جواب درس اول جامعه شناسی دوازدهم انسانی | ذخیره دانشی
پاسخ کامل درس ۱ جامعه شناسی دوازدهم «ذخیره دانشی» شامل جواب سوالات متن، گفت و گو کنید صفحات ۴ و ۷، بررسی رابطه دانش عمومی و دانش علمی صفحه ۸ و مفاهیم اساسی، خلاصه کنید و آنچه از این درس آموختیم صفحه ۹.
در درس اول جامعه شناسی دوازدهم، «ذخیره دانشی»، با آگاهیهایی آشنا میشویم که زندگی روزانهٔ ما بر پایهٔ آنها شکل میگیرد. پاسخ پرسشهای داخل متن، گفت و گو کنیدها و فعالیتهای صفحات ۲ تا ۹ را در ادامه بخوانید. برای سؤالهای مربوط به تجربه و محل زندگی، چند پاسخ پیشنهادی وجود دارد تا نمونهٔ مناسب خودتان را انتخاب کنید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس دوم جامعه شناسی دوازدهم انسانی | علوم اجتماعی
جواب صفحه ۲ جامعه شناسی دوازدهم
«گویند پادشاهی، پسر خود را به جماعتی اهل هنر سپرده بود تا او را از علوم نجوم آموخته بودند و استاد تمام گشته، با کمال کودنی و بلاهت! روزی پادشاه انگشتری در مشت گرفت و فرزند خود را امتحان کرد که بیا و بگو در مشت چه دارم؟ پسر گفت: آنچه داری گرد است و زرد است و توخالی. پدر گفت: چون نشانیهای درست دادی، پس حکم کن که آن، چه چیز باشد؟ پسر گفت: میباید که غربیل باشد. پدر گفت: آخر، این چندین نشانیهای دقیق را که عقول در آن حیران شوند، دادی از قوت تحصیل و دانش؛ این قدر بر تو چون فوت شد که در مشت، غربیل نگنجد؟»
فیه مافیه، مولوی
در حکایت بالا از دو دسته دانش، سخن به میان آمد، دربارهٔ آنها تأمل کنید.
پاسخ: این حکایت تفاوت دانش حاصل از آموزش تخصصی و دانش عمومیِ زندگی را نشان میدهد. پسر پادشاه آموزش تخصصی دیده بود، اما به دانستهٔ سادهای توجه نکرد که غربیل یا الک در مشت انسان جا نمیگیرد. پیام حکایت این است که آموختههای تخصصی باید با شناخت زندگی واقعی همراه باشند؛ حفظ کردن اطلاعات، بهتنهایی برای تشخیص درست کافی نیست.
جواب پرسش های صفحه ۳ جامعه شناسی دوازدهم
آیا تاکنون دربارهٔ روشهای به دست آوردن و حفظ کردن ذخیرهٔ دانشی و افزودن بر آن اندیشیدهاید؟ آیا میدانید ذخیرهٔ دانشی چه انواعی دارد؟
پاسخ: با مشاهده، تجربه، پرسش از دیگران، مطالعه، آموزش و تفکر، آگاهی به دست میآوریم. با یادداشت کردن، تمرین، استفاده از آموختهها و انتقال آنها به دیگران، این آگاهیها را حفظ میکنیم و با پژوهش و یادگیری تازه بر آنها میافزاییم. ذخیرهٔ دانشی شامل دو بخش دانش عمومی و دانش علمی است.
به نظر شما چرا این دانش را «دانش عمومی» میخوانیم؟
پاسخ: چون در جریان زندگی مشترک، میان اعضای جامعه شکل میگیرد و برای انجام کارهای روزمره به کار میرود. یادگیری آن به داشتن تخصص دانشگاهی وابسته نیست؛ مانند دانستن شیوهٔ سلام کردن، خرید کردن و رعایت نوبت. البته عمومی بودن به این معنا نیست که همهٔ مردم دقیقاً دانستههای یکسانی دارند.
فردی را تصور کنید که تصمیم میگیرد به تنهایی و بیرون از جامعه زندگی کند. این فرد در موقعیتهایی که از آنها آگاهی ندارد، با مشکل مواجه میشود و اگر بخواهد برای انجام دادن هر کاری بیندیشد، زندگیاش بسیار پرزحمت میشود. به نظر شما چه راه چارهای پیش روی او قرار دارد؟
پاسخ: او باید برای حل هر مشکل فکر و تجربه کند و روشهای موفق را به خاطر بسپارد تا دفعهٔ بعد از همانها استفاده کند. به این ترتیب، لازم نیست هر کار را دوباره از ابتدا یاد بگیرد. با این حال، زندگی در جامعه و استفاده از تجربههای دیگران، یادگیری را بسیار آسانتر و سریعتر میکند.
جواب گفت و گو کنید صفحه ۴ جامعه شناسی دوازدهم
۱ـ به نظر شما یادگیری دانش عمومی از کدام مرحلهٔ زندگی انسان شروع میشود و تا چه زمانی ادامه مییابد؟
پاسخ: یادگیری دانش عمومی از ابتدای تولد و ورود انسان به زندگی اجتماعی آغاز میشود و تا پایان عمر ادامه دارد. کودک ابتدا با حواس خود و ارتباط با اطرافیان یاد میگیرد. سپس با آموختن زبان، مشاهدهٔ رفتار دیگران، پرسیدن و تجربه کردن، آگاهیهای بیشتری کسب میکند.
۲ـ نمونههایی از دانش عمومی که ویژهٔ منطقهٔ زندگی شماست مثال بزنید و دربارهٔ اهمیت آنها گفت و گو کنید.
پاسخ: نمونههای زیر برای محیطهای مختلف قابل استفادهاند. نمونهای را انتخاب کنید که با زندگی مردم منطقهٔ شما هماهنگ باشد:
مناطق کشاورزی: مردم زمان معمول کاشت و برداشت محصول محلی و شیوهٔ رعایت نوبت آبیاری را از یکدیگر یاد میگیرند. این دانستهها به هماهنگی کارها و استفادهٔ بهتر از آب کمک میکند.
مناطق ساحلی: شناخت محلی زمان جزر و مد و نشانههای نامساعد شدن دریا، بخشی از تجربهٔ مردم ساحل است. این آگاهیها در کنار هشدارهای رسمی هواشناسی به برنامهریزی فعالیتهای روزانه کمک میکند.
مناطق کوهستانی: مردم دربارهٔ پوشش مناسب زمستان، مسیرهای دشوار در فصل برف و آماده کردن خانه برای سرما تجربه دارند. انتقال این تجربهها زندگی را آسانتر میکند.
مناطق گرم و خشک: شناخت شیوههای محلی خنک نگه داشتن خانه، زمان مناسب انجام کار در فضای باز و صرفهجویی در آب، به سازگاری با محیط کمک میکند.
شهرها و محلهها: شناخت مسیرهای رفتوآمد، ساعت شلوغی بازار و محل ارائهٔ خدمات، از دانستههای مشترک مردم است و باعث صرفهجویی در وقت میشود.
آداب و رسوم محلی: دانستن شیوهٔ خوشامدگویی، پذیرایی، شرکت در مراسم و کاربرد واژههای محلی، ارتباط مردم را آسانتر میکند و به حفظ فرهنگ منطقه کمک میکند.
نمونهٔ کوتاه برای نوشتن در کتاب: مردم منطقهٔ ما با آداب پذیرایی از مهمان و شیوهٔ برگزاری مراسم محلی آشنا هستند. این دانش را از خانواده و اطرافیان یاد میگیریم و با استفاده از آن، احترام و صمیمیت میان مردم بیشتر میشود.
جواب صفحه ۵ جامعه شناسی دوازدهم
زبان یک پدیدهٔ اجتماعی است. ما دربارهٔ این پدیدهٔ اجتماعی هم «دانش عمومی» و هم «دانش علمی» داریم. با مقایسهٔ دانش کاربران و سخنگویان زبان فارسی با دانش متخصصان زبان فارسی به تفاوت این دو بیندیشید.
پاسخ: فارسیزبانان معمولاً بدون شناخت اصطلاحات دستور زبان، جمله میسازند و منظور یکدیگر را میفهمند. این توانایی بخشی از دانش عمومی آنهاست. متخصص زبان، ساختار جمله، نقش واژهها، قواعد و تغییرات زبان را بهصورت دقیق و روشمند بررسی میکند؛ این شناخت، دانش علمی است.
مثال: یک کودک میگوید «من کتاب میخوانم» و منظورش را میرساند، حتی اگر نداند فعل و نهاد چیست. متخصص زبان میتواند نقش اجزای همین جمله و قاعدهٔ ساخت آن را توضیح دهد.
جواب پرسش صفحه ۶ جامعه شناسی دوازدهم
موضوع علوم اجتماعی چیست؟
پاسخ: موضوع علوم اجتماعی، کنشهای اجتماعی انسانها و پیامدهای آنها، یعنی پدیدههای اجتماعی است؛ مانند خانواده، آموزش، مهاجرت، بیکاری و روابط میان مردم.
جواب گفت و گو کنید صفحه ۷ جامعه شناسی دوازدهم
به نظر شما نظام آموزشی ما برای چنین هدف والایی که به آن اشاره شد، نیازمند چه تغییراتی است؟ آیا میتوانید نمونههایی از این تغییرات را برای مدرسهٔ خودتان پیشنهاد دهید؟ بهعنوان نمونه در مواردی مانند رابطهٔ مدرسه و خانواده، تعامل مدرسه و محله، دروسی که میخوانید، روشهای یاددهی ـ یادگیری، روشهای ارزشیابی و… چه تغییراتی را لازم میبینید؟
پاسخ: آموزش باید دانشآموزان را برای شناخت واقعیت، اندیشیدن و حل مسائل جامعه آماده کند و با فرهنگ و نیازهای محیط زندگی آنها ارتباط داشته باشد. برای رسیدن به این هدف میتوان تغییرهای زیر را پیشنهاد داد:
رابطهٔ مدرسه و خانواده: گفتوگوی منظم میان معلمان و خانوادهها برقرار شود و تجربهها و مهارتهای والدین نیز در فعالیتهای آموزشی به کار گرفته شود؛ مثلاً یکی از والدین دربارهٔ حرفهٔ خود و مسائل آن با دانشآموزان صحبت کند.
تعامل مدرسه و محله: دانشآموزان دربارهٔ مسئلهای واقعی، مانند زبالههای اطراف مدرسه یا دشواری رفتوآمد، تحقیق کنند و پیشنهادهای خود را به مسئولان مربوط ارائه دهند.
محتوای درسها: در کنار مفاهیم نظری، مهارت گفتوگو، بررسی اعتبار اطلاعات، شناخت فرهنگ محلی و حل مسئله آموزش داده شود.
روش یاددهی و یادگیری: فرصت بیشتری برای پرسش، مشاهده، بحث گروهی، مصاحبه و پژوهش فراهم شود تا دانشآموز تنها شنونده و حفظکنندهٔ مطالب نباشد.
روش ارزشیابی: علاوه بر امتحان کتبی، کیفیت استدلال، دقت پژوهش، همکاری گروهی و توانایی استفاده از آموختهها نیز ارزیابی شود.
نمونهٔ پاسخ کوتاه: پیشنهاد میکنم مدرسه با خانوادهها و محله ارتباط بیشتری داشته باشد، کلاسها با پرسش و پژوهش پیش بروند و نمره فقط به حفظ کردن مطالب وابسته نباشد. مثلاً دانشآموزان یک مشکل محله را بررسی کنند و با استفاده از تجربهٔ مردم و روشهای علمی، برای آن راهحل پیشنهاد دهند.
جواب بخوانیم و بدانیم صفحه ۸ جامعه شناسی دوازدهم
در جدول زیر سه دیدگاه دربارهٔ رابطهٔ دانش عمومی و دانش علمی تشریح شدهاند. با مطالعه و بررسی آنها بگویید کتاب از کدام دیدگاه دفاع میکند. پاسخ خود را در درسهای بعدی و پس از پایان فرایند یاددهی ـ یادگیری کتاب نقد و ارزیابی کنید.
پاسخ: کتاب از دیدگاه سوم دفاع میکند. در این دیدگاه، دانش علمی به دانش تجربی محدود نیست و دانشهای عقلانی و وحیانی را نیز شامل میشود. همچنین دانش عمومی کاملاً بیاعتبار نیست و میتواند دانستههای درست داشته باشد. دانش علمی با سنجش و بررسی، خطاهای دانش عمومی را اصلاح میکند و به گسترش آن کمک میکند؛ در مقابل، تجربهها و مسائل زندگی مردم نیز زمینهٔ رشد دانش علمی را فراهم میکنند.
| دیدگاه | برداشت از رابطهٔ دو دانش | معنای شکل کتاب |
|---|---|---|
| اول | فقط دانش تجربی معتبر شمرده میشود و دانش عمومی باید از قلمرو علم جدا بماند. | دو دایرهٔ جدا، نشاندهندهٔ جدایی دو دانش هستند. |
| دوم | همهٔ دانشها حاصل زندگیاند و دانش عمومی، پایهٔ دانش علمی دانسته میشود. | دانش علمی درون دایرهٔ دانش عمومی قرار دارد. |
| سوم؛ دیدگاه مورد حمایت کتاب | دو دانش متمایزند، اما رابطهٔ متقابل دارند؛ دانش علمی امکان سنجش و اصلاح دانش عمومی را دارد. | دو دایرهٔ دارای بخش مشترک، پیوند و تمایز آنها را نشان میدهند. |
دلیل انتخاب دیدگاه سوم: در متن درس، هم از نقش تجربههای زندگی در شکلگیری مسائل علمی سخن گفته میشود و هم از نقش دانش علمی در اصلاح و غنیتر کردن دانش عمومی. این رابطهٔ دوطرفه با دیدگاه سوم هماهنگ است.
نمونه برای فهم رابطهٔ دو دانش: تجربهٔ مردم دربارهٔ کمبود آب میتواند موضوع یک پژوهش علمی شود. نتیجهٔ پژوهش دربارهٔ روش مناسب آبیاری نیز میتواند شیوهٔ مصرف آب مردم را اصلاح کند.
برای بازبینی پاسخ در پایان کتاب: در درسهای بعد بررسی میکنیم که آیا علم فقط با تجربه به دست میآید و چگونه میتواند دانستههای رایج جامعه را نقد کند. سپس با استفاده از شواهد آن درسها، دلیل انتخاب خود را کاملتر میکنیم.
جواب مفاهیم اساسی صفحه ۹ جامعه شناسی دوازدهم
مفاهیم اساسی درس را بنویسید.
پاسخ: دانش عمومی، ذخیرهٔ دانشی یا ذخیرهٔ آگاهی، دانش علمی، دانش تجربی، دانش عقلانی، دانش وحیانی، رابطهٔ متقابل دانش عمومی و دانش علمی، تعارض دانش عمومی و دانش علمی، هویت فرهنگی و علوم انسانی و اجتماعی بومی.
جواب خلاصه کنید صفحه ۹ جامعه شناسی دوازدهم
«دانش عمومی، گستردهترین بخش ذخیرهٔ دانشی ما را تشکیل میدهد.» خلاصهٔ درس را ادامه دهید.
پاسخ: مجموعهٔ آگاهیهایی که افراد و جوامع به دست میآورند، ذخیرهٔ دانشی نام دارد. دانش عمومی در جریان زندگی اجتماعی شکل میگیرد و راهنمای بسیاری از کارهای روزمره است. دانش علمی با تأمل و بررسی دقیق، شناخت ما را عمیقتر میکند، خطاهای دانش عمومی را میشناسد و به حل مسائل زندگی کمک میکند. این دو دانش بر یکدیگر اثر میگذارند و گاهی میان آنها تعارض پدید میآید. در دیدگاه مورد حمایت کتاب، علم به دانش تجربی محدود نیست و دانشهای عقلانی و وحیانی نیز معتبرند. علوم انسانی و اجتماعی بومی باید ضمن توجه به فرهنگ و مسائل جامعه، در پی شناخت واقعیت باشد و به پیشرفت دانش بشری کمک کند.
جواب آنچه از این درس آموختیم صفحه ۹ جامعه شناسی دوازدهم
آنچه از این درس آموختید، بنویسید.
پاسخ: آموختم که حتی کارهای سادهای مانند سلام کردن و خرید کردن، به آگاهی نیاز دارند. بسیاری از این دانستهها را از زندگی در کنار دیگران یاد میگیریم و بدون آنها انجام کارها دشوار میشود. همچنین فهمیدم که دانش علمی میتواند تجربههای روزمره را بررسی و اصلاح کند و برای مسائل جامعه راهحل پیدا کند. بنابراین باید هم به تجربهٔ مردم توجه کنیم و هم دانستههای خود را با دقت بسنجیم؛ زیرا رایج بودن یک باور، بهتنهایی نشانهٔ درست بودن آن نیست.
نمونهٔ پاسخ دوم: این درس به من نشان داد که یادگیری فقط در مدرسه اتفاق نمیافتد. خانواده، محله و تجربههای روزانه نیز در افزایش آگاهی ما نقش دارند. پرسشگری و پژوهش کمک میکند از دانستههای معمولی فراتر برویم و شناخت دقیقتری پیدا کنیم. دانش زمانی برای جامعه سودمندتر است که با مسائل واقعی مردم ارتباط داشته باشد و برای شناخت حقیقت و رفع مشکلات به کار گرفته شود.
