جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس چهاردهم فارسی یازدهم؛ حمله حیدری
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس چهاردهم فارسی یازدهم حمله حیدری، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۱۳ و ۱۱۴.
جواب کارگاه متن پژوهی درس چهاردهم فارسی یازدهم؛ حمله حیدری
در این بخش، پاسخ کامل کارگاه متن پژوهی درس چهاردهم فارسی یازدهم «حمله حیدری» را بررسی میکنیم. فعالیتهای این قسمت شامل قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحات ۱۱۳ و ۱۱۴ کتاب فارسی یازدهم است.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۱۳ درس چهاردهم فارسی یازدهم
اسب: اَبرَش
اجازه: دستور
شیر: غضنفر
پاسخی دیگر: خاییدن، غلتیدن، غزا، حرب
«چنان دید بر روی دشمن ز خشم
که شد ساخته کارش از زهر چشم»
رویِ دشمن: گروه اسمی ← هسته: «روی»؛ دشمن: وابستۀ پسین (مضافالیه)
زهرِ چشم: گروه اسمی ← هسته: «زهر»؛ چشم: وابستۀ پسین (مضافالیه)
کارش: گروه اسمی ← هسته: «کار»؛ «ـش»: مضافالیه
جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۱۳ درس ۱۴ فارسی یازدهم
شیر خدا: استعاره از حضرت علی (ع)
اژدها: استعاره از عمرو بن عبدود
غضنفر: استعاره از حضرت علی (ع)
ژنده فیل: استعاره از عمرو بن عبدود
دندان به دندان خاییدن: بسیار خشمگین و عصبانی شدن
رنگ باختن: ترسیدن و رنگپریده شدن
نمونۀ اول:
«چو آن آهنین کوه آمد به دشت
همه رزمگه کوه فولاد گشت»
توضیح: شاعر در بیان عظمت و هیبت عمرو مبالغه کرده و ورود او به میدان را چنان توصیف میکند که گویی تمام میدان نبرد به کوهی از فولاد تبدیل شده است.
نمونۀ دوم:
«دم تیغ بر گردنش چون رسید
سر عمرو صد گام از تن پرید»
توضیح: پریدن سر عمرو به اندازۀ «صد گام» بزرگنمایی شاعرانهای است که قدرت ضربۀ حضرت علی (ع) را نشان میدهد.
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۱۴ درس چهاردهم فارسی یازدهم
نشد هیچ کس را هوس، رزم او»
«چو شیر خدا راند بر خصم، تیغ
به سر کوفت شیطان دو دست دریغ»
«پرید از رخ کفر در هند رنگ
تپیدند بتخانهها در فرنگ»
در غزا بر پهلوانی دست یافت / زود شمشیری برآورد و شتافت
او خدو انداخت در روی علی / افتخار هر نبی و هر ولی
در زمان انداخت شمشیر آن علی / کرد او اندر غزایش کاهلی
گشت حیران آن مبارز زین عمل / وز نمودن عفو و رحمت بیمحل
گفت بر من تیغ تیز افراشتی / از چه افکندی مرا بگذاشتی؟
گفت: من تیغ از پی حق میزنم / بندهٔ حقّم نه مأمور تنم
شیر حقّم نیستم شیر هوا / فعل من بر دین من باشد گوا
در شعر «حمله حیدری» بیشتر بر جنبۀ حماسی شخصیت حضرت علی (ع)، دلاوری ایشان در میدان نبرد، قدرت رزمی و شکست دشمن تأکید شده است.
در داستان مثنوی مولوی در کنار شجاعت، ویژگیهای اخلاقی و عرفانی حضرت علی (ع) برجستهتر هستند. ایشان هنگامی که دشمن به صورتشان آب دهان میاندازد، از ادامۀ مبارزه دست میکشند تا عملشان تحت تأثیر خشم شخصی قرار نگیرد. بنابراین هدف اصلی ایشان اطاعت از خدا و انجام عمل خالصانه است، نه انتقام شخصی.
نتیجه: «حمله حیدری» بیشتر چهرۀ حماسی و پهلوانی حضرت علی (ع) را نشان میدهد، در حالی که روایت مولوی افزون بر دلاوری، بر اخلاص، ایمان، مهار خشم و عمل برای رضای خدا تأکید بیشتری دارد.
