | ۶، ۷، ۲۶ و ۲۷ | انتخابات، شوراها، فعالیت احزاب و انجمنها و تشکیل اجتماعات با شرایط مقرر در قانون اساسی |
| تجاوز نکردن به منافع عمومی و حقوق دیگران | ۴۰ | استفاده از حق خود نباید وسیلهٔ زیان رساندن به دیگران یا منافع عمومی شود. |
📌 یک اصل میتواند به بیش از یک موضوع مربوط باشد؛ برای مثال، اصل ۳۰ دربارهٔ آموزش، هم با حقوق فرهنگی و هم با برخورداری از خدمات عمومی ارتباط دارد.
پ) در اصل ۲۱ قانون اساسی، دولت موظّف شده است تا حقوق زنان را در تمام جهات، با رعایت موازین اسلامی تضمین کند. به این اصل مراجعه و برخی موارد آن را در کلاس مطرح کنید.
پاسخ: اصل ۲۱ این موارد را بر عهدهٔ دولت گذاشته است:
- ایجاد زمینههای مساعد برای رشد شخصیت زن و احیای حقوق مادی و معنوی او.
- حمایت از مادران، بهویژه در دوران بارداری و حضانت فرزند، و حمایت از کودکان بیسرپرست.
- ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده.
- ایجاد بیمهٔ خاص برای زنان بیوه و سالخورده و بیسرپرست.
- اعطای قیمومت فرزندان به مادران شایسته، برای رعایت مصلحت فرزندان، در صورت نبودن ولی شرعی.
نکته: در بند پنجم، واژهٔ «قیمومت» به کار رفته است؛ این واژه با «حضانت» یکسان نیست و نباید جایگزین آن شود.
جواب فعالیت صفحه ۱۵۵ مطالعات نهم
۲ـ گفتوگو کنید: با توجه به آنچه در درس تاریخ امسال خواندید، چند مورد از حقوق شهروندی را که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت شناخته شده است، با حقوق مردم در دورهٔ قاجاریه و پهلوی مقایسه کنید. از این مقایسه چه نتیجهای میگیرید؟ مردم برای به دست آوردن حقوق شهروندی خود چه تلاشهایی کردهاند؟
پاسخ: با توجه به درسهای تاریخ، میتوان این موارد را مقایسه کرد:
| موضوع | دورهٔ قاجاریه و پهلوی | حقوق بهرسمیتشناختهشده در قانون اساسی جمهوری اسلامی |
|---|---|---|
| مشارکت سیاسی | پیش از مشروطه، قدرت عمدتاً در اختیار شاه بود. پس از تشکیل مجلس نیز دخالت حکومت و قدرتهای خارجی، مشارکت مردم را در دورههایی محدود میکرد. | اصل ۶ بر ادارهٔ کشور با اتکا به آرای عمومی از راه انتخابات و همهپرسی تأکید دارد. |
| آزادی بیان و فعالیت سیاسی | در دورههای استبدادی، مطبوعات و مخالفان سیاسی با محدودیت، توقیف و سرکوب روبهرو بودند. | اصول ۲۴، ۲۶ و ۲۷، آزادی مطبوعات، تشکلها و اجتماعات را با شرایط بیانشده در قانون اساسی به رسمیت میشناسند. |
| عدالت قانونی و قضایی | نفوذ صاحبان قدرت و برخورد با مخالفان، مانع برخورداری برابر مردم از عدالت میشد؛ ایجاد عدالتخانه از خواستههای مشروطهخواهان بود. | حمایت قانونی، حق دادخواهی و انتخاب وکیل در اصول ۲۰، ۳۴ و ۳۵ تصریح شده است. |
| آموزش و رفاه | با وجود گسترش تدریجی مدارس و برخی خدمات، دسترسی به امکانات در همهٔ مناطق و میان همهٔ گروهها یکسان نبود. | اصول ۲۹، ۳۰ و ۳۱، تأمین اجتماعی، آموزش و مسکن را از حقوق مردم میدانند. |
نتیجهٔ مقایسه: محدود شدن قدرت خودسرانه و به رسمیت شناختن حقوق مردم در قانون، از خواستههای مهم آنان بوده است. البته نوشتن حقوق در قانون بهتنهایی کافی نیست و اجرای درست قانون و پاسخگویی مسئولان نیز اهمیت دارد.
