جواب پرسش های نمونه درس ۲۶ تاریخ یازدهم؛ صفحه ۲۵۵

پاسخ: بیداری اسلامی به معنای حالت برانگیختگی و آگاهی در امت اسلامی، تجدید حیات اسلام در زندگی فرد و جامعه، دعوت دوباره به اسلام، احیای ارزش‌های اسلامی و بازگشت به خویشتن اسلامی است.

پاسخ: چهار مورد از عوامل زمینه‌ساز شکل‌گیری بیداری اسلامی عبارت‌اند از:
۱ـ آگاهی نسبت به عقب‌افتادگی‌های علمی، اقتصادی و اجتماعی جوامع اسلامی.
۲ـ آگاهی از پیشرفت‌های مادی و علمی جهان غرب و مقایسه آن با جوامع اسلامی.
۳ـ توجه به گذشته پرافتخار و پرشکوه جهان اسلام و موفقیت مسلمانان در ایجاد تمدن اسلامی.
۴ـ توجه به میراث علمی و غنی اسلام در زمینه‌های گوناگون علوم و معارف بشری و نقش دانشمندان مسلمان در پیشرفت دانش بشری.

برای مطالعه بیشتر: کتاب عوامل دیگری مانند توجه به خرافات، بدعت‌ها و کاستی‌های موجود در اندیشه دینی، تفرقه و درگیری‌های فرقه‌ای، استبداد و بی‌عدالتی حاکمان، وابستگی برخی حکومت‌های اسلامی به استعمارگران، استعمار کشورهای اسلامی و آشنایی با مفاهیمی مانند آزادی، برابری و استقلال را نیز از زمینه‌های شکل‌گیری بیداری اسلامی می‌داند.

پاسخ: سه مورد از علل ناکامی حرکت‌های بیداری اسلامی در گذشته عبارت‌اند از:
۱ـ خودباختگی در برابر توسعه فنی، علمی و مادی تمدن غرب.
۲ـ تسلط تحصیل‌کردگان در جوامع غربی و شرقی بر امور مدیریتی، فرهنگی و علمی جوامع اسلامی.
۳ـ استیلای نظامی غرب و شرق از طریق تهدید، اشغال یا کودتا و ایجاد حکومت‌های دست‌نشانده و وابسته.

برای مطالعه بیشتر: غلبه یأس و ناامیدی بر افکار عمومی مسلمانان، گسترش روحیه سازش با حکومت‌های ستمگر، نفوذ اندیشه‌های مادی سرمایه‌داری و کمونیستی و نبود رهبران قوی، آگاه و مردمی نیز از دیگر عوامل ناکامی این حرکت‌ها بوده‌اند.

پاسخ: چهار مورد از آثار پیروزی انقلاب اسلامی بر جریان بیداری اسلامی عبارت‌اند از:
۱ـ تبدیل رهبری معنوی و مشی سیاسی امام خمینی(ره) به الگویی برای حرکت‌ها و خیزش‌های اسلامی.
۲ـ احیای کاربردهای دین در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی.
۳ـ تغییر در مفاهیم رایج فلسفه سیاسی با ایجاد گفتمان دین‌محور و به چالش کشیدن برخی مفاهیم رایج فلسفه سیاسی غرب و شرق.
۴ـ تبدیل ایران به ام‌القرای جهان اسلام.

برای مطالعه بیشتر: از دیگر آثار ذکرشده در کتاب می‌توان به تبیین راه‌های عبور از فرهنگ غرب و احیای فرهنگ اسلامی، ارائه الگویی برای کارایی دین در عرصه جهانی، طرح راهبرد «نه شرقی، نه غربی»، حمایت از ملت‌های محروم و تحت ستم، الهام گرفتن برخی ملت‌های مسلمان از قانون اساسی جمهوری اسلامی و ارائه مدل عملی مردم‌سالاری دینی اشاره کرد.

پاسخ: از نگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بیداری اسلامی:
۱ـ حرکتی برخاسته از ملت‌ها و امت اسلامی است.
۲ـ با شعار اسلام و در جهت اهداف اسلامی حرکت می‌کند.
۳ـ با اندیشه بیداری اسلامی امام خمینی(ره) هماهنگ و ادامه‌دهنده همان مسیر است.
۴ـ در خط اعتدال آرمان‌گرایی قرار دارد.
۵ـ تنها به جهان اسلام محدود نمی‌شود و می‌تواند در قالب بیداری ملت‌ها و بیداری جهانی گسترش پیدا کند.
۶ـ نتیجه مقاومت آگاهانه امت اسلامی و تحقق وعده نصرت الهی دانسته می‌شود.

پاسخ: سه مورد از پیامدهای امواج نوین بیداری اسلامی عبارت‌اند از:
۱ـ ایجاد شور و نشاط اجتماعی و احیای خودباوری دینی و اجتماعی در ملت‌های مسلمان.
۲ـ از بین رفتن برخی حاکمان دیکتاتور و دولت‌های دست‌نشانده و وابسته به نظام سلطه.
۳ـ گسترش و تقویت روابط اسلامی میان ملت‌ها و دولت‌ها و فراهم شدن زمینه‌های همگرایی مسلمانان.

برای مطالعه بیشتر: کتاب فراهم شدن فرصت بیشتر برای پیگیری مطالبات ملت‌ها، تضعیف برخی پایگاه‌های حامی رژیم صهیونیستی و افزایش قدرت و اقتدار جنبش‌های اسلامی را نیز از دیگر پیامدهای بیداری اسلامی نوین می‌شمارد.

نمونه پاسخ پژوهشی: جوانان و نوجوانان یکی از نیروهای فعال در موج اعتراض‌ها و حرکت‌های مردمی سال‌های اخیر در کشورهای اسلامی بوده‌اند. جمعیت جوان، آگاهی بیشتر نسبت به مسائل سیاسی و اجتماعی و آشنایی آنان با ابزارهای نوین ارتباطی، زمینه حضور گسترده‌تر این نسل در تحولات اجتماعی را فراهم کرد.

۱ـ حضور گسترده در اعتراض‌ها:
در کشورهایی مانند تونس و مصر، جوانان از نخستین گروه‌هایی بودند که به اعتراض علیه مشکلاتی مانند استبداد سیاسی، فساد، بیکاری، نابرابری و محدودیت آزادی‌های اجتماعی و سیاسی پیوستند و در تجمع‌ها و راهپیمایی‌ها حضور گسترده داشتند.

۲ـ سازمان‌دهی و هماهنگی حرکت‌های مردمی:
بخش مهمی از هماهنگی اعتراض‌ها به وسیله جوانان انجام می‌شد. آنان با تشکیل شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های ارتباطی، زمان و محل تجمع‌ها را اطلاع‌رسانی می‌کردند و زمینه حضور گروه‌های بیشتری از مردم را فراهم می‌ساختند.

۳ـ استفاده از اینترنت و رسانه‌های اجتماعی:
جوانان از تلفن همراه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی برای انتشار سریع خبرها، تصاویر و فیلم‌های مربوط به اعتراض‌ها استفاده کردند. این فعالیت‌ها سبب شد اخبار حوادث با سرعت بیشتری در داخل کشورها و در سطح جهان منتشر شود.

۴ـ افزایش آگاهی عمومی:
نسل جوان با انتشار مطالب، گفت‌وگو درباره مشکلات جامعه و انتقال اطلاعات، در افزایش آگاهی سیاسی و اجتماعی دیگر اقشار جامعه نقش داشت و توانست بخشی از افکار عمومی را با خواسته‌های معترضان همراه کند.

۵ـ گسترش حرکت از یک گروه به بخش‌های مختلف جامعه:
حضور جوانان موجب شد حرکت‌های اولیه در برخی کشورها به تدریج گروه‌های مختلف اجتماعی را نیز درگیر کند و اعتراض‌ها از تجمع‌های محدود به حرکت‌هایی گسترده‌تر تبدیل شود.

۶ـ تقویت روحیه خودباوری و تغییرخواهی:
موفقیت برخی حرکت‌های مردمی، به‌ویژه در تونس و مصر، در میان جوانان کشورهای دیگر این باور را تقویت کرد که مشارکت گسترده و سازمان‌یافته مردم می‌تواند بر تحولات سیاسی و اجتماعی اثر بگذارد.

در مجموع، جوانان و نوجوانان با حضور میدانی، سازمان‌دهی، اطلاع‌رسانی، استفاده از فناوری‌های ارتباطی و گسترش آگاهی عمومی نقش مؤثری در شکل‌گیری و گسترش بسیاری از حرکت‌های مردمی سال‌های اخیر در جهان اسلام داشتند.

نکته: نقش جوانان تنها به شبکه‌های اجتماعی محدود نبود؛ حضور آنان در خیابان‌ها، تشکیل شبکه‌های اعتراضی، انتقال سریع اطلاعات و ایجاد ارتباط میان گروه‌های مختلف جامعه نیز در گسترش این حرکت‌ها اهمیت داشت.

جمع‌بندی درس بیست‌وششم: بیداری اسلامی به معنای آگاهی و تجدید حیات اسلام در زندگی فردی و اجتماعی و بازگشت به هویت اسلامی است. آگاهی از عقب‌ماندگی جوامع اسلامی، شناخت پیشرفت‌های جهان غرب، توجه به تمدن و میراث علمی اسلام، مقابله با استعمار و استبداد و تلاش برای وحدت مسلمانان از عوامل مهم شکل‌گیری آن بوده‌اند. پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز بر گسترش این جریان اثر گذاشت و در سال‌های بعد موج‌های تازه‌ای از حرکت‌های مردمی در تعدادی از کشورهای اسلامی شکل گرفت.