ترجمه و جواب درس دوم عربی یازدهم ریاضی و تجربی؛ فی آداب الصف صفحه ۲۰ تا ۳۲

في آدابِ الصَّفِّ
ترجمه: دربارۀ آداب کلاس

ترجمه: دانش‌آموزان به سخنان دبیر شیمی گوش می‌دادند. در میان آنان دانش‌آموزی شلوغ و کم‌ادب بود که با رفتارش دانش‌آموزان را آزار می‌داد؛ گاهی به پشت سر نگاه می‌کرد و با دیگران شوخی می‌کرد.

ترجمه: پس معلّم او را نصیحت کرد و گفت: هر کس خوب به درس گوش ندهد، در امتحان مردود می‌شود؛ امّا دانش‌آموز به رفتار خود ادامه داد.

ترجمه: مهران دربارۀ این مشکل اندیشید؛ سپس نزد معلّم ادبیات فارسی رفت، موضوع را برای او توضیح داد و گفت:

ترجمه: دوست دارم انشایی با عنوان «دربارۀ آداب کلاس» بنویسم. معلّم به او گفت: باید کتاب‌های تربیتی و آداب آموزش و یادگیری را مطالعه کنی. این همان چیزی است که مهران دربارۀ «آداب کلاس» نوشت.

ترجمه: شماری از دانشمندان در زمینه‌های تربیت و آموزش کتاب‌هایی نوشته‌اند که برخی از آنها به معلّم و برخی دیگر به دانش‌آموز مربوط است. دانش‌آموز نیز آدابی دارد که باید به آنها پایبند باشد؛ مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

اینکه به دیگران احترام بگذارد.

اینکه از دستورهای معلّم سرپیچی نکند.

دوری کردن از سخنی که در آن بی‌ادبی وجود دارد.

اینکه از انجام تکالیف مدرسه فرار نکند.

اینکه با سخن و رفتارش دیگران را آزار ندهد.

اینکه سخن دیگران را قطع نکند، در سخن گفتن بر آنان پیشی نگیرد و صبر کند تا سخنشان پایان یابد.

ترجمه: هنگامی که دانش‌آموز شلوغ انشای مهران را شنید، شرمنده شد و از رفتارش در کلاس پشیمان شد.

ترجمه: برای معلّم برخیز و بزرگداشت او را به طور کامل به جا آور؛ نزدیک است که معلّم همچون پیامبری باشد.

ترجمه: آیا کسی شریف‌تر یا گران‌قدرتر از آن کسی می‌شناسی که جان‌ها و عقل‌ها را می‌سازد و پرورش می‌دهد؟

کلمه	معنی
أَجَلّ	گران‌قدرتر
أَذىٰ	اذیت کرد
أَزْعَجَ	آزار داد
إِزْعاج	آزار رساندن
اِسْتَمَعَ	گوش فرا داد
اِلْتَزَمَ	پایبند شد
اِلْتِفات	روی برگرداندن
اِلْتَفَتَ	روی برگرداند
أَلَّفَ	نگاشت، تألیف کرد
أَنْشَأَ	ساخت، پدید آورد
تَهَرَّبَ	فرار کرد
خَجِلَ	شرمنده شد
سَبَقَ	پیشی گرفت
سُلوك	رفتار
عَصىٰ	سرپیچی کرد
فَكَّرَ	اندیشید
قُمْ	برخیز
كادَ	نزدیک بود که
مَجال	زمینه
مُشاغِب	شلوغ‌کننده و اخلالگر
تارَةً	یک بار
تَبْجيل	بزرگداشت
وَفّىٰ	کامل کرد

اُكْتُبْ جَواباً قَصيراً، حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.
ترجمه: با توجه به متن درس، پاسخی کوتاه بنویسید.

پاسخ: ذَهَبَ إِلىٰ مُعَلِّمِ الْأَدَبِ الْفارِسيِّ.
ترجمه: مهران نزد معلّم ادبیات فارسی رفت.

پاسخ: لَمّا سَمِعَ إِنْشاءَ مِهرانَ.
ترجمه: وقتی انشای مهران را شنید.

پاسخ: بِسُلوكِهِ وَ مِزاحِهِ.
ترجمه: با رفتار و شوخی خود.

پاسخ: الْكُتُبُ التَّرْبَوِيَّةُ وَ آدابُ التَّعْليمِ وَ التَّعَلُّمِ.
ترجمه: کتاب‌های تربیتی و آداب آموزش و یادگیری.

پاسخ: في صَفِّ الْكيمياءِ.
ترجمه: در کلاس شیمی.

نکته: مهم‌ترین ادات شرط این درس مَنْ، ما و إِنْ هستند. «إذا» نیز معنای شرط دارد.

مَنْ: هرکس
ما: هرچه
إِنْ: اگر
إذا: هرگاه، اگر

در ساختار شرط، فعل نخست فعل شرط و فعل دوم جواب شرط است.

ترجمه: هر کار نیکی را که برای خود از پیش بفرستید، آن را نزد خدا خواهید یافت.
أداة الشرط: ما
فعل الشرط: تُقَدِّموا
جواب الشرط: تَجِدوهُ

ترجمه: اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می‌کند و گام‌هایتان را استوار می‌سازد.
أداة الشرط: إِنْ
فعل الشرط: تَنْصُروا
جواب الشرط: يَنْصُرْكُمْ

ترجمه: و هنگامی که نادانان آنان را خطاب کنند، سخنی آرام و مسالمت‌آمیز می‌گویند.
أداة الشرط: إِذا
فعل الشرط: خاطَبَ
جواب الشرط: قالوا

ترجمه: اگر دشمنی بکارید، زیان درو می‌کنید.
أداة الشرط: إِنْ
فعل الشرط: تَزْرَعوا
جواب الشرط: تَحْصُدوا

ترجمه: هر کار نیکی را که انفاق کنید، همانا خداوند به آن داناست.
المجرور بحرف جر: مِنْ خَيْرٍ، بِهِ

ترجمه: هر کس دانشی را آموزش دهد، پاداش کسی که به آن عمل کند برای او نیز هست، بدون آنکه از پاداش عمل‌کننده کاسته شود.
اسم الفاعل: الْعامِل

ترجمه: مردم دشمن چیزی هستند که آن را نمی‌شناسند.
الجمع المكسّر: أَعْداء
مفرده: عَدُوّ

ترجمه: هرگاه عقل کامل شود، سخن کمتر می‌شود.
الفاعل: الْعَقْلُ، الْكَلامُ

ترجمه: دانشمند زنده است؛ اگرچه مرده باشد.
المبتدأ: الْعالِمُ
الخبر: حَيٌّ

ترجمه: برای پدر و معلّمت از جای خود برخیز؛ اگرچه فرمانده باشی.
اسم المكان: مَجْلِس
اسم الفاعل: مُعَلِّم

الماضي	المضارع و المستقبل	الأمر و النهي	المصدر
قَدْ أَنْقَذَ نجات داده است	يُنْقِذُ نجات می‌دهد	أَنْقِذْ نجات بده	إِنْقاذ نجات دادن
اِبْتَعَدَ دور شد	لا يَبْتَعِدُ دور نمی‌شود	لا تَبْتَعِدْ دور نشو	اِبْتِعاد دور شدن
اِنْسَحَبَ عقب‌نشینی کرد	سَيَنْسَحِبُ عقب‌نشینی خواهد کرد	لا تَنْسَحِبْ عقب‌نشینی نکن	اِنْسِحاب عقب‌نشینی کردن
اِسْتَخْدَمَ به کار گرفت	يَسْتَخْدِمُ به کار می‌گیرد	اِسْتَخْدِمْ به کار بگیر	اِسْتِخْدام به کار گرفتن
جالَسَ همنشینی کرد	يُجالِسُ همنشینی می‌کند	جالِسْ همنشینی کن	مُجالَسَة همنشینی کردن
تَذَكَّرَ به یاد آورد	يَتَذَكَّرُ به یاد می‌آورد	لا تَتَذَكَّرْ به یاد نیاور	تَذَكُّر به یاد آوردن
تَعايَشَ همزیستی کرد	يَتَعايَشُ همزیستی می‌کند	تَعايَشْ همزیستی کن	تَعايُش همزیستی کردن
قَدْ حَرَّمَ حرام کرده است	يُحَرِّمُ حرام می‌کند	لا تُحَرِّمْ حرام نکن	تَحْريم حرام کردن

مفرد مؤنث	تِلْكَ الْحِصَّةُ
مثنّی مذکر	هٰذانِ الْمُكَيِّفانِ
مثنّی مؤنث	هاتانِ الْبِطاقَتانِ
جمع مذکر سالم	أُولٰئِكَ مُسْتَمِعونَ
جمع مؤنث سالم	هٰؤُلاءِ ناجِحاتٌ
جمع مکسر	هٰؤُلاءِ جُنودٌ

إِثْم = ذَنْب
تَبْجيل = اِحْتِرام
تارَةً = مَرَّةً
حُبّ = وُدّ
فَرَّ = هَرَبَ

أَمْوات ≠ أَحْياء
دَنا ≠ بَعُدَ
قُمْ ≠ اِجْلِسْ
ضَرَّ ≠ نَفَعَ
بِدايَة ≠ نِهايَة
سَكَتَ ≠ تَكَلَّمَ
صَداقَة ≠ عَداوَة

ترجمه: و هر کار نیکی را که انجام دهید، خدا آن را می‌داند.
أداة الشرط: ما ـ فعل الشرط: تَفْعَلوا ـ جواب الشرط: يَعْلَمْهُ

ترجمه: اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی می‌کنید.
أداة الشرط: إِنْ ـ فعل الشرط: أَحْسَنْتُمْ ـ جواب الشرط: أَحْسَنْتُمْ

ترجمه: اگر از خدا پروا کنید، برایتان نیروی تشخیص حق از باطل قرار می‌دهد.
أداة الشرط: إِنْ ـ فعل الشرط: تَتَّقوا ـ جواب الشرط: يَجْعَلْ

ترجمه: هرگاه خشمگین شدی، سکوت کن.
أداة الشرط: إِذا ـ فعل الشرط: غَضِبْتَ ـ جواب الشرط: فَاسْكُتْ

ترجمه: هر کس در خردسالی‌اش بپرسد، در بزرگسالی‌اش پاسخ می‌دهد.
أداة الشرط: مَنْ ـ فعل الشرط: سَأَلَ ـ جواب الشرط: أَجابَ

پاسخ: الِالْتِفاتُ
معنی: حرکت دادن صورت به سمت راست و چپ.

پاسخ: الْمُشاغِبُ
معنی: کسی که مشکل ایجاد می‌کند و به نظم آسیب می‌رساند.

پاسخ: الْأَجْرُ
معنی: چیزی که در برابر کار یک کارگر یا کارمند داده می‌شود.

پاسخ: الْفُسوقُ
معنی: ترک فرمان خدا و انجام گناهان.

پاسخ: السُّلوكُ
معنی: کردار و اخلاق انسان.

کلمۀ اضافی: التَّبْجيلُ = بزرگداشت

کلمه	مفرد	کلمه	مفرد
مَعاصي	مَعْصِيَة	أَخْلاق	خُلُق
أَنْفُس	نَفْس	أَحْياء	حَيّ
أَمْوات	مَيِّت	جُنود	جُنْديّ
بِطاقَتانِ	بِطاقَة	ناجِحات	ناجِحَة
أَعْداء	عَدُوّ	طُلّاب	طالِب
خَواصّ	خاصَّة	أَقْدام	قَدَم
فَساتين	فُسْتان	أَسْعار	سِعْر
ذُنوب	ذَنْب	غُيوب	غَيْب
عُيوب	عَيْب	أَسْماء	اِسْم
سَراويل	سِرْوال	مَلاعِب	مَلْعَب
إِخْوان	أَخ	عِباد	عَبْد
بَهائِم	بَهيمَة	أَفاضِل	فاضِل
كَبائِر	كَبيرَة	تَراكيب	تَرْكيب
جُمَل	جُمْلَة	أَعْمال	عَمَل
مُسْتَمِعونَ	مُسْتَمِع	مُكَيِّفانِ	مُكَيِّف

نمونۀ پاسخ:

ترجمه: دانش‌آموز باید به یادگیری علاقه‌مند و مشتاق باشد و در همۀ زمان‌ها بر آموختن مداومت داشته باشد.

عبارت پایانی صفحه ۳۲:

ترجمه: دانشمند مانند کسی است که شمعی همراه خود دارد و برای مردم روشنی می‌بخشد.

⭐ نکات مهم امتحانی درس دوم:

مَنْ در شرط یعنی «هر کس» و ما یعنی «هرچه».

إِنْ به معنی «اگر» و إِذا به معنی «هرگاه / اگر» است.

در جمله شرطی باید بتوانید ادات شرط، فعل شرط و جواب شرط را تشخیص دهید.

اگر فعل شرط مضارع باشد، معمولاً در فارسی به صورت مضارع التزامی ترجمه می‌شود؛ مانند: مَنْ يُحاوِلْ كَثيراً يَصِلْ إِلىٰ هَدَفِهِ یعنی: «هر کس بسیار تلاش کند، به هدفش می‌رسد.»

از واژه‌های مهم این درس برای امتحان: مُشاغِب، سُلوك، تَبْجيل، اِلتِفات، تَهَرَّبَ، اِلتَزَمَ، خَجِلَ و أَزْعَجَ.

ترجمه و جواب درس اول عربی یازدهم ریاضی و تجربی؛ من آیات الاخلاق صفحه ۲ تا ۱۸