تلاشهای مردم: مردم در نهضت مشروطه برای عدالتخانه، تشکیل مجلس و حکومت قانون تلاش کردند. در نهضت ملی شدن نفت، استقلال و حفظ منافع کشور را خواستار شدند و در جریان انقلاب اسلامی نیز با اعتراضها، اعتصابها و راهپیماییها برای پایان دادن به حکومت استبدادی و دستیابی به استقلال و آزادی مبارزه کردند.
۳ـ کاربرگهٔ شمارهٔ ۱۶ را کامل کنید.
پاسخ: پاسخ کامل کاربرگ ۱۶ دربارهٔ حقوق و تکالیف شهروندی را در مطلب زیر ببینید.
مشاهده جواب کاربرگ ۱۶ مطالعات نهم ←
۴ـ الف) منظور از حق برخورداری از تأمین اجتماعی چیست؟ توضیح دهید.
پاسخ: یعنی افراد حق دارند هنگام روبهرو شدن با شرایطی مانند بیکاری، پیری، بازنشستگی، ازکارافتادگی، بیسرپرستی، بیماری و حادثه، از حمایتهای قانونی و خدمات لازم برخوردار شوند. این حمایتها میتواند شامل دریافت مستمری، کمک مالی یا خدمات درمانی باشد تا فرد و خانوادهاش بدون پشتیبانی نمانند.
ب) کدام اصل قانون اساسی کشور ما مربوط به حق تأمین اجتماعی است؟
پاسخ: اصل ۲۹ قانون اساسی. این اصل برخورداری از تأمین اجتماعی را حقی همگانی میداند و دولت را موظف میکند طبق قوانین، از محل درآمدهای عمومی و مشارکت مردم، خدمات و حمایتهای مربوط را تأمین کند.
جواب به کار ببندیم صفحه ۱۵۶ مطالعات نهم
۱ـ بهطور گروهی پوستری طراحی کنید که یکی از حقوق شهروندی و یک تکلیف مربوط به آن را نشان بدهد. پیام کوتاهی نیز روی آن بنویسید. پوسترها را در کلاس یا راهرو مدرسه نصب کنید.
پاسخ: سه نمونه برای طراحی پوستر:
نمونه اول؛ محیط زندگی پاک
حق شهروندی: زندگی در محیطی پاک و سالم.
تکلیف مرتبط: نریختن زباله و مراقبت از فضای سبز و امکانات عمومی.
طرح نقاشی: یک بوستان بکشید که در آن کودکی زبالهٔ خود را داخل سطل میاندازد، خانوادهای از فضای سبز استفاده میکند و نیمکتها و درختان سالم هستند. بالای تصویر، حق شهروندی و پایین آن، تکلیف مربوط را بنویسید.
پیام پوستر: «شهر پاک، حق همه؛ پاک نگه داشتنش، وظیفهٔ همه.»
نمونه دوم؛ حق آموزش
حق شهروندی: برخورداری از آموزش.
تکلیف مرتبط: رعایت نظم کلاس، احترام به حق یادگیری دیگران و مراقبت از وسایل مدرسه.
طرح نقاشی: کلاسی بکشید که دانشآموزان با نوبت صحبت میکنند و یکی از آنها به همکلاسی خود کمک میکند. روی میزها کتاب و وسایل سالم قرار دهید.
پیام پوستر: «حق داریم یاد بگیریم؛ فرصت یادگیری دیگران را هم حفظ کنیم.»
نمونه سوم؛ رفتوآمد ایمن
حق شهروندی: برخورداری از امنیت در رفتوآمد.
تکلیف مرتبط: رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی و حقوق عابران.
طرح نقاشی: گذرگاه عابر پیادهای بکشید که خودرو پشت آن توقف کرده و چند دانشآموز با آرامش از مسیر مشخص عبور میکنند.
پیام پوستر: «با رعایت قانون، راه را برای امنیت هموار کنیم.»
۲ـ الف) دربارهٔ «سازمان تأمین اجتماعی» و نقش و کارکرد آن در جامعه پرسوجو و نتیجه را در کلاس ارائه کنید.
پاسخ:
تحقیق دربارهٔ سازمان تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی یک سازمان بیمهگر عمومی غیردولتی است که از بیمهشدگان و افراد واجد شرایط خانوادهٔ آنان حمایت میکند. بسیاری از کارگران و شاغلان بخش خصوصی و برخی گروههای دیگر تحت پوشش این سازمان قرار دارند. منابع اصلی آن از حق بیمه تأمین میشود.
خدمات درمانی: ارائهٔ خدمات درمانی به بیمهشدگان و افراد تحت پوشش، از طریق مراکز درمانی سازمان یا مراکز طرف قرارداد، طبق مقررات.
بازنشستگی: پرداخت مستمری به بیمهشدگانی که شرایط قانونی بازنشستگی را دارند.
ازکارافتادگی: حمایت و پرداخت مستمری به افراد واجد شرایطی که توان کار خود را بر اساس ضوابط از دست دادهاند.
حمایت از بازماندگان: پرداخت مستمری به بازماندگان واجد شرایط بیمهشده یا مستمریبگیر فوتشده.
بیمهٔ بیکاری: پرداخت مقرری به بیمهشدگان مشمولی که شرایط قانونی دریافت آن را دارند.
برخی حمایتهای دیگر: کمکهزینهٔ ازدواج و غرامت دستمزد ایام بیماری یا بارداری، برای افراد واجد شرایط.
این خدمات کمک میکنند خانوادهها هنگام کاهش یا قطع درآمد و نیاز به درمان، پشتوانه داشته باشند. نوع و میزان حمایت به شرایط بیمه و مقررات مربوط بستگی دارد.
📌 «تأمین اجتماعی» یک حق و مفهوم گسترده است؛ «سازمان تأمین اجتماعی» یکی از سازمانهای ارائهدهندهٔ خدمات بیمهای است. همچنین کمکهزینهٔ ازدواج را نباید با وام ازدواج یکسان دانست.
ب) در صورتی که اعضای خانواده یا بستگان شما از یک یا چند نوع خدمات سازمان تأمین اجتماعی استفاده میکنند، این خدمات را در کلاس توضیح دهید.
پاسخ: نمونههای زیر فرضیاند؛ موردی را انتخاب کنید که با وضعیت واقعی خانوادهٔ شما مطابقت دارد.
نمونه خدمات درمانی: «پدرم بیمهشدهٔ تأمین اجتماعی است. هنگام مراجعه به مرکز درمانی طرف قرارداد، بخشی از هزینهٔ خدمات تحت پوشش او از طریق بیمه پرداخت میشود. این موضوع به کاهش هزینههای درمان خانواده کمک میکند.»
نمونه بازنشستگی: «یکی از بستگانم پس از رسیدن به شرایط بازنشستگی، از سازمان تأمین اجتماعی مستمری دریافت میکند و با آن بخشی از هزینههای زندگی خود را میپردازد.»
نمونه بیمهٔ بیکاری: «یکی از آشنایان ما پس از بیکار شدن غیرارادی و تأیید شرایط قانونی، مدتی مقرری بیمهٔ بیکاری دریافت کرد. این حمایت در زمان جستوجوی کار به خانوادهٔ او کمک کرد.»
نمونه مستمری بازماندگان: «یکی از بستگان ما پس از فوت همسر بیمهشدهاش، به دلیل داشتن شرایط لازم، مستمری بازماندگان دریافت میکند.»
۳ـ بهطور گروهی یا فردی، نامهای به نمایندگان شورای اسلامی شهر یا روستای محل زندگی خود بنویسید و در آن یکی از مسائل و مشکلات منطقهٔ خود را مطرح کنید و برای حل آن پیشنهادی بدهید. نامهها را با کمک و راهنمایی دبیر و توسط مدرسه برای شورا ارسال کنید.
پاسخ: دو نمونه نامه برای انتخاب و متناسبسازی با محل زندگی:
نمونه نامه به شورای شهر؛ ایمنی مسیر مدرسه
اعضای محترم شورای اسلامی شهر [نام شهر]
موضوع: درخواست رسیدگی به ایمنی مسیر مدرسه
با سلام و احترام
ما دانشآموزان مدرسهٔ [نام مدرسه]، از شما درخواست داریم وضعیت رفتوآمد در خیابان مقابل مدرسه را بررسی کنید. در محل عبور دانشآموزان، خطکشی عابر پیاده کمرنگ شده و توقف بعضی خودروها، دید رانندگان و عابران را محدود میکند. این وضعیت در ساعت ورود و تعطیلی مدرسه، عبور را دشوار میسازد.
پیشنهاد میکنیم موضوع با همکاری شهرداری و پلیس راهور بررسی شود و اقدامهایی مانند تجدید خطکشی، نصب علائم مناسب و ساماندهی محل توقف خودروها انجام گیرد. همچنین خواهشمندیم در صورت نیاز، اعتبار لازم در چارچوب وظایف شورا بررسی شود.
ما نیز آمادهایم با راهنمایی مدرسه، در آموزش و یادآوری نکات ایمنی به همکلاسیها مشارکت کنیم. از توجه و پیگیری شما سپاسگزاریم.
با احترام
دانشآموزان پایهٔ نهم مدرسهٔ [نام مدرسه]
تاریخ: [تاریخ]
امضا
نمونه نامه به شورای روستا؛ جمعآوری زباله
اعضای محترم شورای اسلامی روستای [نام روستا]
موضوع: پیشنهاد بهبود جمعآوری زباله در روستا
با سلام و احترام
در برخی نقاط روستا، بهویژه مسیر [نام مسیر]، نبود محل مناسب برای قرار دادن زباله و نامشخص بودن زمان جمعآوری، باعث پراکنده شدن زبالهها شده است. این موضوع به پاکیزگی و زیبایی محیط زندگی آسیب میزند.
پیشنهاد میکنیم شورا با همکاری دهیاری، محل مناسب مخزنهای زباله را مشخص کند و برنامهٔ جمعآوری را به اطلاع اهالی برساند. نصب پیامهای آموزشی دربارهٔ نریختن زباله نیز میتواند مفید باشد.
ما دانشآموزان میتوانیم با نظارت مدرسه، در تهیهٔ پوسترهای آموزشی و آگاهسازی دربارهٔ حفظ پاکیزگی روستا همکاری کنیم. از رسیدگی شما به این موضوع سپاسگزاریم.
با احترام
دانشآموزان مدرسهٔ [نام مدرسه]
تاریخ: [تاریخ]
امضا
خلاصه درس ۲۲ مطالعات نهم؛ حقوق و تکالیف شهروندی
شهروندی به رابطهٔ متقابل مردم و حکومت اشاره دارد و برای هر دو، حقوق و مسئولیتهایی ایجاد میکند. عدالت قانونی و قضایی، رفاه و تأمین اجتماعی، حقوق فرهنگی و مشارکت سیاسی از حقوق شهرونداناند. حکومت وظیفه دارد این حقوق را رعایت کند و شهروندان نیز هنگام استفاده از حقوق خود نباید به دیگران یا منافع عمومی آسیب برسانند.
رعایت قوانین، همکاری در پیشرفت کشور، پرداخت مالیات و عوارض قانونی و مراقبت از منافع عمومی از تکالیف شهروندی است. آگاهی از حقوق، انجام مسئولیتها و پیگیری محترمانه و قانونی مشکلات، به بهتر شدن زندگی اجتماعی کمک میکند.
