جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس شانزدهم فارسی یازدهم؛ قصه عینکم

۱- معادل معنایی واژه‌های مشخّص شده را در متن درس بیابید.

به دیدن تو چنان خیره‌ام که نشناسم
تفاوت است اگر راه و چاه را حتّی
(محمّدعلی بهمنی)

✓ پاسخ: خیره‌ام: با حیرت و شگفتی، سرگشته و مبهوت هستم.

تو را به آینه‌داران چه التفات بود
چنین که شیفتۀ حُسن خویشتن باشی
(هوشنگ ابتهاج)

✓ پاسخ: شیفته: عاشق، دلباخته و مجذوب.

۲- از متن درس، پنج گروه اسمی بیابید که اهمّیت املایی داشته باشند.

✓ پاسخ: قُلا، شماتت، قوّال‌ها، فرنگی‌مآبی، مُضحک، مُهملی و یُغور.

نکته: در سؤال پنج مورد خواسته شده است؛ بنابراین نوشتن پنج مورد کافی است، اما برای مرور بهتر چند واژۀ املایی مهم دیگر نیز آورده شد.

۳- پیش از این در مبحث گروه اسمی، با انواع وابسته‌های پیشین آشنا شدیم. اینک به انواع وابسته‌های پسین توجّه کنید:

مضافٌ‌الیه ← روزِ میلاد
صفت شمارشی ترتیبی نوع دوم (با پسوند «ـُم») ← روز پنجم
صفت بیانی ← روز خوب، منظرۀ دیدنی

از متن درس، برای هر یک از انواع وابستۀ پسین نمونه‌ای بیابید.

✓ پاسخ:
مضافٌ‌الیه: نخِ قند ← «قند» مضافٌ‌الیه است.
صفت شمارشی ترتیبی: ردیف دهم ← «دهم» صفت شمارشی ترتیبی است.
صفت بیانی: لحظۀ عجیب ← «عجیب» صفت بیانی است.

۱- مفهوم کنایه‌های زیر را بنویسید.

الف) افسارگسیخته بودن
ب) بور شدن

✓ پاسخ:
افسارگسیخته بودن: بی‌بندوبار و مهارنشدنی بودن؛ بدون نظم و کنترل رفتار کردن.
بور شدن: خجالت‌زده و شرمنده شدن.

۲- دو ویژگی برجستۀ نثر این داستان را بنویسید.

✓ پاسخ: دو ویژگی برجستۀ نثر «قصه عینکم» عبارت‌اند از:
۱- سادگی، روانی و صمیمیت زبان که باعث شده داستان به زبان گفت‌وگوی روزمره نزدیک باشد.
۲- استفاده از طنز و واژه‌ها و تعبیرهای عامیانه و محاوره‌ای که فضای داستان را شیرین و خواندنی کرده است.

پاسخی دیگر: به‌کارگیری جمله‌های نسبتاً کوتاه و توصیف دقیق جزئیات را نیز می‌توان از ویژگی‌های نثر این داستان دانست.

۳- این داستان را با توجّه به عناصر زیر بررسی کنید.

الف) زاویۀ دید
ب) شخصیّت اصلی
پ) نقطۀ اوج

✓ پاسخ:
زاویۀ دید: اوّل شخص؛ راوی خودش در ماجرا حضور دارد و داستان را با استفاده از «من» و از نگاه خود روایت می‌کند.

شخصیّت اصلی: راوی داستان؛ دانش‌آموزی در کلاس هشتم که سال‌ها بدون آگاهی از ضعف بینایی خود زندگی کرده است.

نقطۀ اوج: ماجرای عینک زدن راوی در کلاس و سوءتفاهمی که به وجود می‌آید؛ معلم تصور می‌کند او قصد مسخره کردن دارد و ماجرا تا تصمیم مسئولان مدرسه برای اخراج او پیش می‌رود.

۱- راوی داستان، چه چیزی را نشانۀ تمدّن و تجدّد می‌دانست؟

✓ پاسخ: راوی در کودکی استفاده از عینک، کراوات، کارد و چنگال و واکس کفش را از نشانه‌های تمدن، تجدد و فرنگی‌مآبی می‌دانست. به همین دلیل تصور می‌کرد عینک نیز وسیله‌ای برای زیبایی و متجدد به نظر رسیدن است.

۲- نحوۀ برخورد خانواده و اطرافیان با شخصیّت اصلی داستان را بررسی و تحلیل کنید.

✓ پاسخ: خانواده و اطرافیان راوی بدون اینکه علت رفتارهای او را بررسی کنند، به سرعت او را سرزنش و قضاوت می‌کردند. آنها بی‌دقتی‌ها، برخورد کردن با وسایل و برخی ناتوانی‌های او را به شلختگی، بی‌استعدادی و ولنگاری نسبت می‌دادند؛ در حالی که علت اصلی این مشکلات ضعف بینایی او بود.

بنابراین یکی از پیام‌های این بخش آن است که پیش از قضاوت دربارۀ رفتار دیگران، باید علت و شرایط واقعی آنها را شناخت.

۳- دربارۀ نقش خودباوری و اعتماد به نفس در تعامل اجتماعی توضیح دهید.

✓ پاسخ: خودباوری و اعتماد به نفس به انسان کمک می‌کند توانایی‌های خود را بهتر بشناسد، در ارتباط با دیگران با اطمینان بیشتری رفتار کند و از بیان نظرها و مشکلات خود نترسد. فردی که اعتماد به نفس مناسبی دارد، معمولاً در روابط اجتماعی ارتباط مؤثرتر، تصمیم‌گیری بهتر و حضور فعال‌تری خواهد داشت.

پاسخی دیگر: اعتماد به نفس سبب می‌شود فرد برای توانایی‌های خود ارزش قائل باشد و در برابر مشکلات زود تسلیم نشود. چنین فردی می‌تواند روابط سالم‌تری با دیگران برقرار کند و از فرصت‌های اجتماعی و آموزشی برای پیشرفت خود بهتر بهره ببرد.

جمع‌بندی:
در کارگاه متن پژوهی درس شانزدهم، علاوه بر شناخت وابسته‌های پسین و کنایه‌ها، با ویژگی‌های نثر طنزآمیز «قصه عینکم» و عناصر داستانی آن آشنا می‌شویم. در قلمرو فکری نیز توجه به پرهیز از قضاوت عجولانه، شناخت علت رفتار دیگران و اهمیت خودباوری از نکات اصلی درس است.

معنی درس شانزدهم قصه عینکم فارسی یازدهم؛ آرایه‌ ها و معنی کلمات صفحه ۱۲۴ تا ۱۲۹

معنی گنج حکمت مهمان ناخوانده فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۱۲۳

جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس پانزدهم فارسی یازدهم؛ کبوتر طوق‌ دار

معنی درس پانزدهم کبوتر طوق‌ دار فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات