جواب فعالیت های فصل ۱۲ علوم نهم؛ دنیای گیاهان – صفحه ۱۳۲ تا ۱۴۰

زندگی انسان و بسیاری از جانداران بدون گیاهان امکان‌پذیر نیست؛ زیرا گیاهان با فتوسنتز، هم مواد غذایی تولید می‌کنند و هم در تأمین اکسیژن و مصرف کربن‌دی‌اکسید نقش مهمی دارند. بسیاری از زنجیره‌های غذایی نیز مستقیم یا غیرمستقیم به گیاهان وابسته‌اند.

آوندهای چوبی آب و مواد معدنی جذب‌شده از خاک را از ریشه به ساقه، برگ و دیگر اندام‌ها منتقل می‌کنند.

آوندهای آبکشی مواد آلی و کربوهیدرات‌های ساخته‌شده در اندام‌های فتوسنتزکننده، به‌ویژه برگ‌ها، را به قسمت‌های دیگر گیاه مانند ریشه، ساقه، میوه و اندام‌های ذخیره‌ای می‌رسانند.

مشاهدهٔ مورد انتظار: پس از مدتی رنگ در مسیرهایی از ساقه و سپس در رگبرگ‌های برگ دیده می‌شود. در برش عرضی ساقه نیز بخش‌هایی از دسته‌های آوندی رنگی می‌شوند.

نتیجه: آب در طول ساقه و از راه آوندهای چوبی به سمت قسمت‌های بالاتر گیاه حرکت می‌کند.

مقدار زمان و شدت رنگ مشاهده‌شده به نوع و تازگی گیاه و شرایط آزمایش بستگی دارد و یک نتیجه عددی ثابت برای همه آزمایش‌ها نیست.

۴ــ یک برش را روی تیغه بگذارید و روی آن را با تیغک بپوشانید. نمونه را با میکروسکوپ مشاهده کنید. آیا آوندهای چوبی را تشخیص می‌دهید؟

آوندهای چوبی معمولاً دارای دیواره‌های نسبتاً ضخیم‌تر و تقویت‌شده هستند و به صورت ساختارهای لوله‌مانند دیده می‌شوند. این آوندها مسئول انتقال آب و مواد معدنی از ریشه به اندام‌های بالاتر گیاه‌اند.

آب چگونه از خاک به برگ‌ها می‌رود؟
آب ابتدا از خاک وارد ریشه می‌شود، سپس در عرض ریشه حرکت می‌کند و وارد آوندهای چوبی می‌شود. مجموعه آب و مواد معدنی موجود در آوندهای چوبی را شیره خام می‌نامند که به سمت ساقه و برگ‌ها حرکت می‌کند.

چه قسمتی از ریشه آب و مواد معدنی را جذب می‌کند؟
بخش مهمی از جذب آب و مواد معدنی به وسیله تارهای کشنده انجام می‌شود. هر تار کشنده در واقع یک یاخته بسیار طویل با دیواره نازک است که سطح تماس ریشه با خاک را افزایش می‌دهد.

در برگ، بخش زیادی از یاخته‌های میان‌برگ دارای سبزدیسه و کلروفیل‌اند و محل اصلی انجام فتوسنتز هستند. کلروفیل انرژی نور خورشید را جذب می‌کند و گیاه از این انرژی برای ساخت مواد آلی استفاده می‌کند.

نتیجه: صورتی شدن کاغذ نشان می‌دهد بخار آب از برگ خارج شده است.

اگر کاغذ یک طرف برگ زودتر یا بیشتر صورتی شود، می‌توان نتیجه گرفت خروج بخار آب از آن طرف بیشتر بوده است و احتمالاً تعداد یا فعالیت روزنه‌های آن سطح بیشتر است.

نتیجه این آزمایش برای همه گونه‌های گیاهی الزاماً یکسان نیست. در بعضی برگ‌ها روزنه‌های سطح زیرین بیشترند، اما کتاب نیز به‌درستی تأکید کرده است که این تفاوت مربوط به «بعضی برگ‌ها» است.

تفاوت اساسی آنها با سرخس این است که کاج و سرو دانه تولید می‌کنند، اما سرخس دانه ندارد و با هاگ تکثیر می‌شود.

دانه‌های گرده در مخروط‌های نر تشکیل می‌شوند.
تخمک‌ها روی پولک‌های مخروط‌های ماده قرار دارند.

پس از لقاح، تخمک به دانه تبدیل می‌شود. این دانه‌ها درون میوه محصور نیستند و به همین علت این گیاهان را بازدانه می‌نامند.

ب) مقایسهٔ کاج و سرو

ب) مواد مغذی در هر گیاه در چه اندامی ذخیره شده است؟

در نمونه نیز آوند چوبی و آبکشی مشاهده نمی‌شود؛ زیرا خزه‌ها گیاهان بدون آوند هستند.

انتقال مواد در آنها بیشتر در فاصله‌های کوتاه و از یاخته‌ای به یاخته دیگر انجام می‌شود؛ به همین دلیل اندازه آنها کوچک باقی می‌ماند.

همچنین خزه‌ها ریشه حقیقی ندارند و برای دریافت آب به محیط مرطوب وابسته‌اند؛ بنابراین بیشتر در مکان‌های مرطوب و سایه‌دار رشد می‌کنند.

۱ــ آوند دارد؟
خیر ← خزه
بله ← برو به مرحله ۲

۲ــ دانه دارد؟
خیر ← سرخس
بله ← برو به مرحله ۳

۳ــ گل دارد؟
خیر ← سرو
بله ← برو به مرحله ۴

۴ــ دانه تک‌لپه‌ای دارد یا دولپه‌ای؟
تک‌لپه‌ای ← ذرت
دولپه‌ای ← نخود

برای مثال می‌توان ابتدا «داشتن دانه» را بررسی کرد و بعد سراغ «آوند» رفت، یا ابتدا «داشتن آوند» را بررسی کرد. مهم این است که هر مرحله فقط دو انتخاب روشن داشته باشد و در پایان خزه، سرخس، سرو، ذرت و نخود به‌درستی از هم جدا شوند.

• تأمین میوه، سبزی، غلات، حبوبات و روغن‌های خوراکی
• تولید چوب، کاغذ و وسایل چوبی
• تولید الیاف برای پوشاک؛ مانند پنبه
• استفاده در داروسازی و تهیه مواد دارویی
• تهیه عطر، اسانس، ادویه و رنگ‌های طبیعی
• تولید خوراک دام
• ایجاد فضای سبز و جلوگیری از فرسایش خاک
• تولید اکسیژن و مصرف کربن‌دی‌اکسید در فتوسنتز

میزان فتوسنتز گیاهان محدود است و علاوه بر کربن‌دی‌اکسید، عواملی مانند نور، دما، آب و مواد معدنی نیز بر آن اثر دارند. همچنین اگر تولید کربن‌دی‌اکسید ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی همچنان زیاد باشد، گیاهان نمی‌توانند همه مقدار اضافی آن را جذب کنند.

بنابراین در کنار حفاظت و افزایش پوشش گیاهی، باید مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای نیز کاهش یابد.

اما پس از رسیدن کربن‌دی‌اکسید به مقدار مشخصی، منحنی تقریباً افقی می‌شود؛ یعنی افزایش بیشتر کربن‌دی‌اکسید دیگر باعث افزایش قابل توجه فتوسنتز نمی‌شود.

علت این است که در آن مرحله، عامل دیگری مانند نور، دما، آب یا مواد معدنی محدودکننده شده است.

پس از این نمودار نتیجه می‌گیریم که ظرفیت گیاهان برای مصرف کربن‌دی‌اکسید نامحدود نیست و تنها افزایش پوشش گیاهی نمی‌تواند به تنهایی مشکل افزایش کربن‌دی‌اکسید زمین را حل کند.

برای هر گیاه یک عکس تهیه کنید و اطلاعات زیر را در کنار آن بنویسید: