مطالب درسی

معنی و آرایه‌ های گنج حکمت یک گام فراتر فارسی دهم صفحه ۸۳

معنی و مفهوم گنج حکمت یک گام فراتر فارسی دهم صفحه ۸۳، همراه با معنی واژگان مهم، آرایه‌های ادبی و نکات زبانی متن.

در این مطلب معنی گنج حکمت یک گام فراتر فارسی دهم صفحه ۸۳ را به صورت کامل و روان می‌خوانید. علاوه بر معنی متن، معنی واژه‌ها، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی، مفهوم عنوان و پیام اصلی حکایت یک گام فراتر را نیز بررسی کرده‌ایم تا برای مطالعه و امتحان نیازی به مطلب دیگری نداشته باشید.

📘 شناسنامه گنج حکمت:
نام: یک گام، فراتر
صفحه: ۸۳ فارسی دهم
شخصیت اصلی: شیخ ابوسعید ابوالخیر
منبع: اسرارالتوحید، محمد بن منور
موضوع: تلاش همیشگی انسان برای رشد، پیشرفت و رسیدن به مرتبۀ بالاتر

معنی گنج حکمت یک گام فراتر فارسی دهم صفحه ۸۳

شیخ یک بار به طوس رسید. مردمان از شیخ استدعای مجلس کردند. اجابت کرد.
✓ معنی: روزی شیخ ابوسعید ابوالخیر به شهر طوس رفت. مردم از او درخواست کردند که مجلسی برپا کند و برای آنان سخن بگوید و پند و اندرز دهد. شیخ نیز درخواست مردم را پذیرفت.

واژه‌ها: شیخ: پیر و مرشد؛ طوس: شهری تاریخی در خراسان؛ استدعا: درخواست، خواهش؛ مجلس: نشست و گردهمایی؛ اجابت کرد: پذیرفت، قبول کرد.

بامداد در خانقاه، تخت بنهادند. مردم می‌آمدند و می‌نشستند. چون شیخ بیرون آمد، مُقریان، قرآن برخواندند و مردم بسیار درآمدند؛ چنانکه هیچ جای نبود.
✓ معنی: صبح در خانقاه برای شیخ منبری قرار دادند. مردم یکی پس از دیگری می‌آمدند و می‌نشستند. هنگامی که شیخ بیرون آمد، قاریان قرآن شروع به خواندن قرآن کردند و آن‌قدر مردم در مجلس حاضر شدند که دیگر جایی برای نشستن وجود نداشت.

واژه‌ها: بامداد: صبح؛ خانقاه: محل گردهمایی و عبادت صوفیان و درویشان؛ تخت: در اینجا منبر و جایگاه سخنرانی؛ بنهادند: قرار دادند، گذاشتند؛ مُقریان: قاریان و قرآن‌خوانان؛ برخواندند: خواندند، قرائت کردند؛ درآمدند: وارد شدند.

نکته زبانی: نهادن: مصدر؛ بن ماضی «نهاد» و بن مضارع «نه».

معرّف بر پای خاست و گفت: «خدایش بیامرزاد که هرکسی از آنجا که هست، یک گام، فراتر آید.»
✓ معنی: معرّف مجلس از جای خود بلند شد و گفت: خداوند کسی را بیامرزد که هرجا نشسته است، یک قدم جلوتر بیاید تا برای دیگران نیز جا باز شود.

واژه‌ها: معرّف: کسی که افراد و بزرگان حاضر در مجلس را معرفی می‌کند؛ بر پای خاست: بلند شد؛ بیامرزاد: ببخشد، مورد آمرزش قرار دهد؛ گام: قدم؛ فراتر: جلوتر.

⭐ نکته مهم: جملۀ معرّف در ظاهر فقط برای جلوتر آمدن مردم و باز شدن جا گفته شده است؛ اما شیخ از همین جملۀ ساده، معنایی عمیق و اخلاقی برداشت می‌کند و آن را به رشد و تکامل انسان پیوند می‌دهد.
شیخ گفت: «وَ صَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أجمَعین» و دست به روی فرو آورد و گفت: «هرچه ما خواستیم گفت، و همه پیغمبران بگفته‌اند، او بگفت که از آنچه هستید، یک قدم فراتر آیید.»
✓ معنی: شیخ صلوات فرستاد و مجلس را رو به پایان برد. سپس گفت: این مرد در همین یک جمله، تمام چیزی را که من می‌خواستم بگویم و همۀ پیامبران نیز گفته‌اند، بیان کرد؛ یعنی به وضع فعلی خود قانع نباشید و همواره تلاش کنید از نظر اخلاقی، معنوی و انسانی یک مرحله بهتر و بالاتر بروید.

واژه‌ها: دست به روی فرو آورد: دست بر چهره کشید؛ پیغمبران: پیامبران؛ بگفته‌اند: گفته‌اند؛ فراتر آیید: پیشرفت کنید و به مرتبۀ بالاتری برسید.

آرایه و کنایه: یک قدم فراتر آیید: کنایه از رشد کردن، بهتر شدن و پیمودن مراحل کمال.

کلمه‌ای نگفت و از تخت فرو آمد و بر این ختم کرد مجلس را.
✓ معنی: شیخ سخن دیگری نگفت، از منبر پایین آمد و مجلس را با همان سخن کوتاه و پرمعنا به پایان رساند.

واژه‌ها: فرو آمد: پایین آمد؛ ختم کرد: به پایان رساند.

پیام و مفهوم گنج حکمت یک گام فراتر چیست؟

💡 پیام اصلی: انسان نباید به جایگاهی که اکنون در آن قرار دارد قانع باشد؛ بلکه باید همواره برای رشد، اصلاح خود، پیشرفت اخلاقی و معنوی و رسیدن به کمال تلاش کند. حتی یک گام رو به جلو نیز ارزشمند است.

شیخ از یک درخواست کاملاً عادی ــ «یک گام جلوتر بیایید» ــ مفهومی عمیق می‌سازد. از نگاه او، پیام پیامبران نیز همین است که انسان در همان مرتبۀ فعلی متوقف نماند و پیوسته در مسیر بهتر شدن حرکت کند.

منظور از «از آنچه هستید، یک قدم فراتر آیید» چیست؟

منظور این نیست که انسان فقط از نظر مکانی یک قدم جلو برود؛ بلکه باید از وضعیت فعلی اخلاقی، فکری و معنوی خود فراتر رود. یعنی اگر ویژگی ناپسندی دارد آن را اصلاح کند، اگر کار خوبی انجام می‌دهد آن را بهتر کند و هیچ‌گاه مسیر رشد و تکامل را متوقف نکند.

چرا نام این حکایت «یک گام فراتر» است؟

عنوان «یک گام فراتر» مستقیماً به مهم‌ترین جملۀ حکایت اشاره دارد. این عبارت در آغاز معنایی ظاهری دارد و معرّف از مردم می‌خواهد برای ایجاد فضای بیشتر یک قدم جلو بروند؛ اما شیخ همان عبارت را به یک اصل اخلاقی و معنوی تبدیل می‌کند: انسان باید همیشه از آنچه هست، یک مرحله بهتر شود.

معنی کلمات گنج حکمت یک گام فراتر

شیخ: پیر، مرشد
طوس: شهری تاریخی در خراسان
استدعا: درخواست، خواهش
مجلس: نشست، گردهمایی
اجابت: پذیرفتن و قبول کردن
بامداد: صبح
خانقاه: محل اجتماع و عبادت صوفیان و درویشان
تخت: منبر، جایگاه
بنهادند: گذاشتند
مُقریان: قاریان قرآن
برخواندند: خواندند، قرائت کردند
درآمدند: وارد شدند
معرّف: شناساننده، معرفی‌کنندۀ افراد در مجلس
بیامرزاد: ببخشد
گام: قدم
فراتر: جلوتر، بالاتر
فرو آمد: پایین آمد
ختم کرد: پایان داد

آرایه های ادبی گنج حکمت یک گام فراتر

مجلس: در بافت حکایت می‌تواند به سخنرانی و موعظه‌ای که در مجلس انجام می‌شود اشاره داشته باشد.
از آنچه هستید، یک قدم فراتر آیید: کنایه از رشد، پیشرفت و طی کردن مراحل کمال.
بر پای خاست: کنایه رایج از بلند شدن.
دست به روی فرو آورد: دست بر چهره کشید.

نکات زبانی و دستوری یک گام فراتر

استدعا: اسم به معنی درخواست و خواهش
اجابت کرد: فعل مرکب
بنهادند: فعل ماضی؛ مصدر «نهادن»
برخواندند: فعل ماضی؛ به معنی قرائت کردند
بیامرزاد: فعل دعایی
فراتر: صفت تفضیلی
ختم کرد: فعل مرکب به معنی پایان داد

خلاصه حکایت یک گام فراتر فارسی دهم

ابوسعید ابوالخیر به طوس می‌رود و مردم از او می‌خواهند برایشان سخنرانی کند. جمعیت زیادی در خانقاه حاضر می‌شوند. معرّف برای اینکه مردم کمی جابه‌جا شوند، از آنان می‌خواهد هرکس یک گام جلوتر بیاید. شیخ همین جملۀ ساده را کافی می‌داند و می‌گوید تمام آنچه او و پیامبران می‌خواستند بگویند در همین سخن نهفته است: انسان باید همواره از آنچه هست یک گام فراتر برود.

نکات مهم امتحانی گنج حکمت یک گام فراتر

⭐ شخصیت اصلی حکایت: شیخ ابوسعید ابوالخیر
⭐ منبع حکایت: اسرارالتوحید، محمد بن منور
⭐ استدعا: درخواست و خواهش
⭐ اجابت کرد: پذیرفت
⭐ مُقریان: قاریان قرآن
⭐ بیامرزاد: فعل دعایی
⭐ یک قدم فراتر آیید: کنایه از رشد و رسیدن به مرتبۀ بالاتر
⭐ پیام اصلی: انسان باید پیوسته در مسیر رشد و کمال حرکت کند و به وضعیت فعلی خود قانع نباشد.
📌 جمع‌بندی: زیبایی حکایت «یک گام فراتر» در این است که یک جملۀ بسیار ساده را به پیامی عمیق تبدیل می‌کند. معرّف از مردم می‌خواهد از نظر مکانی یک قدم جلوتر بروند، اما ابوسعید از آن نتیجه می‌گیرد که انسان در زندگی نیز باید همیشه یک گام از جایگاه فعلی خود فراتر رود و برای بهتر شدن تلاش کند.
مطالب پیشنهادی:
اگه خوب بود امتیاز بده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا