در ادامه، جواب فعالیتهای درس چهارم جغرافیا دهم «ناهمواریهای ایران» را به ترتیب صفحات ۲۶، ۲۹، ۳۲ و ۳۳ مشاهده میکنید.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۲۶ جغرافیا دهم
جادههایی که شهرهای دامنههای جنوبی البرز را به دامنههای شمالی آن ارتباط میدهد بر روی نقشه پیدا کنید.
پاسخ: از مهمترین راههای ارتباطی دو سوی البرز میتوان جاده چالوس، جاده هراز، جاده فیروزکوه و محور قزوین ـ رشت را نام برد.
ـ این جادهها از کنار کدام کوهها و درهها عبور میکند؟
پاسخ: جاده چالوس: از درۀ رود چالوس و ارتفاعات کندوان عبور میکند.
جاده هراز: بخش زیادی از مسیر آن در امتداد درۀ رود هراز و از دامنههای نزدیک به کوه دماوند میگذرد.
جاده فیروزکوه: از ارتفاعات و درههای البرز شرقی و ناحیۀ گدوک عبور میکند.
محور قزوین ـ رشت: از ناحیۀ منجیل و درۀ سفیدرود میگذرد.
ـ عبور جادهها در این نواحی با عملیات ساختمانی (برداشت مواد، حمل و برجایگذاریها، انفجار سنگها، تغییر در مجاری آبها، احداث تونل و…) همراه است. تأثیر این عملیات را بر ناهمواریهای این منطقه، با همگروههای خود به بحث بگذارید و گزارشی تهیه و ارائه کنید.
پاسخ: ساخت جاده در نواحی کوهستانی میتواند با بریدن دامنهها، انفجار سنگها، خاکبرداری، احداث تونل و تغییر مسیر آبهای سطحی همراه باشد. این فعالیتها در صورت نبود مطالعات دقیق میتوانند موجب افزایش فرسایش، ناپایداری دامنهها، ریزش سنگ، رانش زمین، افزایش رسوب رودخانهها و تخریب پوشش گیاهی شوند. بنابراین اجرای راههای کوهستانی باید با مطالعات زمینشناسی و رعایت اصول محیطزیستی همراه باشد.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۲۹ جغرافیا دهم
اگر در یک منطقۀ کوهستانی زندگی میکنید (آذربایجان، البرز و یا زاگرس)، عوامل انسانی مؤثر در تغییر شکل ناهمواریهای پیرامون محل زندگی خود را با همگروهها مطرح کنید. آنها را فهرست و مهمترین عامل این تغییر شکلها را تشریح کنید.
پاسخ: از عوامل انسانی مؤثر در تغییر ناهمواریهای مناطق کوهستانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• احداث جاده و تونل در دامنههای کوهستانی
• استخراج سنگ و مواد معدنی از معادن
• قطع درختان و از بین بردن پوشش گیاهی
• گسترش شهرها و روستاها در دامنهها
• احداث سد و تغییر مسیر طبیعی رودخانهها
• کشاورزی نامناسب روی شیبها
• دیوارهبندی و دستکاری بستر و مجرای رودها
مهمترین عامل: در بسیاری از مناطق کوهستانی،
جادهسازی و گسترش ساختوساز در دامنهها از عوامل مهم تغییر ناهمواریهاست؛ زیرا برای این کار بخشی از دامنه بریده یا خاکبرداری میشود و گاهی انفجار سنگ و تغییر مسیر آب نیز صورت میگیرد. این تغییرات میتواند پایداری دامنه را کاهش دهد و احتمال
رانش زمین، ریزش سنگ و فرسایش را افزایش دهد.
نکته: در هر محل ممکن است عامل مهمتر متفاوت باشد؛ برای مثال در یک ناحیۀ معدنی، استخراج معدن میتواند مهمترین عامل تغییر ناهمواری باشد.
جواب فعالیت ۳ صفحه ۳۲ جغرافیا دهم
۱ـ اگر پیرامون یکی از دشتهای داخلی ایران زندگی میکنید، ارزشهای اقتصادی دشت مجاور خود را فهرست کنید و در مورد یکی از آنها گزارشی تهیه، و به کلاس ارائه کنید.
نمونۀ پاسخ: برای این فعالیت، دشت نهاوند در استان همدان را به عنوان نمونه در نظر میگیریم.
ارزشهای اقتصادی دشت نهاوند:
• کشاورزی و تولید محصولات زراعی
• باغداری
• دامداری و تأمین علوفه
• استقرار روستاها و فعالیتهای خدماتی
• وجود زمینهای نسبتاً هموار برای راههای ارتباطی
• بهرهگیری از جاذبههای طبیعی پیرامون دشت
گزارش کوتاه درباره کشاورزی در دشت نهاوند: دشت نهاوند از دشتهای حاصل از انباشت مواد فرسایشی در نواحی پست است. هموار بودن زمین و وجود خاک مناسب، زمینه را برای فعالیتهای کشاورزی فراهم کرده است. بخش مهمی از فعالیت اقتصادی روستاهای این ناحیه به کشت محصولات زراعی، باغداری و دامداری وابسته است و کشاورزی در اشتغال و درآمد ساکنان منطقه نقش مهمی دارد. حفظ منابع آب و خاک و استفاده از روشهای آبیاری مناسب میتواند به پایداری فعالیتهای کشاورزی این دشت کمک کند.
۲ـ به نظر شما دشتهای داخلی ایران از نظر دفاعی و نظامی چه اهمیتی دارند؟
پاسخ: بسیاری از دشتهای داخلی ایران در میان رشتهکوهها و ارتفاعات قرار گرفتهاند؛ بنابراین کوههای پیرامون آنها مانند موانع طبیعی دفاعی عمل میکنند. ورود به این دشتها در بسیاری از مناطق از طریق درهها، گردنهها و گذرگاههای محدود امکانپذیر است و کنترل این مسیرها میتواند از نظر دفاعی اهمیت داشته باشد. همچنین گستردگی و باز بودن سطح دشتها، امکان دید و کنترل بیشتر تحرکات را فراهم میکند.
جواب فعالیت ۴ صفحه ۳۳ جغرافیا دهم
اگر در یکی از جلگههای ساحلی شمالی یا جنوبی کشور زندگی میکنید، ارزشهای ارتباطی جلگۀ محل زندگی خود را از نظر بندرها و فعالیتهای اقتصادی و دریانوردی در آنها، با همگروههای خود به بحث بگذارید؛ گزارشی تهیه، و نتایج آن را به کلاس ارائه کنید.
نمونۀ پاسخ: برای این فعالیت، جلگۀ گیلان در ساحل دریای خزر را بررسی میکنیم.
گزارش درباره ارزشهای ارتباطی جلگۀ گیلان:
بندرهای مهم: یکی از مهمترین مراکز ارتباطی این جلگه بندر انزلی است که امکان حملونقل و مبادلۀ کالا از طریق دریای خزر را فراهم میکند. همچنین بندر آستارا در بخش غربی ساحل گیلان در ارتباطات تجاری منطقه نقش دارد.
فعالیتهای اقتصادی: وجود بندرها زمینه را برای حملونقل کالا، انبارداری، خدمات بندری، تجارت، صیادی و صنایع وابسته فراهم کرده است. در کنار فعالیتهای دریایی، کشاورزی و گردشگری نیز از فعالیتهای مهم جلگۀ گیلان هستند.
دریانوردی و ارتباطات: قرار گرفتن در ساحل دریای خزر، امکان ارتباط دریایی با دیگر کشورهای پیرامون این دریا را فراهم کرده و سبب افزایش اهمیت ارتباطی این جلگه شده است.
نتیجه: وجود جلگۀ هموار در کنار دریای خزر و برخورداری از بندرهای فعال، سبب شده است جلگۀ گیلان علاوه بر اهمیت کشاورزی و گردشگری، در تجارت، حملونقل و ارتباطات دریایی نیز جایگاه مهمی داشته باشد.
⭐ نکته امتحانی کوتاه: دشت: سرزمین هموار یا نسبتاً همواری است که معمولاً در نواحی داخلی قرار دارد.
جلگه: سرزمین همواری است که از یک طرف به کوهها و از طرف دیگر به دریا یا دریاچه منتهی میشود.
یکی از تفاوتهای مهم آنها این است که جلگهها معمولاً در کنار دریاها و دریاچهها قرار دارند، اما دشتها بیشتر در نواحی داخلی دیده میشوند.
بیشتر بخوانید:
