در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس هفتم فارسی دهم «جمال و کمال» صفحات ۵۵ و ۵۶ را میخوانید. پاسخ تمام فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری به ترتیب کتاب نوشته شده است و برای نکات مهم نیز توضیح کوتاهی آوردهایم تا پاسخها فقط حفظی نباشند.
📘 نکته: در این کارگاه به حذف به قرینه معنوی، واژههای دوتلفظی، روابط معنایی، تشبیه، جناس، سجع و قرابت معنایی توجه ویژه داشته باشید.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۵۵ فارسی دهم
۱- با توجه به متن درس، معادل معنایی کلمههای زیر را بنویسید.
✓ پاسخ:
دولت: سعادت، اقبال و کامیابی
کریمی: بزرگواری و جوانمردی
لئیمی: پستی و فرومایگی
۲- کدام قسمت جمله زیر حذف شده است؟ نوع حذف را مشخص کنید.
نیکوخو، بهتر هزار بار از نیکورو.
✓ پاسخ: فعل
«است» در پایان جمله حذف شده است.
صورت کامل جمله: «نیکوخو، هزار بار از نیکورو بهتر است.»
نوع حذف: حذف به قرینه معنوی؛ زیرا از معنای جمله به وجود فعل حذفشده پی میبریم.
۳- در متن درس، واژههای دوتلفظی را بیابید.
✓ پاسخ:
جاودان: جاوْدان / جاوِدان
پادشاه: پادْشاه / پادِشاه
⭐ دقت کنید: در شعر، انتخاب تلفظ مناسب واژههای دوتلفظی به وزن و آهنگ شعر بستگی دارد.
جواب قلمرو ادبی صفحه ۵۵ فارسی دهم
۱- در بند پنجم «قصّه حال یوسف…» کدام نوع از روابط معنایی واژهها بر زیبایی سخن افزوده است؟
✓ پاسخ: تضاد و تناسب معنایی
نمونه تضاد: صورت / سیرت، روی / خوی، حبس و چاه / تخت و گاه
نمونه تناسب: بند، زندان، حبس و چاه با یکدیگر تناسب معنایی دارند؛ همچنین امر، فرمان، تخت و گاه با مفهوم قدرت و فرمانروایی مرتبطاند.
۲- در جمله زیر، دو رکن اصلی تشبیه یعنی مشبّه و مشبّهبه را مشخص کنید.
قرآن مانند است به بهشت جاودان.
✓ پاسخ:
مشبّه: قرآن
مشبّهبه: بهشت جاودان
ادات تشبیه: مانند
💡 نکته: خود سؤال فقط دو رکن اصلی تشبیه را میخواهد؛ یعنی «قرآن» و «بهشت جاودان». نوشتن ادات تشبیه برای کاملتر شدن پاسخ اشکالی ندارد.
۳- در عبارت زیر، کدام واژهها جناس دارند؟
از روی نیکوش، حبس و چاه آمد و از خوی نیکوش تخت و گاه آمد.
✓ پاسخ:
روی / خوی
چاه / گاه
توضیح: این واژهها از نظر آوایی بسیار شبیهاند اما در یک یا چند واج با یکدیگر تفاوت دارند و از نمونههای جناس ناهمسان به شمار میآیند.
۴- دو عبارت مسجّع از متن درس بیابید و ارکان سجع را مشخص کنید.
«در بهشت از هزارگونه نعمت است و در قرآن از هزارگونه پند و حکمت است.»
✓ ارکان سجع: نعمت / حکمت
«در آب، حیات تنها بود و در قرآن حیات دلها بود.»
✓ ارکان سجع: تنها / دلها
⭐ نکته مهم: برای پاسخ این سؤال بهتر است نمونههایی را انتخاب کنیم که عیناً در متن همین درس وجود دارند و پایان دو بخش آهنگین نثر را تشکیل میدهند.
جواب قلمرو فکری صفحه ۵۶ فارسی دهم
۱- به چه دلیل نویسنده معتقد است که «مَثَل قرآن، مَثَل آب روان است»؟
✓ پاسخ: زیرا همانگونه که آب سبب حیات و زنده ماندن تن انسان میشود، قرآن نیز موجب حیات و زنده شدن دل و جان انسان میشود.
⭐ پاسخ کوتاه برای کتاب: چون آب مایه حیات تن است و قرآن مایه حیات دل.
۲- کدام بخش از متن درس به مفهوم آیه شریفه «وَ مَکَروا وَ مَکَرَ اللّهُ وَ اللّهُ خَیرُ الماکِرین» اشاره دارد؟
✓ پاسخ: بخش پایانی درس:
«برادران یوسف … آهنگ کید و مکر و عداوت کردند … تدبیر برادران برخلاف تقدیر رحمان آمد … تا عالمیان بدانند که هرگز کید کایدان با خواست خداوند غیبدان برابر نیاید.»
ارتباط معنایی: برادران یوسف برای نابودی او نقشه کشیدند، اما خواست خداوند برخلاف تدبیر آنها بود و همان حوادث در نهایت سبب عزت و فرمانروایی یوسف شد.
۳- بیت زیر با کدام عبارت درس ارتباط معنایی دارد؟
صورت زیبای ظاهر هیچ نیست
ای برادر، سیرت زیبا بیار
✓ پاسخ: با این قسمت از درس:
«قصّه حال یوسف را نیکو نه از حُسن صورت او گفت، بلکه از حُسن سیرت او گفت؛ زیرا که نیکوخو، بهتر هزار بار از نیکورو.»
ارتباط معنایی: هر دو بر برتری زیبایی اخلاق و باطن بر زیبایی چهره و ظاهر تأکید دارند.
📖 معنی بیت سعدی: زیبایی ظاهری ارزش اصلی انسان نیست؛ انسان باید اخلاق و شخصیت زیبا داشته باشد.
۴- درباره ارتباط مفهومی دو عبارت زیر توضیح دهید.
«الصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج»
«یعقوب، خود او را به صبر آموزگار بود.»
✓ پاسخ: هر دو عبارت بر ارزش صبر و شکیبایی در برابر سختیها تأکید دارند. صبر میتواند زمینه گشایش مشکلات و رسیدن به نتیجه مطلوب را فراهم کند.
معنی عبارت عربی: صبر، کلید گشایش است.
۵- یک پرسش متناسب با متن درس طراحی کنید و پاسخ دهید.
✍️ پرسش پیشنهادی: چرا نویسنده «حُسن سیرت» حضرت یوسف (ع) را از «حُسن صورت» او مهمتر میداند؟
✓ پاسخ پیشنهادی: زیرا زیبایی ظاهری یوسف برای او گرفتاری و زندان به همراه داشت، اما اخلاق، پاکی و سیرت نیکوی او سبب عزت، فرمانروایی و بزرگیاش شد.
⭐ توجه: شماره ۵ در کتاب پرسش آزاد است؛ بنابراین میتوانید سؤال دیگری نیز متناسب با متن درس طراحی کنید.
نکات مهم کارگاه متن پژوهی درس هفتم فارسی دهم
دولت: سعادت و اقبال
کریمی: بزرگواری و جوانمردی
لئیمی: پستی و فرومایگی
نیکوخو بهتر هزار بار از نیکورو: حذف فعل «است» به قرینه معنوی
قرآن / بهشت: مشبّه / مشبّهبه
روی / خوی: جناس ناهمسان
چاه / گاه: جناس ناهمسان
نعمت / حکمت: ارکان سجع
تنها / دلها: ارکان سجع
پیام اصلی: برتری حُسن سیرت بر حُسن صورت و برتری تقدیر الهی بر مکر بدخواهان
جمع بندی جواب درس هفتم فارسی دهم
در کارگاه متنپژوهی «جمال و کمال»، بخش زبانی بیشتر بر معنی واژهها، حذف فعل و تلفظ واژهها تمرکز دارد. در قلمرو ادبی، تضاد و تناسب، تشبیه، جناس و سجع اهمیت دارند و در قلمرو فکری نیز سه پیام اصلی برجستهاند: زندگیبخشی قرآن برای دل انسان، برتری سیرت زیبا بر صورت زیبا و ناتوانی مکر انسان در برابر اراده خداوند.
بیشتر بخوانید:
معنی و آرایههای درس هفتم جمال و کمال فارسی دهم
معنی و آرایه های گنج حکمت حقه راز فارسی دهم صفحه ۵۲
جواب سوالات قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس ششم فارسی دهم؛ مهر و وفا
معنی شعر مهر و وفا درس ششم فارسی دهم؛ آرایههای ادبی و زبانی
