جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس هجدهم فارسی دوازدهم؛ عشق جاودانی صفحه ۱۵۸
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس هجدهم فارسی دوازدهم عشق جاودانی، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۵۸.
در این مطلب، جواب کامل کارگاه متنپژوهی درس هجدهم فارسی دوازدهم «عشق جاودانی» صفحه ۱۵۸ را بررسی میکنیم. پرسشهای این کارگاه در سه بخش قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری تنظیم شدهاند و موضوعاتی مانند کارکرد معنایی واژۀ «صحیفه»، حذف فعل، آرایۀ تشخیص، پرسش انکاری، ویژگیهای عشق جاودانی و ارتباط شعر شکسپیر با بیت حافظ را در بر میگیرند.
در قلمرو زبانی باید به معنی واژه در بافت و انواع حذف توجه کنیم. در قلمرو ادبی تشخیص و استفهام انکاری اهمیت دارد و در قلمرو فکری محور اصلی، پایداری عشق حقیقی در برابر گذشت زمان، پیری و تکرار است.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۵۸ درس هجدهم فارسی دوازدهم
در درس «عشق جاودانی» و در عبارت: «بلکه همواره عشق قدیم را موضوع صحیفۀ شعر خود میگرداند» واژۀ «صحیفه» با توجه به بافت جمله به معنی کتاب یا دفتر شعر است.
بنابراین منظور این است که عشق جاودانی، همان عشق دیرینه را همواره موضوع کتاب و سرودههای خود قرار میدهد.
حذف به قرینۀ معنوی زمانی است که واژۀ حذفشده فقط از مفهوم جمله و بدون وجود قرینۀ لفظی فهمیده شود.
چه حرف تازهای برای گفتن مانده است یا چه چیز تازهای برای نوشتن [مانده است]؟
فعل «مانده است» در بخش دوم حذف شده است. چون همین فعل در بخش نخست جمله آمده و از روی آن میتوان فعل حذفشده را تشخیص داد، این حذف به قرینۀ لفظی است.
«که تو از آن منی، و من از آن تو [هستم].»
در قسمت دوم، فعل «هستم» حذف شده است. ساخت اسنادی بخش نخست «تو از آن منی» قرینۀ لازم را برای دریافت فعل بخش دوم فراهم میکند؛ بنابراین در پاسخ آموزشی این درس، این مورد نیز حذف فعل به قرینۀ لفظی محسوب میشود.
۲- «و من از آن تو [هستم]» ← حذف «هستم» به قرینۀ لفظی.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۵۸ درس هجدهم فارسی دوازدهم
در این عبارت به «جان» توانایی «ترسیم کردن» نسبت داده شده است؛ یعنی جان مانند انسانی تصویرگر تصور شده است. پس آرایۀ تشخیص یا جانبخشی دارد.
«دیدن» کاری انسانی است؛ اما شاعر آن را به عشق جاودانی نسبت داده است. بنابراین «عشق» مانند انسانی صاحب چشم و ادراک تصور شده و آرایۀ تشخیص شکل گرفته است.
ترکیب «دست زمان» نیز دارای تشخیص است؛ زیرا برای «زمان» که مفهومی غیرانسانی است، «دست» در نظر گرفته شده است.
بنابراین برای پاسخ سؤال، نوشتن هر دو نمونه صحیح کافی است.
۲- «عشق جاودانی همواره معشوق را جوان میبیند.»
همچنین «دست زمان» نیز نمونۀ دیگری از تشخیص است.
این پرسش نیز انکاری است؛ زیرا منظور شاعر این است که هیچ سخن تازهای برای گفتن و نوشتن باقی نمانده است.
این جمله دارای استفهام انکاری است.
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۵۸ درس هجدهم فارسی دوازدهم
تازگی همیشگی: عشق حقیقی با گذشت زمان کهنه نمیشود. شاعر همان سخن همیشگی عشق را بارها تکرار میکند، اما آن را قدیمی و بیارزش نمیداند.
پایداری در برابر زمان: گذشت سالها نمیتواند عشق واقعی را از بین ببرد. عشق از تغییرات ظاهری و جسمانی انسان فراتر میرود.
جوان دیدن معشوق: عشق جاودانی محبوب را همواره جوان میبیند و به پیری و سالخوردگی او توجهی نمیکند.
بیاعتنایی به ظاهر: چینوچروک، آثار پیری و تغییر چهرۀ محبوب از ارزش او در نگاه عاشق نمیکاهد.
وفاداری به احساس نخستین: عاشق همواره به همان احساس پاک و نخستینی بازمیگردد که عشق او از آنجا آغاز شده است.
تکرارناپذیری در عین تکرار: موضوع عشق ممکن است بارها گفته و نوشته شود، اما برای عاشق حقیقی هر بار همچنان تازه و زنده است.
بنابراین عشق جاودانی، عشقی پایدار، تازه، وفادار و فراتر از تغییرات ظاهری و گذشت زمان است.
«عشق جاودانی همواره معشوق را جوان میبیند» ← محبوب در نگاه عاشق همیشه تازه و جوان است.
«نه اهمّیتی به چین و شکنهای ناگزیر سالخوردگی میدهد» ← عشق حقیقی به تغییرات ظاهری وابسته نیست.
«نخستین احساس عشق را … میجوید» ← عشق همواره تازگی احساس نخستین را حفظ میکند.
«چه حرف تازهای برای گفتن مانده است یا چه چیز تازهای برای نوشتن که بتواند عشق مرا یا سجایای ارزشمند تو را بازگو کند؟»
این عبارت همچنین محدودیت زبان و قلم را در برابر گستردگی و عمق احساس عاشقانه نشان میدهد. شاعر آنقدر از عشق و خوبیهای معشوق سخن گفته است که دیگر موضوع تازهای پیدا نمیکند؛ اما نکته مهم این است که تکراری بودن موضوع عشق سبب کهنگی خود عشق نمیشود.
کز هر زبان که میشنوم نامکرّر است
حافظ
«هر روز باید ذکری واحد را مکرّر بخوانم و آنچه را قدیمی است، قدیمی ندانم: که تو از آن منی، و من از آن تو.»
شکسپیر نیز میگوید هر روز همان «ذکر واحد» و همان سخن عاشقانه را تکرار میکند، اما آن را قدیمی نمیداند.
پس در هر دو سروده، عشق موضوعی دیرینه و تکرارشونده است، اما هر بار تازگی و طراوت خود را حفظ میکند.
قصّه / زبان / میشنوم: تناسب معنایی.
مهمترین پیام بیت این است که عشق با وجود تکرار شدن، هرگز برای عاشق حقیقی کهنه و تکراری نمیشود.
مفهوم مشترک: عشق با وجود تکرار و دیرینگی، همیشه تازه و نامکرّر است.
نکات مهم امتحانی کارگاه متن پژوهی درس هجدهم
صحیفه: دارای معناهایی مانند کتاب، دفتر، نامه و ورق؛ در درس به معنی کتاب یا دفتر شعر است.
حذف اول: «چه چیز تازهای برای نوشتن [مانده است]» ← حذف فعل به قرینۀ لفظی.
حذف دوم: «و من از آن تو [هستم]» ← حذف فعل به قرینۀ لفظی.
نمونۀ تشخیص: «جان صادق من آن را برای تو ترسیم نکرده باشد.»
نمونۀ تشخیص: «عشق جاودانی همواره معشوق را جوان میبیند.»
دست زمان: تشخیص و اضافۀ استعاری.
نمونۀ استفهام انکاری: «آیا چیزی در مخیّلۀ آدمی میگنجد که قلم بتواند آن را بنگارد، امّا جان صادق من آن را برای تو ترسیم نکرده باشد؟»
ویژگی عشق جاودانی: پایدار، همواره تازه و فراتر از تغییرات ظاهری و پیری است.
معشوق در نگاه عشق جاودانی: همیشه جوان و دوستداشتنی است.
عشق جاودانی و سالخوردگی: به چینوچروک و دیگر آثار ظاهری پیری اهمیتی نمیدهد.
«آنچه را قدیمی است، قدیمی ندانم»: عشق دیرینه برای عاشق حقیقی همچنان تازه است.
مفهوم سؤال دوم قلمرو فکری: شاعر همۀ سخنان خود را دربارۀ عشق و سجایای معشوق بیان کرده و سخن تازهای باقی نمانده است.
بیت حافظ: «یک قصّه بیش نیست غم عشق وین عجب / کز هر زبان که میشنوم نامکرّر است»
بخش مرتبط از شکسپیر: «هر روز باید ذکری واحد را مکرّر بخوانم و آنچه را قدیمی است، قدیمی ندانم.»
وجه مشترک حافظ و شکسپیر: موضوع عشق ممکن است بارها تکرار شود، اما برای عاشق همیشه تازه و نامکرّر باقی میماند.
