جواب فعالیت های درس بیست و چهارم مطالعات نهم | اقتصاد و بهره وری
پاسخ کامل فعالیت های درس ۲۴ مطالعات اجتماعی نهم «اقتصاد و بهره وری» شامل جواب سوالات و تمرین های صفحات ۱۶۶ و ۱۶۸ کتاب.
برای پاسخ به فعالیتهای درس ۲۴ مطالعات نهم، «اقتصاد و بهرهوری»، باید ببینیم چگونه میتوان با استفادهٔ درست از منابع، کالاها و خدمات بهتری تولید کرد و جلوی اتلاف هزینه، انرژی و زمان را گرفت. در ادامه، پاسخ فعالیتهای صفحههای ۱۶۶ و ۱۶۸ و نمونه طرحهای بخش «به کار ببندیم» صفحهٔ ۱۷۰ را میخوانید.
جواب فعالیت صفحه ۱۶۶ مطالعات نهم
۱ـ به چند گروه تقسیم شوید. محصولی مانند نان را در نظر بگیرید. هر گروه یکی از مراحل را انتخاب کند: مرحلهٔ اول ــ تولید (کشت گندم، برداشت گندم، تولید آرد، پختن نان)، مرحلهٔ دوم ــ توزیع یا فروش نان و مرحلهٔ سوم ــ مصرف نان. هر گروه بگوید که چه راههایی برای بالا بردن بهرهوری در آن مرحله وجود دارد.
پاسخ: در هر سه مرحله میتوان با کاهش هدررفت منابع و حفظ کیفیت نان، بهرهوری را افزایش داد:
🌾 مرحلهٔ اول: تولید نان
کشاورزان با انتخاب بذر مناسب منطقه، آبیاری اصولی و برداشت بهموقع، از هدررفتن آب و گندم جلوگیری کنند. هنگام حمل و انبار کردن گندم، مانع ریختن، خیس شدن یا آفتزدگی آن شوند. آسیابها با نگهداری درست دستگاهها، آرد باکیفیت تولید کنند. نانوایان نیز با آموزش روش درست آمادهسازی خمیر، تنظیم حرارت تنور و پخت بهاندازهٔ نیاز مشتریان، مصرف سوخت و مقدار نان سوخته یا نامرغوب را کاهش دهند.
🚚 مرحلهٔ دوم: توزیع یا فروش نان
نان در شرایط بهداشتی و بدون آسیبدیدگی به دست خریدار برسد. نانوایی با توجه به ساعتهای شلوغ و میزان تقاضا، زمان پخت را تنظیم کند تا هم مشتریان کمتر منتظر بمانند و هم نان اضافی باقی نماند. رعایت نظم در فروش و فراهم کردن امکان سفارش قبلی نیز میتواند زمان انتظار و مقدار نان فروشنرفته را کاهش دهد.
🍞 مرحلهٔ سوم: مصرف نان
بهاندازهٔ نیاز نان بخریم، نان داغ را روی هم انباشته نکنیم و پس از خنک شدن، مقدار اضافی را در بستههای مناسب داخل فریزر بگذاریم. هر بار فقط بهاندازهٔ مصرف، نان از فریزر خارج کنیم. نان خشکِ سالم و بدون کپک را نیز میتوان برای تهیهٔ پودر سوخاری یا بعضی غذاها استفاده کرد.
۲ـ به نظر شما، اگر میزان هزینههای تولید را افزایش دهیم و به همان اندازه میزان تولید افزایش یابد، باز هم میتوانیم ادعا کنیم بهرهوری اتفاق افتاده است؟
پاسخ: خیر؛ اگر هزینهها و مقدار تولید به یک نسبت افزایش پیدا کنند و کیفیت هم تغییری نکند، بهرهوری افزایش نیافته است؛ زیرا نسبت محصول تولیدشده به منابع مصرفشده ثابت مانده است.
📌 برای مثال، اگر یک کارگاه با یک میلیون تومان هزینه، ۱۰ محصول تولید کند و سپس با دو میلیون تومان هزینه، ۲۰ محصول با همان کیفیت بسازد، هزینهٔ تولید هر محصول همچنان ۱۰۰ هزار تومان است. تولید بیشتر شده، اما بهرهوری افزایش پیدا نکرده است. اگر با همان یک میلیون تومان، ۱۲ محصول با همان کیفیت تولید کند، بهرهوری بیشتر میشود.
۳ـ آیا در محل زندگی شما مراکز خریدی وجود دارند که بتوان گفت موجب عرضهٔ بهتر کالا یا خدمات شدهاند و بهرهوری در توزیع را بالا بردهاند؟ دربارهٔ آنها توضیح دهید.
پاسخ: نمونههای زیر را میتوانید با مراکز موجود در محل زندگی خود تطبیق دهید:
نمونهٔ اول؛ فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای: این فروشگاهها کالاهای گوناگون را در یک محل عرضه میکنند. خانوادهها میتوانند چند کالای موردنیازشان را در یک مراجعه تهیه کنند و زمان و هزینهٔ رفتوآمد کمتری صرف کنند. نظم در چیدمان و مشخص بودن قیمتها نیز خرید را آسانتر میکند.
نمونهٔ دوم؛ بازارهای میوه و ترهبار: این مراکز با جمع کردن فروشندگان در یک محل، دسترسی مردم به میوه و سبزی را آسانتر میکنند. عرضهٔ مستقیمتر محصول و جابهجایی مناسب میتواند هزینهٔ توزیع و آسیبدیدگی محصولات را کاهش دهد.
نمونهٔ سوم؛ بازارهای هفتگی محلی: کشاورزان و تولیدکنندگان محلی در این بازارها محصولات خود را عرضه میکنند. با کمتر شدن واسطهها و کوتاهتر شدن مسیر انتقال کالا، محصول سریعتر به دست خریدار میرسد.
۴ـ چه کارهایی میتوان انجام داد تا هزینههای آب، برق و گاز مدرسهٔ شما، در عین تأمین نیازهای لازم دانشآموزان، کاهش یابد؟ در این باره همفکری کنید و پیشنهادهای برتر و قابل اجرای خودتان را به مدیر مدرسه تحویل دهید.
پاسخ: میتوان پیشنهادهای زیر را به مدیر مدرسه ارائه کرد:
| بخش | پیشنهادهای قابل اجرا |
|---|---|
| آب | تعمیر شیرها و لولههای نشتیدار، بستن شیر هنگام تمام شدن کار، استفاده از تجهیزات کاهندهٔ مصرف و آبیاری باغچه در ساعتهای خنکتر روز. |
| برق | استفاده از نور طبیعی در صورت کافی بودن روشنایی، خاموش کردن چراغها و وسایل برقیِ بدون استفاده و جایگزینی تدریجی لامپهای پرمصرف با لامپهای کممصرف مناسب. |
| گاز و گرمایش | سرویس وسایل گرمایشی توسط فرد متخصص، تنظیم دمای مناسب و رفع درزهای غیرضروری پنجرهها، همراه با حفظ تهویهٔ لازم و رعایت ایمنی. |
| پیگیری و همکاری | گزارش خرابیها به مسئول مدرسه، نصب یادآور کنار کلیدها و شیرها و تعیین مسئول بررسی خاموش بودن وسایل پس از پایان کلاسها. |
کاهش مصرف باید با جلوگیری از اتلاف انجام شود؛ کلاسها همچنان باید روشنایی کافی، دمای مناسب و آب موردنیاز برای رعایت بهداشت داشته باشند.
جواب فعالیت صفحه ۱۶۸ مطالعات نهم
۵ـ مسعود و پسرعمویش با هم به مسافرت رفته و در مهمانسرایی اقامت داشتند. یک روز برای گردش در شهر از مهمانسرا بیرون رفتند. هنوز چند قدمی بیشتر از آنجا دور نشده بودند که مسعود گفت: «فراموش کردم لامپها و کولر (خنککن) اتاق را خاموش کنم. باید برگردم و این کار را انجام دهم»، ولی پسرعمویش گفت: «لازم نیست. ما برای اقامتمان و چیزهایی که مصرف میکنیم به صاحب مهمانسرا پول میدهیم!» شما کدام نظر را درست میدانید؟ چرا؟
پاسخ: نظر مسعود درست است. پرداخت هزینهٔ اقامت، مجوز هدر دادن انرژی نیست. وقتی کسی در اتاق حضور ندارد، روشن ماندن لامپها و کولر مصرف بیهوده است. برای تولید برق، منابع و هزینه صرف میشود؛ بنابراین خاموش کردن وسایل غیرضروری به حفظ منابع، کاهش آلودگی و جلوگیری از هزینههای اضافی کمک میکند. ما در برابر مصرف درست امکانات، حتی بیرون از خانهٔ خودمان، مسئول هستیم.
۶ـ کاربرگهٔ شمارهٔ ۱۸ را با همفکری یکدیگر در کلاس انجام دهید.
پاسخ: در کاربرگ ۱۸ با عنوان «حل مسئله»، باید برای کاهش هزینههای برگزاری جشنوارهٔ مقالهها راهحل پیشنهاد کنید؛ بدون اینکه تعداد استادان یا دستمزد آنها کاهش پیدا کند.
یک راهحل مناسب، ارسال نسخهٔ الکترونیکی مقالهها و فرمهای امتیازدهی برای داوران است تا بررسی مقالهها بدون حضور روزانه در محل انجام شود. با این روش میتوان هزینههای رفتوآمد، اجارهٔ محل بررسی، پذیرایی و تکثیر کاغذی را کاهش داد. هر مقاله همچنان باید توسط سه داور بررسی شود و کیفیت داوری حفظ شود.
برای دیدن پاسخ کامل و محاسبهٔ کاهش هزینههای جشنواره، وارد صفحهٔ کاربرگ شوید:
۷ـ همفکری کنید و بگویید شما دانشآموزان از چه راههایی میتوانید به تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی در کشور کمک کنید. دستکم سه راه پیشنهاد کنید.
پاسخ: ما دانشآموزان میتوانیم از راههای زیر کمک کنیم:
✅ حمایت از تولید داخلی: هنگام خرید لوازمالتحریر، پوشاک و وسایل موردنیاز، محصولات ایرانیِ باکیفیت و متناسب با نیازمان را انتخاب کنیم.
✅ جلوگیری از اسراف: آب، برق، گاز، غذا و کاغذ را درست مصرف کنیم و از خریدهای غیرضروری بپرهیزیم.
✅ نگهداری درست از وسایل: از کتاب، کیف، لباس و وسایل مدرسه مراقبت کنیم و وسایل قابل تعمیر را بیدلیل دور نیندازیم.
✅ یادگیری دانش و مهارت: با درس خواندن، کسب مهارت و ارائهٔ ایدههای تازه، توانایی خود را برای انجام کارهای مفید و تولید در آینده افزایش دهیم.
✅ استفادهٔ دوباره از وسایل سالم: کتابها و وسایل سالمی را که نیاز نداریم در اختیار دیگران بگذاریم و پسماندهای قابل بازیافت را جدا کنیم.
✅ مصرف بر اساس نیاز: پیش از خرید، فهرست تهیه کنیم و بهجای چشموهمچشمی و پیروی از تبلیغات، نیاز واقعی و بودجهٔ خانواده را در نظر بگیریم.
جواب به کار ببندیم صفحه ۱۷۰ مطالعات نهم
جایزهٔ بهرهوری: روز اول خرداد، روز بهرهوری و مصرف بهینه نامگذاری شده است. به کمک معلم، یک جایزهٔ بهرهوری برای شرکت در مسابقه تعیین کنید. به مدت یک هفته در زندگی روزانهٔ خود و خانواده و یا محیط پیرامونتان دقت کنید و مواردی را که موجب پایین آمدن بهرهوری یا اتلاف هزینه و منابع، زمان و… میشود، یادداشت کنید. سپس هر یک از شما یک نظر یا طرح پیشنهادی را که موجب بازدهی بیشتر یک کار و بهرهوری در محیط زندگی (خانه، مدرسه، محله و…) شما میشود، بنویسید و در مسابقه شرکت کنید. قبل از انتخاب برندههای مسابقه، طرحها و پیشنهادهای دانشآموزان را در مدرسه به نمایش بگذارید.
پاسخ: نمونه طرحهای زیر برای شرکت در مسابقه مناسباند. مواردی را که واقعاً طی هفته مشاهده کردهاید یادداشت کنید و یکی از طرحها را با شرایط خانه یا مدرسهٔ خود هماهنگ کنید.
📌 نمونهٔ اول: طرح «کاغذهای نیمهاستفاده، فرصت دوباره»
مشکل: بعضی برگهها با وجود سفید بودن یک طرفشان دور ریخته میشوند و برای چرکنویس، کاغذ تازه مصرف میشود.
راهحل پیشنهادی: جعبهای در کلاس قرار دهیم و برگههای یکرو سفید و بدون اطلاعات شخصی را داخل آن بگذاریم. دانشآموزان برای تمرین و چرکنویس از این برگهها استفاده کنند. کاغذهایی که دیگر قابل استفاده نیستند نیز جداگانه برای بازیافت جمعآوری شوند.
روش بررسی نتیجه: تعداد برگههای دوبارهاستفادهشده را در یک هفته ثبت کنیم تا مشخص شود چند برگهٔ تازه کمتر مصرف شده است.
📌 نمونهٔ دوم: طرح «خرید بهاندازه، نان بدون دورریز»
مشکل: خرید نان بیش از نیاز و نگهداری نامناسب آن باعث خشک شدن یا خراب شدن بخشی از نان میشود.
راهحل پیشنهادی: مقدار مصرف خانواده را بررسی کنیم، بهاندازه خرید کنیم و نان اضافی را پس از خنک شدن در بستههای کوچک داخل فریزر بگذاریم.
روش بررسی نتیجه: مقدار نان دورریز را پیش و پس از اجرای طرح مقایسه کنیم تا مشخص شود آیا دورریز کمتر شده است یا نه.
📌 نمونهٔ سوم: طرح «وسایل مرتب، زمان بیشتر»
مشکل: گم شدن مداد، دفتر یا وسایل مشترک کلاس باعث اتلاف وقت و گاهی خرید دوبارهٔ وسایل میشود.
راهحل پیشنهادی: برای هر وسیله جای مشخص و برچسب تعیین کنیم و پس از استفاده آن را به همان محل برگردانیم. کیف مدرسه را هم هر شب طبق برنامهٔ فردا مرتب کنیم.
روش بررسی نتیجه: دفعات فراموش شدن وسایل و زمان جستوجوی آنها را در طول هفته ثبت کنیم و با هفتهٔ قبل مقایسه کنیم.
برای نمایش طرحها، هر دانشآموز میتواند روی یک برگه، نام طرح، مشکل، راهحل و نتیجهٔ بررسی را بنویسد. با نظر معلم، جایزهای مانند کتاب یا تقدیرنامه برای طرحی انتخاب شود که کاربردی، کمهزینه و دارای نتیجهٔ روشن باشد.
خلاصه درس ۲۴ مطالعات نهم؛ اقتصاد و بهرهوری
فعالیتهای اقتصادی شامل تولید، توزیع و مصرف کالاها و خدمات هستند. افزایش بهرهوری یعنی از منابع، زمان، نیروی کار و سرمایه بهتر استفاده کنیم تا با حفظ یا بهبود کیفیت، نتیجهٔ بیشتری به دست آوریم. بنابراین، افزایش مقدار تولید بهتنهایی نشانهٔ افزایش بهرهوری نیست؛ باید میزان منابع مصرفشده و کیفیت محصول را هم در نظر بگیریم.
بهرهوری سبز بر کاهش آسیب فعالیتهای اقتصادی به محیط زیست تأکید دارد. مصرف درست منابع، جلوگیری از اسراف، حمایت از تولید ملی و استفادهٔ بهتر از امکانات نیز از موضوعات مهم اقتصاد مقاومتی هستند. رعایت استانداردها در مواد اولیه، روش تولید و محصول نهایی به حفظ کیفیت، کاهش خسارت و افزایش بهرهوری کمک میکند.
