مطالب درسی
جواب کارگاه متن پژوهی درس چهاردهم فارسی دهم؛ طوطی و بقال صفحه ۱۱۷ و ۱۱۸
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس چهاردهم فارسی دهم طوطی و بقال، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۱۱۷ و ۱۱۸.
در این بخش، جواب کارگاه متن پژوهی درس چهاردهم فارسی دهم «طوطی و بقال» را بررسی میکنیم. پاسخ تمام پرسشهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحات ۱۱۷ و ۱۱۸ به صورت کامل و مناسب امتحان نوشته شده است.
جواب قلمرو زبانی درس چهاردهم فارسی دهم صفحه ۱۱۷
۱- معادل معنایی واژگان زیر را از متن درس بیابید.
✓ پاسخ:
ابر: میغ
آسوده: فارغ
چیرهدست: حاذق
درویش: جولقی
ابر: میغ
آسوده: فارغ
چیرهدست: حاذق
درویش: جولقی
۲- درباره کاربرد کلمه «را» در بیت زیر توضیح دهید.
هدیهها میداد هر درویش را
تا بیابد نطق مرغ خویش را
تا بیابد نطق مرغ خویش را
✓ پاسخ: «را» در مصراع اول، یعنی «هر درویش را»، در معنی «به» و به عنوان حرف اضافه به کار رفته است؛ یعنی «به هر درویش هدیه میداد». «را» در مصراع دوم، یعنی «مرغ خویش را»، نشانه مفعول است.
⭐ نکته امتحانی: را اول = حرف اضافه به معنی «به»
را دوم = نشانه مفعول
را دوم = نشانه مفعول
۳- درباره تحول معنایی کلمه «سوداگران» توضیح دهید.
✓ پاسخ: واژه «سوداگر» در گذشته به معنی بازرگان، کاسب و کسی که خرید و فروش میکند به کار میرفته است. امروزه کاربرد و بار معنایی این واژه تغییر کرده و در برخی ترکیبها برای کسانی که با هدف سودجویی به معامله و فعالیتهای ناپسند میپردازند نیز به کار میرود.
۴- پسوند «وش» در کلمه «خواجهوش» به چه معناست؟ دو واژه دیگر با این پسوند بنویسید.
✓ پاسخ: پسوند «وش» به معنی «مانند و شبیه» است.
بنابراین «خواجهوش» یعنی مانند خواجه.
بنابراین «خواجهوش» یعنی مانند خواجه.
نمونهها: پریوش، مَهوش
جواب قلمرو ادبی درس چهاردهم فارسی دهم صفحه ۱۱۷ و ۱۱۸
۱- کنایهها را در بیت هشتم بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
ریش برمیکند و میگفت: «ای دریغ
کآفتاب نعمتم شد زیر میغ»
کآفتاب نعمتم شد زیر میغ»
✓ پاسخ:
ریش برکندن: کنایه از شدت پشیمانی، ناراحتی و افسوس خوردن
آفتاب نعمتم شد زیر میغ: کنایه از از دست رفتن و پنهان شدن نعمت
ریش برکندن: کنایه از شدت پشیمانی، ناراحتی و افسوس خوردن
آفتاب نعمتم شد زیر میغ: کنایه از از دست رفتن و پنهان شدن نعمت
۲- ارتباط محتوای درس «طوطی و بقال» را با تمثیل به کار گرفته شده توضیح دهید.
✓ پاسخ: مولوی برای بیان نادرستی قیاس نابجا، سطحینگری و قضاوت بر اساس ظاهر از داستان طوطی و بقال به عنوان تمثیل استفاده کرده است. طوطی با دیدن سر بیموی درویش، او را با خودش مقایسه میکند و گمان میبرد علت کچل شدن او نیز ریختن روغن بوده است. این قیاس اشتباه، نمادی از رفتار انسانهایی است که بدون شناخت حقیقت، تنها بر اساس شباهتهای ظاهری درباره دیگران داوری میکنند.
⭐ پاسخ کوتاه امتحانی: مولوی با تمثیل طوطی، انسان را از قیاس نادرست، سطحینگری و داوری بر اساس ظاهر برحذر میدارد.
۳- از متن درس، نمونههایی برای انواع جناس بیابید.
✓ پاسخ:
خلق / دلق: جناس ناهمسان (ناقص)
شیر / شیر: جناس همسان (تام)
زان / زین: جناس ناهمسان
آب / ناب: جناس ناهمسان
هست / دست: جناس ناهمسان
خلق / دلق: جناس ناهمسان (ناقص)
شیر / شیر: جناس همسان (تام)
زان / زین: جناس ناهمسان
آب / ناب: جناس ناهمسان
هست / دست: جناس ناهمسان
📘 یادآوری: در جناس همسان دو واژه از نظر نوشتار و تلفظ یکسان ولی از نظر معنی متفاوتاند؛ مانند «شیر» به معنی شیر درنده و «شیر» به معنی شیر نوشیدنی.
در جناس ناهمسان دو واژه در بخشی از حروف یا آوا با یکدیگر تفاوت دارند؛ مانند «چرب / ضرب».
در جناس ناهمسان دو واژه در بخشی از حروف یا آوا با یکدیگر تفاوت دارند؛ مانند «چرب / ضرب».
جواب قلمرو فکری درس چهاردهم فارسی دهم صفحه ۱۱۸
۱- مولوی در بیتهای زیر، بر چه مفهومی تأکید دارد؟
هر دو نی خوردند از یک آبخور
این یکی خالی و آن پر از شکر
این یکی خالی و آن پر از شکر
دست کان لرزان بود از ارتعاش
وانکه دستی تو بلرزانی ز جاش
هر دو جنبش آفریده حق، شناس
لیک نتوان کرد این، با آن قیاس
✓ پاسخ: مولوی تأکید میکند که شباهت ظاهری دو پدیده، دلیل یکسان بودن حقیقت و ماهیت آنها نیست. بنابراین نباید تنها بر اساس ظاهر، افراد و پدیدهها را با یکدیگر مقایسه و درباره آنها قضاوت کرد.
⭐ مفهوم اصلی: پرهیز از قیاس ظاهری و سطحینگری.
۲- با توجه به بیت زیر به پرسشها پاسخ دهید.
جمله عالم زین سبب گمراه شد
کم کسی ز ابدال حق آگاه شد
کم کسی ز ابدال حق آگاه شد
الف) مقصود از «ابدال» چه کسانی است؟
✓ پاسخ: مقصود مردان حق، اولیای الهی و انسانهای پاک و وارسته است.
ب) از نظر شاعر، علت گمراهی جمله عالم چیست؟
✓ پاسخ: علت گمراهی مردم، قیاس نادرست، توجه به ظاهر و قضاوت سطحی درباره انسانها است.
۳- مولوی در بیت زیر، آدمی را از چه چیزی برحذر میدارد؟
چون بسی ابلیس آدمروی هست
پس به هر دستی نشاید داد دست
پس به هر دستی نشاید داد دست
✓ پاسخ: مولوی انسان را از اعتماد کردن و دوستی با افراد ناپاک و اهریمنصفت برحذر میدارد و تأکید میکند که نباید تنها به ظاهر خوب افراد اعتماد کرد.
⭐ مفهوم: در انتخاب دوست و همنشین باید دقت کرد؛ زیرا ممکن است کسی ظاهری انسانی و باطنی ناپاک داشته باشد.
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس ۱۴ فارسی دهم
قلمرو زبانی: میغ = ابر، فارغ = آسوده، حاذق = چیرهدست؛ «وش» به معنی مانند است و «را» در بیت «هدیهها میداد…» دو کاربرد متفاوت دارد.
قلمرو ادبی: مهمترین پیام تمثیلی داستان، نکوهش قیاس نادرست و سطحینگری است. «خلق / دلق»، «آب / ناب» و «هست / دست» جناس ناهمسان و «شیر / شیر» جناس همسان دارند.
قلمرو فکری: شباهت ظاهری دلیل یکسان بودن حقیقت افراد نیست؛ نباید پاکان را با خود قیاس کنیم و در انتخاب دوست نیز نباید فریب ظاهر انسانها را بخوریم.
بیشتر بخوانید:
